વાયુપુરાણમ્

સુદેષ્ણા માટે એક સમસ્યા ઉભી થઈ—'વિનામલમ, તે કંઈક રીતે અયોગ્ય રહેશે.' ત્યારે દીર્ઘતમસે સુદેષ્ણાના ગર્ભને સ્પર્શ કર્યો અને કહ્યું, 'આજે મારા હાથથી તું જે દહીં ખાધું છે, ઓ સુંદર સ્મિતવાળી, તે તારા ગર્ભને એ રીતે ભર્યું છે, જેમ પૂર્ણિમાને દરિયો ભરાઈ જાય છે.' તેમણે આશ્વાસન આપ્યું: 'તારા પાંચ પુત્રો થશે, જે દેવપુત્રો જેટલા તેજસ્વી, પરાક્રમી, યજ્ઞકર્તા અને ધર્મનિષ્ઠ હશે.' સુદેષ્ણાના ગર્ભમાંથી પ્રથમ પુત્ર અંગા જન્મ્યો; અંગાથી વંગા, પછી કલિંગા, પુન્ડ્ર અને બ્રહ્મ પણ આવ્યા. એ સમયે, બલીના વંશમાં આ પાંચ સંતાનો જન્મ્યા; આ પુત્રો દીર્ઘતમસને બલીએ પહેલાં આપ્યા હતા. પરંતુ કોઈ કારણસર બ્રહ્માએ દીર્ઘતમસના વંશને તેમના પોતાની પત્નીઓમાંથી વંચિત રાખ્યા, જેથી મહાનાત્મા પોતે પોતાના પત્નીથી સંતાન ન પ્રાપ્ત કરે. પછી દીર્ઘતમસે માનવ સ્ત્રીઓમાં સંતાન ઉત્પન્ન કર્યા; ત્યારે સુરભી પ્રસન્ન થઈ અને કહ્યું, 'તમે ગાયના ધર્મનું પાલન કર્યું છે, તેથી હું પ્રસન્ન છું અને એ જ ધર્મથી તમને મુક્ત કરું છું.' સુરભીએ કહ્યું, 'આજે હું તારા અંતરનાં ઘોર અંધકારને દૂર કરું છું—જુઓ હવે; અને બારહસ્પત્યના જે પાપ તારા શરીરમાં છે, તે પણ દૂર કરું છું.' તેણે દીર્ઘતમસમાંથી વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુને શ્વાસ દ્વારા દૂર કરી; અને જેમજ શ્વાસ લીધો, તરત જ અંધકાર નાશ પામ્યો અને દીર્ઘતમસે દૃષ્ટિ પ્રાપ્ત કરી. ત્યારે દીર્ઘતમસ યુવાન, દીર્ઘાયુ અને દૃષ્ટિવાન બન્યા; અને ગાયોમાંથી, તે ગૌતમ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. પછી કક્ષીવાન, પોતાના પિતા સાથે, પર્વતવાસી લોકો પાસે ગયા અને પિતાના હિત માટે મહાન તપ કર્યો. લાંબા સમય પછી, અંધકારમાંથી શુદ્ધ થઈ, એ મનુષ્યે દોષો ત્યાગી અને બ્રહ્મમાં ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી. પછી પિતાએ કહ્યું, 'હે પ્રભુ, હવે મારી પાસે પુત્ર છે; હે તેજસ્વી, તું સાચો પુત્ર છે, તારા દ્વારા હું પૂર્ણ થયો છું.' પછી કક્ષીવાને આત્મસંયમ પામ્યો અને બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કર્યો; બ્રહ્મમાં ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી અને હજારો પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા. એ કક્ષીવાનના પુત્રો, ગૌતમ નામે, શ્યામવર્ણ હતા. આ રીતે દીર્ઘતમસ, બલીપુત્ર, વિરોચનપુત્રની કથા છે. બન્ને વંશોની મુલાકાત અને વંશાવળી વર્ણવાઈ છે; બલીએ અહીં એ પાંચ નિર્દોષ પુત્રો સ્થાપિત કર્યા. દીર્ઘતમસ, યોગમાં નિપુણ અને સિદ્ધ, યોગ દ્વારા સર્વ જીવોને અદૃશ્ય રહી, યોગ્ય સમયની રાહ જુએ છે. અંગના વંશમાં, રાજર્ષિ અંગના વંશજમાં રાજા દધિવાહન હતા; સુદેષ્ણાની ભૂલના કારણે રાજા અનાપાન જન્મ્યા. અનાપાનના પુત્ર રાજા દિવિરથ હતા; દિવિરથના પુત્ર વિવેકી રાજા ધર્મરથ હતા. એ તેજસ્વી ધર્મરથ, જે વિષ્ણુપદ પર્વત પર યજ્ઞમાં ઈન્દ્ર સાથે સોમપાન કર્યો, એ મહાનાત્માનું સ્થાન છે. ધર્મરથના પુત્ર રાજા ચિત્રરથ હતા; ચિત્રરથના પુત્ર દશરથ, લોમપાદ તરીકે જાણીતા, તેમની પુત્રી શાંતા હતી. દશરથના પુત્ર, મહાન બુદ્ધિ અને ચતુરંગી સેનાવાળા, ઋષ્યશૃંગની કૃપાથી જન્મ્યા અને વંશની વૃદ્ધિ કરનાર બન્યા. તેમના પુત્ર ચતુરંગ અને બીજો પુત્ર પૃથુલાશ પણ છે. પૃથુલાશના પુત્ર કેમ્પા હતા. કેમ્પાવતી, કેમ્પા નામે શહેર, ચાર વર્ગોમાં વસતું હતું. સाठ હજાર વર્ષ સુધી તે કેમ્પાવતીમાં નિવાસ કર્યો. બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય—સૌ પોતાના કર્મમાં નિષ્ઠા રાખતા. સૌ ધર્મ અને તપમાં નિષ્ઠાવાન, અને વિષ્ણુભક્ત હતા. તંડિકરટના પુત્ર વારણ, શક્રવારણ તરીકે ઓળખાતા, જન્મ્યા. તેમણે પૃથ્વી પર ઉત્તમ મંધોર વાહન લાવ્યું. હર્યંગના વંશજ રાજા ભદ્રરથ હતા. પછી ભદ્રરથના પુત્ર બ્રહતકર્મા, પ્રજાના સ્વામી, હતા. બ્રહદ્રથ તેમના પુત્ર હતા, અને તેમના પુત્ર બ્રહન્મના હતા. બ્રહન્મનાએ એક પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો. તેમના પુત્ર જયદ્રથ હતા; જયદ્રથથી રાજા ઋઢરથ આવ્યા. ઋઢરથથી વિશ્વજિત જનમેજય જન્મ્યા. તેમના વંશજ અંગોમાંથી કર્ણ રાજા બન્યા. કર્ણના પુત્ર શુરસેન, દ્વિજ તરીકે યાદ રાખવામાં આવે છે. કર્ણ, સૂતપુત્ર હોવા છતાં, અંગના વંશજ કેવી રીતે હતા? આની વિગત જાણવા ઇચ્છીએ છીએ, કેમ કે તમે નિપુણ છો. બ્રહદભાનુના પુત્ર રાજા બ્રહન્મના હતા. તેમની બે પત્નીઓ હતી, બંને ચૈદ્યકન્યાઓ; દરેકે એક પુત્ર આપ્યો. યશોદેવી અને સત્યા—એમ વંશ વિભાજીત થયો. યશોદેવીના પુત્ર જયદ્રથ હતા. બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય વચ્ચે, સત્યાના પુત્ર વિજયા હતા. વિજયાના પુત્ર ધૃતિ, અને તેમના પુત્ર ધૃતવ્રત. ધૃતવ્રતના પુત્ર સત્યકર્મ, મહાન કર્મો માટે પ્રસિદ્ધ. સત્યકર્મના પુત્ર રથચાલક અધિરથ હતા. અધિરથએ કર્ણને દત્તક લીધો; તેથી કર્ણ સૂતપુત્ર બન્યા. કર્ણ વિશે જે પૂછ્યું હતું, તે બધું વર્ણવાયું છે. અંગથી ઉત્પન્ન થયેલા તમામ રાજાઓનું વર્ણન મેં કર્યું છે. હવે પૂરુના વંશજોની વિગતવાર અને ક્રમશઃ વાત સાંભળો. સૂતાએ કહ્યું: પૂરુના પુત્ર, બલવાન રાજા જનમેજય હતા. તેમના પુત્ર અવિદ્ધ, પૂર્વ દિશા જીતનાર, હતા. અવિદ્ધથી પ્રવીર, અને તેમના પુત્ર મનસ્યુ. પછી રાજા જયદા, મનસ્યુના પુત્ર, જન્મ્યા. તેમના વંશજ ધુંધુ, મહાન રાજા. ધુંધુના પુત્ર બહુગવી, અને તેમના પુત્ર સંજાતી. હવે સંજાતીના પુત્ર રૌદ્રાશ્વના પુત્રોની વાત સાંભળો. રૌદ્રાશ્વે અપ્સરા ઘૃતાચીથી દસ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા. રાજેયુ, કૃતેયુ, વક્ષેયુ, સ્થાન્ડિલેયુ, ઘૃતેયુ, જલેયુ અને स्थलેયુ—એ સાત. ધર્મેયુ, સન્નતેયુ, અને વનેયુ—એ ત્રણ, એમ દસ. રુદ્ર, શૂદ્ર, મધ્ર, શુભા અને જામલજા પણ છે. આ રીતે, દીર્ઘતમસ અને તેમના વંશ, અંગ અને પૂરુના વંશજ, અને તેમની વંશાવળીની કથા પૂરેપૂરી વર્ણવાઈ છે—શ્રદ્ધા અને ભાવપૂર્વક.