વાયુપુરાણમ્

સર્વત્રગાનપ્રતિઘાન્ બ્રહ્મજ્ઞાન્ કામરૂપિણઃ । ઘોરાન્ ક્રૂરાંશ્ચ મેધ્યાંશ્ચ શિવાન્ પુણ્યાન્ સવાદિનઃ ॥ ૮.

કેટલાક સર્વત્ર જતાં, અવરોધ વગર, બ્રહ્મજ્ઞાન ધરાવતા, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા; ભયાનક, ક્રૂર, પવિત્ર, શુભ, પુણ્યશાળી અને વાક્પટુ હતા.

કુશહસ્તાન્ મહાજિહ્વાન્ મહાકર્ણાન્મહાનનાન્। હસ્તાદાંશ્ચ મુખાદાંશ્ચ શિરોદાંશ્ચ કપાલિનઃ ॥ ૮.

કેટલાક હાથમાં કુશ ધરાવનારા, મોટી જીભવાળા, મોટા કાનવાળા, મોટું મોઢું ધરાવનારા; હાથથી, મોઢાથી કે માથાથી ખાવનારા અને ખોપરી ધારણ કરનારા હતા.

ધન્વિનો મુદ્ગરધરાનસિશૂલધરાંસ્તથા। દીપ્તાસ્યાન્ દીપ્તનેત્રાંશ્ચ ચિત્ર માલ્યાનુલેષનાન્ ॥ ૮.

કેટલાક ધનુષ ધારણ કરનારા, મુગદર, તલવાર અને શૂળ ધારણ કરનારા; તપતી જ્હમાવાળા, તેજસ્વી આંખવાળા, વિવિધ ફૂલોની માળા અને લિપનથી શોભતા હતા.

અન્નાદાન્ પિશિતાદાંશ્ચ બહુરૂપાન્ સુરૂપકાન્ । રાત્રિસન્ધ્યાચરાન્ ઘોરાન્ વ્કચિત્સૌમ્યાન્ દિવાચરાન્। નક્તઞ્ચરાન્ સુદુષ્પ્રેક્ષ્યાન્ ઘોરાંસ્તાન્ વૈ નિશાચરાન્ ॥ ૮.

કેટલાક અન્ન ખાવનારા, કેટલાક માંસ ખાવનારા, અનેક રૂપવાળા, સુંદર રૂપવાળા; રાતે અને સંધ્યાએ ફરનારા, ભયાનક, કેટલાક શાંત, દિવસે ફરનારા, રાતે ફરનારા, જોવામાં અઘરા એવા ભયાનક રાત્રિચર હતા.

પરત્વે ચ ભયં દૈવ સર્વે તે ગતમાનસાઃ। નૈષાં ભાર્યાઽસ્તિ પુત્રો વા સર્વે તે હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ ॥ ૮.

એ બધા માટે બીજાનું કે દૈવનું કોઈ ભય નથી, તેમનું મન નિર્વિકાર છે; તેમનો ન તો પત્ની છે, ન પુત્ર, કારણ કે એ બધા ઊર્ધ્વરેતસ છે.

શતન્તાનિ સહસ્રાણિ ભૂતાનામાત્મયોગિનામ્। એતે સર્વે મહાત્માનો ભૂત્યાઃ પુત્રાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ ॥ ૮.

શતાબ્દીઓ અને હજારો એવા આત્મસંયમ ધરાવનારા મહાન આત્માવાળા, એ બધા ભૂતિના પુત્ર તરીકે ઓળખાય છે.

કપિશા ચૈવ કૂષ્માણ્ડીકૂષ્માણ્ડાઞ્જજ્ઞિરે પુનઃ । મિથુનાનિ પિશાચાનાં વર્ણેન કપિશેન ચ। કપિશત્વાત્ પિશાચાસ્તે સર્વે ચ પિશિતાશનાઃ ॥ ૮.

પછી કત્થઈ રંગના કુસ્માંડી અને કત્થઈ રંગના પિશાચોના જોડાં જન્મ્યા; કત્થઈ રંગ હોવાથી એ બધા પિશાચો માંસ ખાવનારા છે.

યુગ્માનિ ષોડશાન્યાનિ વર્ત્તમાનાસ્તદન્વયાઃ। નામતસ્તાન્ પ્રવક્ષ્યામિ પુરુષાદાંસ્તદન્વયાન્ ॥ ૮.

હમણા જે શોળ જોડી અને તેમનાં વંશ છે, એમાંના નામ હું કહું છું, જેમાં માંસખોર અને તેમના વંશજ પણ આવે છે.

છગલશ્છગલી ચૈવ વક્રો વક્રમુખી તથા। ષોડશાનાં ગણાશ્ચૈવ સૂચી સૂચીમુખસ્તથા ॥ ૮.

ચગલ અને ચગલી, વક્ર અને વક્રમુખી, સૂચી અને સૂચીમુખ પણ આ શોળ જૂથોમાં આવે છે.

સુમ્ભપા ત્રશ્ચ કુમભી ચ વજ્રદંષ્ટ્રશ્ચ દુન્દુભિઃ। ઉપચારોપચારશ્ચ ઉલૂખલ ઉલૂખલી ॥ ૮.

સુંભપાત્ર, કુમભી, વજ્રદંષ્ટ્ર, દુન્દુભિ, ઉપચાર, ઉપચારા, ઉલૂખલ અને ઉલૂખલી પણ તેમાં સામેલ છે.

અનર્કશ્ચ અનર્કા ચ કુખણ્ડશ્ચ કુખણ્ડિકા। પાણિપાત્રઃ પાણિપાત્રી પાંશુઃ પાંશુમતી તથા ॥ ૮.

અનર્ક અને અનર્કા, કુખંડ અને કુખંડિકા, પાણિપાત્ર અને પાણિપાત્રી, પાંશુ અને પાંશુમતી પણ તેમાં આવે છે.

નિતુણ્ડશ્ચ નિતુણ્ડી ચ નિપુણા નિપુણસ્તથા। છલાદોચ્છેષણા ચૈવ પ્રસ્કન્દઃ સ્કન્દિકા તથા। ષોડશાનાં પિશાચાનાં ગણાઃ પ્રોક્તાસ્તુ ષોડશ ॥ ૮.

નિતુંડ અને નિતુંડી, નિપુણ અને નિપુણા, ચલાદોચ્છેષણા, પ્રસ્કંદ અને સ્કંદિકા—આ શોળ પિશાચોના જૂથો ગણાય છે.

અજામુખા વક્રમુખાઃ પૂરિણઃ સ્કન્દિનસ્તથા। વિપાદાઙ્ગારિકાશ્ચૈવ કુમ્ભપાત્રાઃ પ્રકુન્દકાઃ ॥ ૮.

અજામુખા, વક્રમુખા, પૂરિણ, સ્કંદિન, વિપાદાંગારિકા, કુંભપાત્ર અને પ્રકુંડક પણ તેમાં આવે છે.

ઉપચારોલૂખલિકા હ્યનર્કાશ્ચ કુખણ્ડિકાઃ। પાણિપાત્રાશ્ચ નૈતુણ્ડા ઊર્ણાશા નિપુણાસ્તથા ॥ ૮.

ઉપચારઉલૂખલિકા, અનર્કા, કુખંડિકા, પાણિપાત્રા, નૈતુંડા, ઊર્ણાશા અને નિપુણા પણ તેમાં સામેલ છે.

સૂચીમુખોચ્છેષણાદાઃ કુલાન્યેતાનિ ષોડશ। ઇત્યેતા હ્યભિજાતાસ્તુ કૂષ્માણ્ડાનાં પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૮.

સૂચીમુખ અને ઉચ્છેષણાદા—આ શોળ વંશોનું નામ લેવાયું છે; એ કુસ્માંડા પિશાચોના ઉન્નત કુટુંબો ગણાય છે.

પિશાચાસ્તે તુ વિજ્ઞેયાઃ સુકલ્પા ઇતિ જજ્ઞિરે। બીભત્સં વિકૃતાચારં પુત્રપૌત્રમનન્તકમ્। અતસ્તેષાં પિશાચાનાં લક્ષણઞ્ચ નિબોધત ॥ ૮.

આ પિશાચોને સારી રચના ધરાવનારા માનવા, પણ તેમનું વર્તન ભયાનક અને વિકારભર્યું હોય છે, અને તેમનાં સંતાન અને પૌત્રો અનંત હોય છે. હવે એ પિશાચોના લક્ષણો સાંભળો.

સર્વાઙ્ગકેશા વૃત્તાખ્યા દંષ્ટ્રિણો નખિનસ્તથા। તિર્યઙ્ગાઃ પુરુષાદાશ્ચ પિશાચાસ્તે હ્યધોમુખાઃ ॥ ૮.

સાંકળે વાળથી ઢંકાયેલા, વૃત્તાખ્યા કહેવાતા, દાંત અને નખવાળા, શરીર વાંકું હોય છે; એ માંસખોર પિશાચો હંમેશા માથું નીચે રાખે છે.

અકેશકા હ્યરોમાણસ્ત્વગ્વસાશ્ચર્મવાસસઃ। કૂષ્માણ્ડિકાઃ પિશાચાસ્તે તિલભક્ષાઃ સદામિષાઃ ॥ ૮.

કેટલાક પિશાચો વાળ વિના, શરીરે રોમ વિના, ચામડી અને વાંસથી બનેલા કપડાં પહેરે છે; એ કુસ્માંડિકા પિશાચો હંમેશા તલ અને માંસ જ ખાય છે.

વક્રાઙ્ગહસ્તપાદાશ્ચ વક્રશીલાગતાસ્તથા। જ્ઞેયા વક્રપિશાચાસ્તે વક્રગાઃ કામરૂપિણઃ ॥ ૮.

જેઓના અંગ, હાથ અને પગ વાંકા હોય, અને જેમનું વર્તન પણ વાંકું હોય, એ વક્રપિશાચો કહેવાય છે; તેઓ વાંકા રસ્તે ચાલે છે અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે.

લમ્બોદરાસ્તુણ્ડનાશા હ્રસ્વકાયશિરોભુજાઃ। નિતુન્દકાઃ પિશાચાસ્તે તિલતક્ષાઃ પ્રિયશ્રવાઃ ॥ ૮.

પેટ લટકતું, ટુંડ જેવું નાક, નાનું શરીર, માથું અને હાથવાળા—આ નિતુંડક પિશાચો તલ ખાવા પસંદ કરે છે અને જાણીતા છે.

વામનાકૃતયશ્ચૈવ વાચાલાઃ પ્લુતગામિનઃ। પિશાચાનર્કમર્કાસ્તે વૃક્ષવાસાદનપ્રિયાઃ ॥ ૮.

નાનકડા, બહુ બોલતા અને ઉછળી ઉછળી ચાલતા—આ અનર્ક અને મર્ક પિશાચો વૃક્ષોમાં રહે છે અને ખોરાકને પસંદ કરતા નથી.

ઊર્દ્ધ્વબાહૂર્દ્ધ્વરોમાણ ઊર્દ્ધ્વવૃક્ષાસ્તથાલયાઃ। મુઞ્ચન્તિ પાંશૂનઙ્ગેભ્યઃ પિશાચાઃ પાંશવશ્ચ તે ॥ ૮.

જેઓના હાથ, વાળ અને વૃક્ષો ઉપર તરફ છે અને એવા સ્થળે રહે છે, એ પાંશવ પિશાચો શરીરમાંથી ધૂળ છોડે છે.

ધમનીમતકાઃ શુષ્કાઃ શ્મશ્રુલાશ્ચીરવાસસઃ। ઉપવીરાઃ પિશાચાશ્ચ શ્મશાનાયતનાસ્તથા ॥ ૮.

જેઓના ધમનીઓ દેખાય છે, સુકાઈ ગયેલા, દાઢીવાળા, છાલના વસ્ત્ર પહેરે છે—આ ઉપવીર પિશાચો સ્મશાનમાં રહે છે.

વિષ્ટબ્ધાક્ષા મહાજિહ્વા લેલિહાના હ્યુદૂખલાઃ। હસ્ત્યુષ્ટ્રસ્થૂલશિરસો વિરતા બદ્ધપિણ્ડકાઃ ॥ ૮.

જેઓની આંખો સ્થિર, જીભ મોટી, સતત ચાટતા, ઉલૂખલ જેવું શરીર, માથું હાથી કે ઊંટ જેટલું મોટું, એકાંતપ્રિય અને ગાંઠવાળા હોય છે.

પિશાચાઃ સુમ્ભપાત્રાસ્તે અદૃષ્ટાન્નાનિ ભુઞ્જતે। સૂક્ષ્માસ્તુ રોમશાઃ પિઙ્ગા દૃષ્ટાદૃષ્ટાશ્ચરન્તિ વૈ ॥ ૮.

સુંભપાત્ર પિશાચો અજાણ્યા ખોરાક ખાય છે; સૂક્ષ્મ પિશાચો વાળવાળા અને પીળા હોય છે, અને દેખાય કે ન દેખાય એમ ફરતા રહે છે.

અયુક્તાશ્ચ વિશન્તીહ નિપુણાસ્તે પિશાચકાઃ. આકર્ણ દારિતાસ્યાશ્ચ લમ્બશ્રૂસ્થૂલનાસિકાઃ ॥ ૮.

અહીં એવા કુશળ ભૂતો આવે છે, જેમને કોઈ નિયંત્રણ નથી; એમના મોઢા કાન સુધી ફાટેલા હોય છે, હોઠ લટકેલા હોય છે અને નાક જાડા હોય છે.

હસ્તપાદાક્રાન્તગણા હ્રસ્વકાઃ ક્ષિતિદૃષ્ટયઃ। બાલાદાસ્તે પિશાચા વૈ સૂતિકાગૃહસેવિનઃ ॥ ૮.

કેટલાંક જૂથો હાથ-પગથી દબાયેલા, નાના કદના અને જમીન તરફ જોતા હોય છે; આવા ભૂતો બાળકોને પકડી લે છે અને પ્રસૂતિગૃહોમાં વારંવાર જાય છે.

પૃષ્ઠતઃ પાણિપાદાશ્ચ હ્રસ્વકા વાતરંહસઃ। પિશિતાદાઃ પિશાચાસ્તે સંગ્રામે રુધિરાશિનઃ ॥ ૮.

કેટલાં ભૂતોના હાથ અને પગ પીઠ તરફ હોય છે, તેઓ નાના અને પવન જેટલા ઝડપી હોય છે; આવા ભૂતો માંસ ખાય છે અને યુદ્ધમાં લોહી પીવે છે.

નગ્નકા હ્યનિકેતાશ્ચ લમ્બકેશાશ્ચ પિણ્ડકાઃ। પિશાચાઃ સ્કન્દિનસ્તે વૈ અન્યા ઉચ્છુસનાશિનઃ । ષોડશ જાતયસ્તેષાં પિશાચાનાં પ્રકીર્ત્તિતાઃ ॥ ૮.

કેટલાં ભૂતો નગ્ન, ઘર વિના, વાળ લટકતા અને ગાંઠ જેવા શરીર ધરાવતા હોય છે; એમાંના કેટલાકને સ્કંદિન કહે છે, તો બીજાં યજ્ઞના અવશેષ ખાય છે. એમ કુલ સોળ જાતિના ભૂતો અહીં વર્ણવાયા છે.