વાયુપુરાણમ્

દીર્ઘતમસ યુવાન, દીર્ઘાયુ અને દ્રષ્ટિમાન બની ગયા; ગાયોમાંથી તેઓ ગૌતમ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. ત્યારબાદ કક્ષીવાને પોતાના પિતાની today માટે પર્વતીય લોકો પાસે જઈ, પિતાના ઉપદેશ અનુસાર મહાન તપ કરી. લાંબા સમય પછી, અંધકારમાંથી શુદ્ધ થયેલા એ મનુષ્યે પોતાના દોષો દૂર કરીને બ્રહ્મનિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરી. ત્યારે તેના પિતાએ કહ્યું: “હે પ્રભુ, હવે હું પુત્રવંત છું; હે તેજસ્વી, તું સાચો પુત્ર બનીને મને પૂર્ણ કર્યો છે.” પછી કક્ષીવાને આત્મસંયમ મેળવીને બ્રહ્માના લોકને પ્રાપ્ત કર્યો અને બ્રહ્મનિષ્ઠા પ્રાપ્ત કર્યા પછી તેણે હજાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા. કક્ષીવાનના એ પુત્રો ગૌતમ તરીકે ઓળખાયા અને તેઓ શ્યામવર્ણ હતા. આ રીતે બલીના પુત્ર, વિરોચનના પૌત્ર દીર્ઘતમસની કથા વર્ણવાઈ છે. બંને વંશની મુલાકાત અને વંશાવળીનું વર્ણન થયું છે; બલીએ પોતાના પાંચ નિર્દોષ પુત્રોને અહીં સ્થાપ્યા. તે પણ સિદ્ધ અને યોગી બનીને, યોગ દ્વારા અદૃશ્ય થઈ સર્વ પ્રાણીઓથી છુપાઈ રહ્યો છે અને યોગ્ય સમયની રાહ જોઈ રહ્યો છે. અંગ વંશમાં મહાન રાજર્ષિ દધિવાહન થયો; સુદેશ્નાની દોષથી રાજા અનપાન જન્મ્યા. અનપાનનો પુત્ર દિવિરથ અને દિવિરથનો પુત્ર ધર્મરથ થયો. એ તેજસ્વી ધર્મરથ એ, જેમણે વિષ્ણુપદ પર્વત પર યજ્ઞમાં ઇન્દ્ર સાથે સોમપાન કર્યું, એમ કહેવાય છે. ધર્મરથનો પુત્ર ચિત્રરથ અને ચિત્રરથનો પુત્ર દશરથ, જેને લોમપાદ કહે છે, થયો; તેની પુત્રી શાંતા હતી. લોમપાદના પુત્ર, મહામનસ્વી અને ચતુરંગી સેના ધરાવતા, ઋષ્યશૃંગના આશીર્વાદથી જન્મ્યા અને વંશની કીર્તિ વધારી. તેમના પુત્ર ચતુરંગ અને બીજા પુત્ર પૃથુલાશા હતા; પૃથુલાશાનો પુત્ર ચંપા થયો. ચંપાવતી નગર, જેને ચંપા કહે છે, ચાર વર્ણના લોકોથી વસેલું હતું. તે ચંપાવતીમાં તે સાઠ હજાર વર્ષ સુધી નિવાસ કર્યો. બધા બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્યોએ પોતાના કર્મો નિષ્ઠાથી કર્યા; બધા ધર્મ અને તપમાં તત્પર અને વિષ્ણુભક્ત હતા. તંડિકરટના પુત્ર વારણ, જેને શક્રવારણ પણ કહે છે, જન્મ્યા; તેણે પૃથ્વીને ઉત્તમ મંદોર વાહન આપ્યું. હર્યાંગના વારસદાર ભદ્રરથ રાજા હતા. પછી ભદ્રરથના પુત્ર બૃહતકર્મા, જનસમુદાયના અધિપતિ, થયા. તેમના પુત્ર બૃહદ્રથ અને ત્યારબાદ બૃહન્મના થયા. બૃહન્મનાએ એક પુત્રને જન્મ આપ્યો—જયદ્રથ. જયદ્રથથી ઋઢરથ અને ઋઢરથથી વિશ્વજિત જનમેજય થયા. તેમના વારસદાર અંગવંશના હતા, અને તેમાથી કર્ણ રાજા બન્યા. કર્ણના પુત્ર શૂરસેન, દ્વિજ તરીકે જાણીતા, થયા. કર્ણ, જે રથચાલકના પુત્ર હતા, અંગવંશના વંશજ કેવી રીતે બન્યા? એ વિશે વિગતે સાંભળવા માંગીએ છીએ, કેમ કે તમે કુશળ છો. બૃહદ્‌ભાનુના પુત્ર બૃહન્મના રાજા હતા. તેમની બે પત્નીઓ, બંને ચૈદ્ય રાજાની પુત્રીઓ, અને દરેકે એક પુત્રને જન્મ આપ્યો. યશોદેવી અને સત્યા—આ બંનેથી વંશ બે ભાગે વહેંચાયો. યશોદેવીના પુત્ર જયદ્રથ થયા. બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય વચ્ચે, સત્યાના પુત્ર વિજય તરીકે જાણીતા થયા. વિજયના પુત્ર ધૃતિ અને તેમના પુત્ર ધૃતવ્રત થયા. ધૃતવ્રતના પુત્ર સત્યકર્મ, મહાન કૃત્યો માટે પ્રસિદ્ધ, થયા. સત્યકર્મના પુત્ર અધીરથ, રથચાલક હતા. તેણે કર્ણને દત્તક લીધો, તેથી કર્ણ રથચાલકપુત્ર તરીકે ઓળખાયા. કર્ણ વિષે જે પૂછાયું હતું તે સર્વ કહ્યું છે. આ બધા રાજાઓ અંગવંશથી ઉત્પન્ન થયા છે, એમ મેં વર્ણન કર્યું છે. હવે પૂરૂના વંશજનો ક્રમશઃ અને વિગતે સાંભળો. સૂતાએ કહ્યું: પૂરૂના પુત્ર શક્તિશાળી જનમેજય રાજા હતા. તેમના પુત્ર અવિદ્ધ, જેમણે પૂર્વ દિશા વિજયી કરી. અવિદ્ધથી પ્રવીર અને પ્રવીરથી મનસ્યુ, મનસ્યુના પુત્ર જયદ રાજા થયા. તેમના વારસદાર ધુંધુ, મહાન રાજા, હતા; ધુંધુના પુત્ર બહુગવી અને તેમના પુત્ર સંજાતિ. હવે સંજાતિના પુત્ર રૌદ્રાશ્વના પુત્રોની વાત સાંભળો. રૌદ્રાશ્વે અપ્સરા ઘૃતાચીથી દસ પુત્રોને જન્મ આપ્યા: રાજેયુ, કૃતેયુ, વક્ષેયુ, સ્થંડિલેયુ, ઘૃતેયુ, જલેયુ અને સ્થલેયુ—આ સાત. ધર્મેયુ, સન્નતેયુ અને વનેયુ—આ ત્રણ, કુલ દસ. પછી રુદ્ર, શૂદ્ર, મદ્ર, શુભા અને જામલજા પણ. તલા, ખલા અને આ સાત, તેમજ ગોપજલા, તેમજ તામ્રરસા અને રત્નકૂટી વગેરે. આ વંશમાંથી આત્રીયે, તેમનો અધિપતિ પ્રભાકર હતા; અનાદૃષ્ટ રાજર્ષિ થયા, અને તેમના પુત્ર રિવેયુ. રિવેયુની પત્ની જ્વલના, તક્ષકની પુત્રી, હતી; એ મહાન સ્ત્રીમાં રાજર્ષિએ રંતિ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો. રંતિ, નરા અને સરસ્વતીના પુત્ર, ધર્મનિષ્ઠ પુત્રો: ત્રસૂ, પ્રતિરથ અને અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ ધ્રુવને જન્મ આપ્યા. ગૌરી, પ્રસિદ્ધ પુત્રી, શુભ માન્ધાતા માતા થઈ; પ્રતિરથના પુત્ર ધુર્યના પુત્ર કંઠા થયા. કંઠાના પુત્ર દેવર્ષિ મેધાતિથિ થયા; કંઠાથી કાંઠાયન બ્રાહ્મણો ઉત્પન્ન થયા. આ રીતે વંશમાં પુત્રીથી પુત્રો થયા. ત્રસૂના પ્રિયપુત્ર મલિન, બ્રહ્મવેદા, થયા; પછી ઉપદાતા જન્મ્યા અને એમણે ચાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા: સુષ્મંત, દુષ્યંત, પ્રવીર અને અનઘ. ત્યારબાદ મહારાજા દૌષ્યંતી, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જન્મ્યા. શકુંતલામાં ભરત જન્મ્યા, જેના નામે આ ભૂમિ ભારત કહેવાય છે. દુષ્યંત રાજાને નિરાકાર સ્વરે કહ્યું: “માતા ધમણા છે, પિતા પુત્ર છે, જેમણે જન્મ આપ્યો, એ જ છે; તારો પુત્ર સ્વીકાર, દુષ્યંત,” એમ શકુંતલાએ સત્ય વચન કહેલું. આ રીતે વંશાવળી અને મહાન પુરુષોની કથા પવિત્ર ભાવથી વર્ણવાઈ.