સામવેદના ગાન સમયે, એક અચાનક મહાન હાથી જન્મ્યો. ભૌવનાએ એ હાથીને ઇરાવતીને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે આપ્યો. કારણ કે એ ઇરાવતીનો પુત્ર હતો, તેથી તેનું નામ એરાવત પડ્યું. દેવતાઓના રાજા ઈન્દ્રના રથમાં જ્યારે એ જોડાયો, ત્યારે એ ચારે દિશામાં પ્રકાશિત થતો, ચારે દાંતવાળો, શ્વેત મેઘ જેવો તેજસ્વી અને હાથીઓમાં શ્રેષ્ઠ બન્યો—એરાવત. સુવર્ણ વર્ણના, એક જ મૂળમાંથી જન્મેલા, છ દાંતવાળા અને મહાન ભદ્ર નામના હાથી ઈન્દ્રના રથમાં જોડાયો, અને બલ એનું બળ હતું. એના પુત્રો હતા: અંજન, સુપ્રતીક, વામન અને ચોથો પદ્મ. હસ્તિની અને આભ્રમૂ પણ એના વંશમાં જન્મ્યા. શ્વેતા નામની હસ્તિનીએ ચાર ઝડપી દિશાહાથીઓને જન્મ આપ્યો: ભદ્ર, મૃગ, મન્દ અને સંકીર્ણ. સંકીર્ણ, જે અંજન છે, યમના રથમાં જોડાયો; ભદ્ર, જે સુપ્રતીક છે, લીલા વર્ણનો અને જળના દેવતા પાસે હતો. પદ્મ, જે મન્દ છે, એ શ્વેત રંગનો અને ઐલવિલા દેવતાનો હાથી હતો. મૃગ, જે શ્યામા છે, અગ્નિદેવના રથમાં જોડાયો. પદ્મોત્તર, જે પદ્મ છે, એ વર્ણના સૈન્યનો હાથી છે. ઉપલેપન નામના મેષના વંશમાં આઠ પુત્રો થયા. એના વંશમાં ઉર્જાસંપન્ન, સફેદ નખવાળા, પીળા અને વિશાળ શરીરવાળા હાથીઓ જન્મે છે. હવે હું ક્રમશઃ હાથીઓ અને અન્ય નાગોના વર્ણન કરું છું. કપિલ, પુંડરીક, સુમનાભ અને રથાન્તર—આ બે પુત્રો, સુસ્થાપિત અને શક્તિશાળી જન્મ્યા. શૂલા, સ્થૂલા, શિરોદંત અને શુદ્ધ સફેદ નખવાળા, બળવાન અને શક્તિશાળી—આ હાથીઓ આકુલિક તરીકે ઓળખાય છે. પુષ્પદંત, બૃહત્સામા, ષડદંત, દંતપુષ્પવાન અને તામ્રવર્ણ—આ પુત્રો અને તેમના સાથીઓ દાંતોથી શોભાયમાન હતા. એના વંશમાં મોટે હોઠ, સુંદર ચહેરા, શ્યામવર્ણ, મનોહર, ભયાનક અને વિવિધ દુઃખોથી ચિહ્નિત ચહેરાવાળા હાથીઓ જન્મે છે. વામદેવ, કાજળ જેવો શ્યામ, સામનથી જન્મ્યો, પછી વામન થયો; તેની પત્ની આંગદા હતી અને તેમના બે પુત્રો હતા, જેમના શરીરે નિલવલ્લી જેવા ચિહ્નો હતા. એમાંથી, ચંડનું માથું અને ગળું સ્તંભ જેવું, પહોળું છાતી અને ઝડપી હતું; એના વંશમાં વિકૃત, બાંધેલા હાથીઓ જન્મે છે. સુપ્રતીકનું રૂપ હાથીઓમાં અનુપમ છે; તેના ત્રણ પુત્રો: પ્રહારી, સંપાતી અને પૃથુચિત્તિ. એના વંશમાં લાંબા મોઢા અને હોઠ, સુંદર માથા અને પેટવાળા, સૌમ્ય સ્વભાવના મહાન હાથીઓ જન્મે છે. અંજનમાંથી અંજના અને સામનમાંથી અંજનાવતી જન્મી; એમની માતા પ્રસિદ્ધ થઇ અને આયુરજાના બે પુત્રો થયા. એમના વંશમાં વિશાળ, વજ્રઘન મેઘ જેવાં, સુંદર, સુગઠિત, કમળવર્ણ, ગોળ, દાંતરહિત અને પીળા લાંબા મોઢાવાળા હાથીઓ જન્મે છે. ચંદ્રમાસ અને સામનમાંથી પિન્ગલા જન્મી, જે કમળ જેવી તેજસ્વી હતી; એની બે પુત્રો મહાપદ્મ અને ઉર્મિમાલી હતા. એમના વંશમાં સમાન ગુણવાળા, ભયાનક, શક્તિશાળી પેટવાળા અને હાથીયુદ્ધમાં પ્રિય હાથીઓ જન્મે છે. દેવતાઓએ દૈત્ય સાથેના યુદ્ધમાં વિજય માટે આ હાથીઓને લીધા; કાર્યસિદ્ધિ પછી, એ પહેલેથી ઉલ્લેખ કરેલા હાથીઓને દિશાઓમાં મોકલ્યા. એના વંશમાંથી દેવોએ અંગ, લોમપાદ અને સૂત્રકારને સુશિક્ષિત હાથીઓ આપ્યા. હાથીને વિવિધ નામોથી ઓળખાય છે: દ્વિરદ (બે દાંતથી), હસ્તી (હાથથી), કરી (સૂંડથી), વરણ (રક્ષણથી), દંતી (દાંતથી), ગજ (ગર્જનથી), કુઞ્જર (સંચરણથી), નાગ (પર્વતોનો વિરોધ કરનાર), મતંગ (મહર્ષિ મતંગથી), દ્વિપ (બે પગથી), સામજ (સામનથી જન્મેલા). એના જિહ્વા પાછળ વળે છે, જાણે અગ્નિના શ્રાપથી. એમાં બળની ક્ષતિ અને ગુપ્ત અંગ હોવું પણ સ્વયંભૂ અને દેવતાઓના શ્રાપથી છે. દેવ, દૈત્ય, ગંધર્વ, પિશાચ, સાપ અને રાક્ષસોની પુત્રીઓમાંથી વિવિધ પ્રકારના હાથીઓ જન્મ્યા. હાથીઓનો ઉદ્ભવ અને પ્રકટ્તિ તથા નામોની વ્યાખ્યા—આ બધું વિભાસુ નામના હાથીઓના રાજા વિષે સમજવું જોઈએ. કૌશિક અને અન્ય હાથીઓ પહેલા સમુદ્રમાંથી અને પછી ગંગાથી જન્મ્યા; અંજના નામના એક જ મૂળમાંથી પૂર્વ દિશાનો હાથીવન ઉત્પન્ન થયો. વિંધ્યના ઉત્તર અને ગંગાના દક્ષિણમાં, કરૂષમાં ગંગાના પ્રવાહથી સુપ્રતીકનું વન છે. ઉત્તર તરફ તથા આવેદિસથી, પાંચમું વન વામનકાયનું કહેવાય છે. બીજું વન લૌહિત્ય નદી અને પશ્વિમે સમુદ્ર સુધી, યમનું વન છે, જે પર્વતોની બાજુમાં ફેલાયેલું છે. ભૂતિએ અનેક પ્રજાઓ અને રુદ્રના સેવકોને જન્મ આપ્યો—કેટલાક વિશાળ, કેટલાક ક્ષીણ, કેટલાક ઊંચા, કેટલાક નાના, કેટલાક સમાન કદના. કેટલાક લટકતી કાન, હોઠ, જીભ, સ્તન અને પેટવાળા; કેટલાક એકાકાર, કેટલાક દ્વિઆકાર, કેટલાક ભારે નિતંબ અને જાડા પગવાળા. કેટલાક જળાશય, તળાવ, સમુદ્ર અને નદીકાંઠે વસે છે; કેટલાક કાળા, સફેદ, નીલા, લાલ, પીળા રંગના છે. કેટલાક ભૂરા, ચિતરાં, ધૂમ્ર, પીળા, કઠોર, મુંજ ઘાસ જેવા વાળવાળા, ઊભા વાળવાળા અને સાપને યજ્ઞોપવીત તરીકે ધારણ કરનાર છે. કેટલાનાં આંખો બહાર નીકળેલી, વિકૃત, પાતળી, અનેક આંખવાળા, અનેક માથાવાળા, વિનામાથાવાળા અને એકમાથાવાળા છે. કેટલાક ભયાનક, વિશાળ, વાળદાર, વધુ વાળવાળા, અંધ, જટાધારી, વામન અને ઘોડાની જેમ હિંચકારતા છે. કેટલાક તળાવ, તળાવ, સમુદ્ર અને નદીકાંઠે વસે છે; કેટલાક એક કાનવાળા, મોટા કાનવાળા, શંખાકાર કાનવાળા અને કેટલાક વિના કાનના છે. કેટલાક દાંતવાળા, નખવાળા, વિનાદાંતના, દ્વિજિહ્વાવાળા; કેટલાક એક હાથવાળા, બે, ત્રણ હાથવાળા અને વિના હાથના છે. આ રીતે, વિવિધ રૂપ, ગુણ અને વંશવાળા હાથીઓ અને પ્રાણીઓનું આ મહાન વર્ણન છે.