વાયુપુરાણમ્

વામનાકૃતયશ્ચૈવ વાચાલાઃ પ્લુતગામિનઃ। પિશાચાનર્કમર્કાસ્તે વૃક્ષવાસાદનપ્રિયાઃ ॥ ૮.

નાનકડા, બહુ બોલતા અને ઉછળી ઉછળી ચાલતા—આ અનર્ક અને મર્ક પિશાચો વૃક્ષોમાં રહે છે અને ખોરાકને પસંદ કરતા નથી.

ઊર્દ્ધ્વબાહૂર્દ્ધ્વરોમાણ ઊર્દ્ધ્વવૃક્ષાસ્તથાલયાઃ। મુઞ્ચન્તિ પાંશૂનઙ્ગેભ્યઃ પિશાચાઃ પાંશવશ્ચ તે ॥ ૮.

જેઓના હાથ, વાળ અને વૃક્ષો ઉપર તરફ છે અને એવા સ્થળે રહે છે, એ પાંશવ પિશાચો શરીરમાંથી ધૂળ છોડે છે.

ધમનીમતકાઃ શુષ્કાઃ શ્મશ્રુલાશ્ચીરવાસસઃ। ઉપવીરાઃ પિશાચાશ્ચ શ્મશાનાયતનાસ્તથા ॥ ૮.

જેઓના ધમનીઓ દેખાય છે, સુકાઈ ગયેલા, દાઢીવાળા, છાલના વસ્ત્ર પહેરે છે—આ ઉપવીર પિશાચો સ્મશાનમાં રહે છે.

વિષ્ટબ્ધાક્ષા મહાજિહ્વા લેલિહાના હ્યુદૂખલાઃ। હસ્ત્યુષ્ટ્રસ્થૂલશિરસો વિરતા બદ્ધપિણ્ડકાઃ ॥ ૮.

જેઓની આંખો સ્થિર, જીભ મોટી, સતત ચાટતા, ઉલૂખલ જેવું શરીર, માથું હાથી કે ઊંટ જેટલું મોટું, એકાંતપ્રિય અને ગાંઠવાળા હોય છે.

પિશાચાઃ સુમ્ભપાત્રાસ્તે અદૃષ્ટાન્નાનિ ભુઞ્જતે। સૂક્ષ્માસ્તુ રોમશાઃ પિઙ્ગા દૃષ્ટાદૃષ્ટાશ્ચરન્તિ વૈ ॥ ૮.

સુંભપાત્ર પિશાચો અજાણ્યા ખોરાક ખાય છે; સૂક્ષ્મ પિશાચો વાળવાળા અને પીળા હોય છે, અને દેખાય કે ન દેખાય એમ ફરતા રહે છે.

અયુક્તાશ્ચ વિશન્તીહ નિપુણાસ્તે પિશાચકાઃ. આકર્ણ દારિતાસ્યાશ્ચ લમ્બશ્રૂસ્થૂલનાસિકાઃ ॥ ૮.

અહીં એવા કુશળ ભૂતો આવે છે, જેમને કોઈ નિયંત્રણ નથી; એમના મોઢા કાન સુધી ફાટેલા હોય છે, હોઠ લટકેલા હોય છે અને નાક જાડા હોય છે.

હસ્તપાદાક્રાન્તગણા હ્રસ્વકાઃ ક્ષિતિદૃષ્ટયઃ। બાલાદાસ્તે પિશાચા વૈ સૂતિકાગૃહસેવિનઃ ॥ ૮.

કેટલાંક જૂથો હાથ-પગથી દબાયેલા, નાના કદના અને જમીન તરફ જોતા હોય છે; આવા ભૂતો બાળકોને પકડી લે છે અને પ્રસૂતિગૃહોમાં વારંવાર જાય છે.

પૃષ્ઠતઃ પાણિપાદાશ્ચ હ્રસ્વકા વાતરંહસઃ। પિશિતાદાઃ પિશાચાસ્તે સંગ્રામે રુધિરાશિનઃ ॥ ૮.

કેટલાં ભૂતોના હાથ અને પગ પીઠ તરફ હોય છે, તેઓ નાના અને પવન જેટલા ઝડપી હોય છે; આવા ભૂતો માંસ ખાય છે અને યુદ્ધમાં લોહી પીવે છે.

નગ્નકા હ્યનિકેતાશ્ચ લમ્બકેશાશ્ચ પિણ્ડકાઃ। પિશાચાઃ સ્કન્દિનસ્તે વૈ અન્યા ઉચ્છુસનાશિનઃ । ષોડશ જાતયસ્તેષાં પિશાચાનાં પ્રકીર્ત્તિતાઃ ॥ ૮.

કેટલાં ભૂતો નગ્ન, ઘર વિના, વાળ લટકતા અને ગાંઠ જેવા શરીર ધરાવતા હોય છે; એમાંના કેટલાકને સ્કંદિન કહે છે, તો બીજાં યજ્ઞના અવશેષ ખાય છે. એમ કુલ સોળ જાતિના ભૂતો અહીં વર્ણવાયા છે.

એવંવિધાન્પિશાચાંસ્તુ દીનાન્દૃષ્ટ્વાનુકમ્પયા। તેભ્યો બ્રહ્મા વરં પ્રાદાત્કારુણ્યાદલ્પચેતસઃ। અન્તર્દ્ધાનં પ્રજાસ્તેષાં કામરૂપત્વમેવ ચ ॥ ૮.

આવા દુઃખી ભૂતોને જોઈને, બ્રહ્માએ એમની ઓછી બુદ્ધિ પર દયા કરીને એમને આશીર્વાદ આપ્યો: એમને અદૃશ્ય થવાની અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરવાની શક્તિ આપી.

ઉભયોઃ સન્દ્યયોશ્ચારં સ્થાનાન્યાજીવમેવ ચ। ગૃહાણિ યાનિ ભગ્નાનિ શૂન્યાન્યલ્પજનાનિ ચ ॥ ૮.

દિવસ અને રાતના સંધિ સમયે, એમના નિવાસ અને જીવનયાપન માટેના સ્થળો એ તૂટેલા, ખાલી કે ઓછી વસ્તી ધરાવતા ઘરો છે.

વિધ્વસ્તાનિ ચ યાનિ સ્યુરનાચારોષિતાનિ ચ। અસંસ્પૃષ્ટોપ લિપ્તાનિ સંસ્કારૈર્વર્જિતાનિ ચ ॥ ૮.

અને એવા ઘર પણ, જે બગડેલા હોય, અશુદ્ધ લોકો રહેતા હોય, અસ્પર્શિત કે ગંદકીથી લપેટાયેલા હોય અને જ્યાં કોઈ વિધિ ન થઈ હોય.

રાજમાર્ગોપરથ્યાશ્ચ નિષ્કુણ્ઠાશ્ચત્વરાણિ ચ। દ્વારાણ્યષ્ટાલકાશ્ચૈવ નિર્મમાન્સંક્રમાંસ્તથા ॥ ૮.

રાજમાર્ગો અને ગલીઓ પર, અશુદ્ધ ચોરાહાઓ પર, દરવાજા, ઓટલા અને જ્યાં કોઈનો હક ન હોય એવા પસાર થવાના સ્થળોએ પણ ભૂતો રહે છે.

પથો નદ્યોઽથ તીર્થાનિ ચૈત્યવૃક્ષાન્મહાપથાન્ । પિશાચા વિનિવિષ્ટા વૈ સ્થાનેષ્વેતેષુ સર્વશઃ ॥ ૮.

માર્ગો, નદીઓ, તીર્થો, દેવવૃક્ષો અને વિશાળ રસ્તાઓ પર—આ બધા સ્થળોએ ભૂતો વસે છે.

અધાર્મિકા જનાસ્તે વૈ આજીવા વિહિતાઃ સુરૈઃ। વર્ણાશ્રમાઃ સઙ્કરિકાઃ કારુશિલ્પિજનાસ્તથા ॥ ૮.

જે લોકો અધર્મી છે, જેમના વ્યવસાય દેવો દ્વારા નિર્ધારિત છે—મિશ્ર જાતિઓ, કારીગરો અને શિલ્પીઓ પણ તેમાં આવે છે.

અમૃતોપમસત્ત્વાનાં ચૌરવિશ્વાસઘાતિનામ્। એતૈરન્યૈશ્ચ બહુબિરન્યાયોપાર્જ્જિતૈર્ધનૈઃ । આરભન્તે ક્રિયા યાસ્તુ પિશાચાસ્તત્ર દેવતાઃ ॥ ૮.

જેમાં અમૃત જેવી તાકાત ધરાવનારા, ચોરો, વિશ્વાસઘાતી અને અન્યાયથી ધન મેળવનારા લોકો હોય છે—જ્યાં આવા કામ થાય છે, ત્યાં ભૂતો અને પ્રેતો વસે છે.

મધુમાંસૌદનૈર્દધ્ના તિલચૂર્ણસુરાસવૈઃ। ધૂપૈર્હારિદ્રકૃશરૈસ્તૈલભદ્રગુડૌદનૈઃ ॥ ૮.

મધ, માંસ, ભાત, દહીં, તલનું લોટ, મદિરા, ધૂપ, હળદરવાળું ભાત, તેલ, ગોળ અને ગોળવાળું ભાત—આ બધાથી.

કૃષ્ણાનિ ચૈવ વાસાંસિ ધૂપાઃ સુમનસસ્તથા। એવં યુક્તાઃ સુબલયસ્તેષાં વૈ પર્વસન્ધિષુ। પિશાચાનામનુજ્ઞાય બ્રહ્મા સોઽધિપતિર્દદૌ ॥ ૮.

કાળી વસ્ત્રો, ધૂપ અને ફૂલો—આ રીતે સજ્જ અને શક્તિશાળી બનીને, પર્વના સંધિ સમયે, બ્રહ્માએ એમને અનુમતિ આપી.

સર્વભૂતપિશાચાનાં ગિરિશં શૂલપાણિનમ્ । દૃષ્ટ્વા ત્વજનયન્પુત્રાન્વ્યાઘ્રાન્સિંહાંશ્ચ ભામિની ॥ ૮.

બધા જીવ અને ભૂતો માટે, ત્રિશૂલધારી ગિરિશને જોઈને, તેણે પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા—વાઘ અને સિંહ, હે સુંદર one.

દ્વિપિનશ્ચ સુતાસ્તસ્યા વ્યાલેયાશ્ચામિષાશિનઃ। ઋષયશ્ચાપિ કાર્ત્સ્ન્યેન પ્રજાસર્ગં નિબોધત। તસ્યા દુહિતરઃ પઞ્ચ તાસાં નામાનિ મે શ્રૃણુ ॥ ૮.

તેના પુત્રોમાં ચિત્તા, સાપો અને માંસ ખાવાવાળા પણ હતા. હવે, હે ઋષિઓ, સમગ્ર પ્રજાસર્જન જાણો. તેની પાંચ દીકરીઓના નામ સાંભળો.

મીના માતા તથા વૃત્તા પરિવૃત્તા તથૈવ ચ। અનુવૃત્તા તુ વિજ્ઞેયા તાસાં વૈ શ્રૃણુત પ્રજાઃ ॥ ૮.

મીના, માતા, વૃત્તા, પરિવૃત્તા અને અનુવૃત્તા—આપણે જાણીએ છીએ કે એ તેની દીકરીઓ છે; હવે એમની સંતાન વિશે સાંભળો.

સહસ્રદન્તા મકરાઃ પાઠીનાસ્તામરોહિતાઃ। ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણો મૈનો વિસ્તીર્ણ ઉચ્યતે ॥ ૮.

હજારો દાંતવાળા મગર, પાંઠીન, તામર અને રોહિત—આ રીતે મૈન નામના વિશાળ જૂથની શરૂઆત થાય છે.

ગ્રાહાશ્ચતુર્વિધા જ્ઞેયાસ્તથાનુજ્યેષ્ઠકા અપિ। નિષ્કાંશ્ચ શિશુમારાંશ્ચ મતા વ્યજનયત્પ્રજાઃ ॥ ૮.

મગર ચાર પ્રકારના હોય છે, તેમ જ એમના નાના-મોટા પણ; નિષ્ક અને શિશુમાર પણ સંતાન ઉત્પન્ન કરે છે એવું માનવામાં આવે છે.

વૃત્તા કૂર્મવિકારાણિ નૈકાનિ જલચારિણામ્। તથા શઙ્ખવિકારાણિ જનયામાસ નૈકશઃ ॥ ૮.

કચ્છપ અને બીજા અનેક જળચર પ્રાણીઓના અનેક પ્રકારો, તેમજ વિવિધ શંખના રૂપો પણ અનેક રીતે ઉત્પન્ન થયા.

મણ્ડૂકાનાં વિકારાણિ અનુવૃત્તા વ્યજાયત। ઐણેયાનાં વિકારાણિ શમ્બૂકાનાં તથૈવ ચ ॥ ૮.

મંદૂકના અનેક પ્રકારો પાંપણપાંપણ ઉત્પન્ન થયા, એ જ રીતે માછલીઓ અને શંખ જેવા પ્રાણીઓના પણ અનેક રૂપો જન્મ્યા.

તથા શુક્તિવિકારાણિ વરાટકકૃતાનિ ચ। તથા શઙ્ખવિકારાણિ પરિવૃત્તા વ્યજાયત ॥ ૮.

એ જ રીતે શુક્તિ અને વરાટ જેવા પ્રાણીઓના રૂપો, તેમજ શંખના વિવિધ પ્રકારો પણ ક્રમશઃ ઉત્પન્ન થયા.

કાલકૂટવિકારાણિ જલૌકવિહિતાનિ ચ । ઇત્યેષ હિ ઋષેર્વંશઃ પઞ્ચશાખાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ ॥ ૮.

કાળકૂટ જેવા ઝેરી જીવ અને જળૌકાથી ઉત્પન્ન થનારા જીવ પણ જન્મ્યા; આ રીતે ઋષિના પાંચ પ્રકારના વંશનું વર્ણન થયું છે.

તિર્યગં હેતુકમાદ્યાદુર્બહુલં વંશવિસ્તરમ્। સંસ્વેદજવિકારાણિ યથા યેભ્યો ભવન્તિ હ ॥ ૮.

સ્વેદથી જન્મનારા પ્રાણીઓની વંશપરંપરા બહુ વિશાળ છે અને અનેક કારણોથી ઉત્પન્ન થાય છે, જેમ કે અન્ય તિર્યક જીવોમાં થાય છે.

સ્વસ્તિપિકશરીરેભ્યો જાયન્ત્યુત્પાદકા દ્વિજાઃ। મનુષ્યાઃ સ્વેદમલજાઃ ઉશના નામ જન્તવઃ। નાનાપિપીલિકગણાઃ કીટકા બદ્ધપાદકાઃ ॥ ૮.

સ્વસ્તિપિકા (છિપકળી)ના શરીરમાંથી દ્વિજ પ્રાણીઓ જન્મે છે; મનુષ્યો સ્વેદ અને મલથી ઉત્પન્ન થાય છે; ઉશના નામના જીવ, અનેક પ્રકારની કીડી, જીવજંતુ અને સ્થિર પગવાળા જીવ પણ જન્મે છે.