હવે હું આપને આ શ્લોકોના આધારે એક સુંદર વાર્તા રૂપે સંક્ષિપ્ત કથા સંભળાવું છું: પ્રાચીન કાળમાં, દિવસ-રાતના વિભાજન અને નક્ષત્રોની સંક્ષિપ્ત વ્યવસ્થા નિર્ધારિત કરવામાં આવી હતી. બધાં મુહૂર્તો અને દિવસ-રાતના જ્ઞાતાઓ પણ તેમાં સમાવિષ્ટ હતા. દિવસ અને રાતના વિભાજન છ સો કરતા વધુ ગણાય છે, અને જે વ્યક્તિ ઋતુઓને સંપૂર્ણ રીતે જાણવી ઇચ્છે છે, તેને સૂર્યના વિશિષ્ટ ગતિ અનુસાર આ વિભાજનો સમજવા જરૂરી છે. વેદજ્ઞો, ખાસ કરીને પર્વ દિવસોમાં, વિશિષ્ટ તિથિને મહત્વ આપે છે. જ્યારે સમયનો ભેદ ન રહે, ત્યારે તે તિથિને પિતૃઓને અર્પણ કરવામાં આવે છે. દિવસના મુહૂર્તોનું નામ છે: રૌદ્ર, સર્વ, મૈત્ર, પિંડ્યવાસવ, આપ્ય, વૈશ્વદેવ, બ્રાહ્મ, અને મધ્યાહ્ન સાથે જોડાયેલો મુહૂર્ત. પ્રજાપત્ય, ઐન્દ્ર, ઇન્દ્ર, નિઋતિ, વારુણ અને અર્યમાનના ભાગ પણ દિવસ સાથે સંકળાયેલા છે. આ બધા મુહૂર્તો સૂર્યથી સર્જાય છે અને તેમના નિર્ધારણ માટે છાયાવાળી દંડિની (ઘડિયાળ) મદદથી ચોક્કસ રીતે જાણી શકાય છે. અજ, અહિબુધ્ન્ય, પૂષા, યમ, અગ્નેય, અને પ્રજાપત્ય પણ મુહૂર્ત તરીકે ઓળખાય છે. બ્રહ્મસૌમ્ય, આદિત્ય, બાર્હસ્પત્ય, વૈષ્ણવ, સાવિત્ર, ત્વષ્ટ્ર અને વાયવ્ય—આ મુહૂર્તોના દેવતાઓનાં નામ છે. એક રાત્રિમાં પણ પંદર મુહૂર્તો હોય છે, જે ક્રમશઃ ગણાય છે. રાત્રિના સમયના આ વિભાજનો ચંદ્રના ગતિ અને ઉદય પરથી જાણી શકાય છે. બધા ગ્રહો માટે ત્રણ સ્થાન નક્કી કરવામાં આવ્યા છે: દક્ષિણ, ઉત્તર અને મધ્ય. મધ્ય સ્થાનને જારદગવ, ઉત્તરને ઐરાવત અને દક્ષિણને વૈશ્વાનર કહેવામાં આવે છે. અશ્વિની, કૃત્તિકા અને યામ્ય નાગમાર્ગ કહેવાય છે; પુષ્ય, આશ્લેષા, પુનર્વસુ ઐરાવત માર્ગ છે—આ ત્રણ ઉત્તર દિશાના માર્ગ છે. પૂર્વ અને ઉત્તર ફાલ્ગુની, તથા મઘા અર્યમાન માર્ગ છે. હસ્ત, ચિત્રા અને સ્વાતિ ગો માર્ગ કહેવાય છે. જ્યેષ્ઠા, વિશાખા અને અનુરાધા જારદગવ માર્ગ છે—મધ્ય દિશાના માર્ગ. મૂળ અને બે આશાઢા અજમાર્ગ કહેવાય છે; શ્રવણ, ધનિષ્ઠા, ગાર્ગી અને શતભિષક પણ તેમાં આવે છે. વૈશ્વાનરી, ભાદ્રપદ અને રેવતી દક્ષિણ દિશાના માર્ગ તરીકે જાણીતાં છે. દક્ષએ સોમને સત્તાવીસ પુત્રીઓ આપી, જે તમામ નક્ષત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને જ્યોતિષમાં પણ ઉલ્લેખિત છે. તેમના સંતાન તેજસ્વી અને અપરિમિત તેજ ધરાવતા હતા. બાકી રહેલી કન્યાઓ કશ્યપે સ્વીકારી, અને એ ચૌદે લોકમાતાઓ બની. એ છે: અદિતિ, દિતિ, દાનુ, કાલા, અરીષ્ઠા, સુરસા, સુરભિ, વિનતા, તામ્રા, ક્રોધવશા, ઇરા, કદ્રુ અને ઋષિ મુનિ. ચારીષ્ણવ અને ચક્ષુષ મનુ વચ્ચેના અંતરમાં, વૈકુંઠ તરીકે ઓળખાતા અગ્રણ્ય એવા બાર જણ જન્મ્યા. વૈવસ્વત મનુના અંતરાલમાં, આદિત્યોનું પૂજન થયા પછી તેઓ એકત્ર થયા અને વિચાર કર્યો: "ચાલો, આપણે આ દિવ્ય અદિતિમાં યોગ દ્વારા, અર્ધચેતનાથી પ્રવેશીએ અને એના પુત્ર બનીએ—એ જ આપણું શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ છે. અદિતિમાંથી જન્મેલા એ આદિત્યપદ પામશે." આમ કહી, બધા ચક્ષુષ મનુના અંતરાલમાં ફરી કશ્યપના પુત્ર તરીકે બાર આદિત્ય બની જન્મ્યા. ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ પણ પુન: જન્મ્યા, અને આ વૈવસ્વત અંતરાલમાં દેવ નર અને નારાયણ પણ જન્મ્યા. દેવતાઓ માટે પણ સર્જન અને વિલય થાય છે, જેમ કે સૂર્ય ઉગે અને અસ્ત જાય છે, તેમ પ્રજાપતિ, વિષ્ણુ અને મહાત્મા ભવ માટે પણ છે. તેઓ શ્રેષ્ઠ શ્રવણયુક્ત, ધ્વનિ સહિતના ગુણોથી અને અણિમાદિ આઠ સિદ્ધિઓથી યુક્ત હોવાથી દેવતાઓ તરીકે અવતરી છે. આ રીતે, જગતમાં આસક્તિને સર્જનનું કારણ કહેવાય છે. બ્રહ્માના શાપથી જયાઓ સ્વાયંભુ મન્વંતરમાં જન્મ્યા અને વિજયી થયા. સ્વારોચિષ મન્વંતરમાં તે તુષિત, ઉત્તમમાં સત્ય, તામસમાં હરિ, ચારીષ્ણવમાં વૈકુંઠ, ચક્ષુષમાં સાધ્ય અને હાલમાં આદિત્ય તરીકે જાણીતાં છે. આદિત્ય તરીકે ધાતા, અર્યમાન, મિત્ર, વારુણ, અંશ, ભાગ, ઇન્દ્ર, વિવસ્વાન, પૂષા અને પર્જન્ય—આ દસ સ્મરણ થાય છે. પછી ત્વષ્ટા અને પછી વિષ્ણુ (યંગ અને એલ્ડેસ્ટ) એમ કુલ બાર આદિત્ય, કશ્યપના પુત્ર તરીકે ઓળખાય છે. સુરભિ અને કશ્યપથી અગ્નિતપ્સ્યાથી અને મહાદેવની કૃપાથી અગિયાર રુદ્રો જન્મ્યા: અંગારક, સર્પ, નિઋતિ, સદસસ્પતિ, અજએકપાદ, અહિબુધ્ન્ય, ઊર્ધ્વકેતુ, જ્વર, ભુવનેશ્વર, મૃત્યુ અને પ્રસિદ્ધ કપાલ—આ અગિયાર દેવતાઓ ત્રણેય લોકના સ્વામી રુદ્ર છે. પછી સુરભિની બે પુત્રીઓ જન્મી: રોહિણી, જે રુદ્ર સમાન તેજસ્વી હતી, અને પ્રસિદ્ધ ગાંધારી. રોહિણીમાંથી ચાર પુત્રીઓ: સુરૂપા, હંસકીલા, ભદ્રા અને કામદુઘા. કામદુઘાએ સુરૂપા અને તનયા નામની બે પુત્રીઓ દીધી. હંસકીલાથી મૃષિઓ અને ભદ્રાથી પ્રસિદ્ધ, ભાગ્યશાળી ગાંધર્વ, વજિનના પુત્રો, જન્મ્યા. પછી, ઉચ્છૈઃશ્રવાસ નામના ઘોડા, મનની ઝડપ જેવા, આકાશમાં દોડતા, સફેદ, પીળા અને ચિત્તીધાર, હરણ, લીલા અને સફેદ રંગના ઘોડા, ગાંધર્વકુળના, દેવ અને રુદ્ર દ્વારા પોષાય છે. ફરી, સુરભિમાંથી ચંદ્રભાસુપ્રભા નામનો તેજસ્વી, મૌક્તિકમાળા અને શિખાધારી ઘોડો જન્મ્યો, જે અમૃતલોકમાંથી ઉત્પન્ન થયો અને મહેશ્વરનું ધ્વજ બન્યો. આ રીતે, કશ્યપના પુત્ર રુદ્રો અને આદિત્યોનું વર્ણન થયું. સાધ્ય, વિશ્વદેવ અને વસુ પણ ધર્મના પુત્ર તરીકે જાણીતા છે.