વાયુપુરાણમ્

અનર્કશ્ચ અનર્કા ચ કુખણ્ડશ્ચ કુખણ્ડિકા। પાણિપાત્રઃ પાણિપાત્રી પાંશુઃ પાંશુમતી તથા ॥ ૮.

અનર્ક અને અનર્કા, કુખંડ અને કુખંડિકા, પાણિપાત્ર અને પાણિપાત્રી, પાંશુ અને પાંશુમતી પણ તેમાં આવે છે.

નિતુણ્ડશ્ચ નિતુણ્ડી ચ નિપુણા નિપુણસ્તથા। છલાદોચ્છેષણા ચૈવ પ્રસ્કન્દઃ સ્કન્દિકા તથા। ષોડશાનાં પિશાચાનાં ગણાઃ પ્રોક્તાસ્તુ ષોડશ ॥ ૮.

નિતુંડ અને નિતુંડી, નિપુણ અને નિપુણા, ચલાદોચ્છેષણા, પ્રસ્કંદ અને સ્કંદિકા—આ શોળ પિશાચોના જૂથો ગણાય છે.

અજામુખા વક્રમુખાઃ પૂરિણઃ સ્કન્દિનસ્તથા। વિપાદાઙ્ગારિકાશ્ચૈવ કુમ્ભપાત્રાઃ પ્રકુન્દકાઃ ॥ ૮.

અજામુખા, વક્રમુખા, પૂરિણ, સ્કંદિન, વિપાદાંગારિકા, કુંભપાત્ર અને પ્રકુંડક પણ તેમાં આવે છે.

ઉપચારોલૂખલિકા હ્યનર્કાશ્ચ કુખણ્ડિકાઃ। પાણિપાત્રાશ્ચ નૈતુણ્ડા ઊર્ણાશા નિપુણાસ્તથા ॥ ૮.

ઉપચારઉલૂખલિકા, અનર્કા, કુખંડિકા, પાણિપાત્રા, નૈતુંડા, ઊર્ણાશા અને નિપુણા પણ તેમાં સામેલ છે.

સૂચીમુખોચ્છેષણાદાઃ કુલાન્યેતાનિ ષોડશ। ઇત્યેતા હ્યભિજાતાસ્તુ કૂષ્માણ્ડાનાં પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૮.

સૂચીમુખ અને ઉચ્છેષણાદા—આ શોળ વંશોનું નામ લેવાયું છે; એ કુસ્માંડા પિશાચોના ઉન્નત કુટુંબો ગણાય છે.

પિશાચાસ્તે તુ વિજ્ઞેયાઃ સુકલ્પા ઇતિ જજ્ઞિરે। બીભત્સં વિકૃતાચારં પુત્રપૌત્રમનન્તકમ્। અતસ્તેષાં પિશાચાનાં લક્ષણઞ્ચ નિબોધત ॥ ૮.

આ પિશાચોને સારી રચના ધરાવનારા માનવા, પણ તેમનું વર્તન ભયાનક અને વિકારભર્યું હોય છે, અને તેમનાં સંતાન અને પૌત્રો અનંત હોય છે. હવે એ પિશાચોના લક્ષણો સાંભળો.

સર્વાઙ્ગકેશા વૃત્તાખ્યા દંષ્ટ્રિણો નખિનસ્તથા। તિર્યઙ્ગાઃ પુરુષાદાશ્ચ પિશાચાસ્તે હ્યધોમુખાઃ ॥ ૮.

સાંકળે વાળથી ઢંકાયેલા, વૃત્તાખ્યા કહેવાતા, દાંત અને નખવાળા, શરીર વાંકું હોય છે; એ માંસખોર પિશાચો હંમેશા માથું નીચે રાખે છે.

અકેશકા હ્યરોમાણસ્ત્વગ્વસાશ્ચર્મવાસસઃ। કૂષ્માણ્ડિકાઃ પિશાચાસ્તે તિલભક્ષાઃ સદામિષાઃ ॥ ૮.

કેટલાક પિશાચો વાળ વિના, શરીરે રોમ વિના, ચામડી અને વાંસથી બનેલા કપડાં પહેરે છે; એ કુસ્માંડિકા પિશાચો હંમેશા તલ અને માંસ જ ખાય છે.

વક્રાઙ્ગહસ્તપાદાશ્ચ વક્રશીલાગતાસ્તથા। જ્ઞેયા વક્રપિશાચાસ્તે વક્રગાઃ કામરૂપિણઃ ॥ ૮.

જેઓના અંગ, હાથ અને પગ વાંકા હોય, અને જેમનું વર્તન પણ વાંકું હોય, એ વક્રપિશાચો કહેવાય છે; તેઓ વાંકા રસ્તે ચાલે છે અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે.

લમ્બોદરાસ્તુણ્ડનાશા હ્રસ્વકાયશિરોભુજાઃ। નિતુન્દકાઃ પિશાચાસ્તે તિલતક્ષાઃ પ્રિયશ્રવાઃ ॥ ૮.

પેટ લટકતું, ટુંડ જેવું નાક, નાનું શરીર, માથું અને હાથવાળા—આ નિતુંડક પિશાચો તલ ખાવા પસંદ કરે છે અને જાણીતા છે.

વામનાકૃતયશ્ચૈવ વાચાલાઃ પ્લુતગામિનઃ। પિશાચાનર્કમર્કાસ્તે વૃક્ષવાસાદનપ્રિયાઃ ॥ ૮.

નાનકડા, બહુ બોલતા અને ઉછળી ઉછળી ચાલતા—આ અનર્ક અને મર્ક પિશાચો વૃક્ષોમાં રહે છે અને ખોરાકને પસંદ કરતા નથી.

ઊર્દ્ધ્વબાહૂર્દ્ધ્વરોમાણ ઊર્દ્ધ્વવૃક્ષાસ્તથાલયાઃ। મુઞ્ચન્તિ પાંશૂનઙ્ગેભ્યઃ પિશાચાઃ પાંશવશ્ચ તે ॥ ૮.

જેઓના હાથ, વાળ અને વૃક્ષો ઉપર તરફ છે અને એવા સ્થળે રહે છે, એ પાંશવ પિશાચો શરીરમાંથી ધૂળ છોડે છે.

ધમનીમતકાઃ શુષ્કાઃ શ્મશ્રુલાશ્ચીરવાસસઃ। ઉપવીરાઃ પિશાચાશ્ચ શ્મશાનાયતનાસ્તથા ॥ ૮.

જેઓના ધમનીઓ દેખાય છે, સુકાઈ ગયેલા, દાઢીવાળા, છાલના વસ્ત્ર પહેરે છે—આ ઉપવીર પિશાચો સ્મશાનમાં રહે છે.

વિષ્ટબ્ધાક્ષા મહાજિહ્વા લેલિહાના હ્યુદૂખલાઃ। હસ્ત્યુષ્ટ્રસ્થૂલશિરસો વિરતા બદ્ધપિણ્ડકાઃ ॥ ૮.

જેઓની આંખો સ્થિર, જીભ મોટી, સતત ચાટતા, ઉલૂખલ જેવું શરીર, માથું હાથી કે ઊંટ જેટલું મોટું, એકાંતપ્રિય અને ગાંઠવાળા હોય છે.

પિશાચાઃ સુમ્ભપાત્રાસ્તે અદૃષ્ટાન્નાનિ ભુઞ્જતે। સૂક્ષ્માસ્તુ રોમશાઃ પિઙ્ગા દૃષ્ટાદૃષ્ટાશ્ચરન્તિ વૈ ॥ ૮.

સુંભપાત્ર પિશાચો અજાણ્યા ખોરાક ખાય છે; સૂક્ષ્મ પિશાચો વાળવાળા અને પીળા હોય છે, અને દેખાય કે ન દેખાય એમ ફરતા રહે છે.

અયુક્તાશ્ચ વિશન્તીહ નિપુણાસ્તે પિશાચકાઃ. આકર્ણ દારિતાસ્યાશ્ચ લમ્બશ્રૂસ્થૂલનાસિકાઃ ॥ ૮.

અહીં એવા કુશળ ભૂતો આવે છે, જેમને કોઈ નિયંત્રણ નથી; એમના મોઢા કાન સુધી ફાટેલા હોય છે, હોઠ લટકેલા હોય છે અને નાક જાડા હોય છે.

હસ્તપાદાક્રાન્તગણા હ્રસ્વકાઃ ક્ષિતિદૃષ્ટયઃ। બાલાદાસ્તે પિશાચા વૈ સૂતિકાગૃહસેવિનઃ ॥ ૮.

કેટલાંક જૂથો હાથ-પગથી દબાયેલા, નાના કદના અને જમીન તરફ જોતા હોય છે; આવા ભૂતો બાળકોને પકડી લે છે અને પ્રસૂતિગૃહોમાં વારંવાર જાય છે.

પૃષ્ઠતઃ પાણિપાદાશ્ચ હ્રસ્વકા વાતરંહસઃ। પિશિતાદાઃ પિશાચાસ્તે સંગ્રામે રુધિરાશિનઃ ॥ ૮.

કેટલાં ભૂતોના હાથ અને પગ પીઠ તરફ હોય છે, તેઓ નાના અને પવન જેટલા ઝડપી હોય છે; આવા ભૂતો માંસ ખાય છે અને યુદ્ધમાં લોહી પીવે છે.

નગ્નકા હ્યનિકેતાશ્ચ લમ્બકેશાશ્ચ પિણ્ડકાઃ। પિશાચાઃ સ્કન્દિનસ્તે વૈ અન્યા ઉચ્છુસનાશિનઃ । ષોડશ જાતયસ્તેષાં પિશાચાનાં પ્રકીર્ત્તિતાઃ ॥ ૮.

કેટલાં ભૂતો નગ્ન, ઘર વિના, વાળ લટકતા અને ગાંઠ જેવા શરીર ધરાવતા હોય છે; એમાંના કેટલાકને સ્કંદિન કહે છે, તો બીજાં યજ્ઞના અવશેષ ખાય છે. એમ કુલ સોળ જાતિના ભૂતો અહીં વર્ણવાયા છે.

એવંવિધાન્પિશાચાંસ્તુ દીનાન્દૃષ્ટ્વાનુકમ્પયા। તેભ્યો બ્રહ્મા વરં પ્રાદાત્કારુણ્યાદલ્પચેતસઃ। અન્તર્દ્ધાનં પ્રજાસ્તેષાં કામરૂપત્વમેવ ચ ॥ ૮.

આવા દુઃખી ભૂતોને જોઈને, બ્રહ્માએ એમની ઓછી બુદ્ધિ પર દયા કરીને એમને આશીર્વાદ આપ્યો: એમને અદૃશ્ય થવાની અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરવાની શક્તિ આપી.

ઉભયોઃ સન્દ્યયોશ્ચારં સ્થાનાન્યાજીવમેવ ચ। ગૃહાણિ યાનિ ભગ્નાનિ શૂન્યાન્યલ્પજનાનિ ચ ॥ ૮.

દિવસ અને રાતના સંધિ સમયે, એમના નિવાસ અને જીવનયાપન માટેના સ્થળો એ તૂટેલા, ખાલી કે ઓછી વસ્તી ધરાવતા ઘરો છે.

વિધ્વસ્તાનિ ચ યાનિ સ્યુરનાચારોષિતાનિ ચ। અસંસ્પૃષ્ટોપ લિપ્તાનિ સંસ્કારૈર્વર્જિતાનિ ચ ॥ ૮.

અને એવા ઘર પણ, જે બગડેલા હોય, અશુદ્ધ લોકો રહેતા હોય, અસ્પર્શિત કે ગંદકીથી લપેટાયેલા હોય અને જ્યાં કોઈ વિધિ ન થઈ હોય.

રાજમાર્ગોપરથ્યાશ્ચ નિષ્કુણ્ઠાશ્ચત્વરાણિ ચ। દ્વારાણ્યષ્ટાલકાશ્ચૈવ નિર્મમાન્સંક્રમાંસ્તથા ॥ ૮.

રાજમાર્ગો અને ગલીઓ પર, અશુદ્ધ ચોરાહાઓ પર, દરવાજા, ઓટલા અને જ્યાં કોઈનો હક ન હોય એવા પસાર થવાના સ્થળોએ પણ ભૂતો રહે છે.

પથો નદ્યોઽથ તીર્થાનિ ચૈત્યવૃક્ષાન્મહાપથાન્ । પિશાચા વિનિવિષ્ટા વૈ સ્થાનેષ્વેતેષુ સર્વશઃ ॥ ૮.

માર્ગો, નદીઓ, તીર્થો, દેવવૃક્ષો અને વિશાળ રસ્તાઓ પર—આ બધા સ્થળોએ ભૂતો વસે છે.

અધાર્મિકા જનાસ્તે વૈ આજીવા વિહિતાઃ સુરૈઃ। વર્ણાશ્રમાઃ સઙ્કરિકાઃ કારુશિલ્પિજનાસ્તથા ॥ ૮.

જે લોકો અધર્મી છે, જેમના વ્યવસાય દેવો દ્વારા નિર્ધારિત છે—મિશ્ર જાતિઓ, કારીગરો અને શિલ્પીઓ પણ તેમાં આવે છે.

અમૃતોપમસત્ત્વાનાં ચૌરવિશ્વાસઘાતિનામ્। એતૈરન્યૈશ્ચ બહુબિરન્યાયોપાર્જ્જિતૈર્ધનૈઃ । આરભન્તે ક્રિયા યાસ્તુ પિશાચાસ્તત્ર દેવતાઃ ॥ ૮.

જેમાં અમૃત જેવી તાકાત ધરાવનારા, ચોરો, વિશ્વાસઘાતી અને અન્યાયથી ધન મેળવનારા લોકો હોય છે—જ્યાં આવા કામ થાય છે, ત્યાં ભૂતો અને પ્રેતો વસે છે.

મધુમાંસૌદનૈર્દધ્ના તિલચૂર્ણસુરાસવૈઃ। ધૂપૈર્હારિદ્રકૃશરૈસ્તૈલભદ્રગુડૌદનૈઃ ॥ ૮.

મધ, માંસ, ભાત, દહીં, તલનું લોટ, મદિરા, ધૂપ, હળદરવાળું ભાત, તેલ, ગોળ અને ગોળવાળું ભાત—આ બધાથી.

કૃષ્ણાનિ ચૈવ વાસાંસિ ધૂપાઃ સુમનસસ્તથા। એવં યુક્તાઃ સુબલયસ્તેષાં વૈ પર્વસન્ધિષુ। પિશાચાનામનુજ્ઞાય બ્રહ્મા સોઽધિપતિર્દદૌ ॥ ૮.

કાળી વસ્ત્રો, ધૂપ અને ફૂલો—આ રીતે સજ્જ અને શક્તિશાળી બનીને, પર્વના સંધિ સમયે, બ્રહ્માએ એમને અનુમતિ આપી.

સર્વભૂતપિશાચાનાં ગિરિશં શૂલપાણિનમ્ । દૃષ્ટ્વા ત્વજનયન્પુત્રાન્વ્યાઘ્રાન્સિંહાંશ્ચ ભામિની ॥ ૮.

બધા જીવ અને ભૂતો માટે, ત્રિશૂલધારી ગિરિશને જોઈને, તેણે પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા—વાઘ અને સિંહ, હે સુંદર one.