વાયુપુરાણમ્

સૂતજી કહે છે: સત્યને જાણીને, દયાથી અને કરુણાથી પ્રેરિત થઈ, કાવ્યએ પોતાના ક્રોધને સંયમિત કર્યો અને તેમને શાંત કરી પ્રશંસા કરી. ત્યારબાદ કાવ્યે કહ્યું: "તમે ડરો નહીં, અને ન તો પાતાળમાં જાવ. જે બનવાનું હતું તે અનિવાર્ય હતું અને મારા હાજર હોવા છતાંયે થયું છે. આથી બીજું કંઈ શક્ય નહોતું; કારણ કે જે દેખાય છે તે વધુ શક્તિશાળી છે. આજે જે માનસિક પ્રતિષ્ઠા તમે ગુમાવી છે, તે તમે નિશ્ચિતપણે પુનઃ પ્રાપ્ત કરશો. આ બધું નક્કી થયેલો સમય આવી ગયો છે—બ્રહ્માજીએ પણ આવું કહ્યું હતું. અને મારા આશીર્વાદથી, તમે ત્રણેય લોકની શક્તિ ભોગવી છે. દસ યુગના પૂર્ણ ચક્ર સુધી, દેવતાઓ કરતાં પણ ઉપર જઈ, તમારી રાજસત્તા નિર્ધારિત હતી—એવું બ્રહ્માજીએ જાહેર કર્યું હતું. હવે, સાવર્ણિ મન્વંતર આવતાં, તમારી રાજસત્તા ફરી પાછી આવશે; તમારા પૌત્ર બલિ ફરીથી વિશ્વના સ્વામી બનશે. આ બધું મને બ્રહ્માજી દ્વારા જણાવાયું હતું, ખાસ કરીને તમારા પૌત્ર વિશે. જ્યારે દુનિયાની સત્તા છીનવી લેવામાં આવી ત્યારે, તેના તપસ્યામાં અવરોધ આવ્યો. કારણ કે તેના કર્મ કોઈ કામનાથી પ્રેરિત નહોતા, તેથી pleased અનાદિ પરમાત્માએ તેને સાવર્ણિ મન્વંતરનું ફળ આપ્યું. ભગવાને મને કહ્યું કે બલિ દેવતાઓના રાજા બનશે; તેથી, તે હમણા બધા જીવોથી અદૃશ્ય રહીને યોગ્ય સમયની રાહ જુએ છે. અને pleased સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ તમને અમરત્વ આપ્યું છે; તેથી, તમે નિરાશ ન થાઓ, સમયચક્રને ધીરજથી સહન કરો. હું પણ તમારી સામે જઈ શકતો નથી; બ્રહ્માજીએ, જે ભવિષ્ય જાણે છે, મને મનાઈ કરી છે, હે પ્રભુ. અને મારા આ બે શિષ્યો, શંડ અને અમર્ક, બૃહસ્પતિ સમાન છે; તેઓ દેવતાઓ સાથે મળીને—even જો તમે ક્રોધિત હોવ—તમને રોકી શકશે. કાવ્યના આવા શબ્દો સાંભળીને, શુદ્ધ કર્મવાળા કાવ્યના માર્ગદર્શન હેઠળ, દૈત્યોએ પ્રહલાદની આગેવાનીમાં એ બંને શિષ્યો સાથે જવાનો નિર્ણય કર્યો. જ્યારે શુક્રાચાર્ય પાસેથી દૈત્યોએ સાંભળ્યું કે આ પરિણામ અનિવાર્ય છે, ત્યારે તેઓએ વિજયની આશાએ કાવ્યના શબ્દો સ્વીકાર્યા. બધા દૈત્યોએ શસ્ત્ર ધારણ કર્યા અને દેવતાઓને યુદ્ધ માટે પડકાર્યો. બંને પક્ષો યુદ્ધ માટે એકઠા થયા. ત્યારે દેવતાઓએ પણ કવચ ધારણ કરી યુદ્ધ શરૂ કર્યું. દેવ-દૈત્ય યુદ્ધ સો વર્ષ સુધી ચાલ્યું. અંતે દૈત્યોએ દેવતાઓને હરાવ્યા. હારેલા દેવતાએ મંત્રણા કરી—'શંડ અને અમર્કની શક્તિ આપણને અજાણી છે; માટે આપણના કલ્યાણ માટે યજ્ઞ કરવો જોઈએ.' 'આ બંનેને જ્ઞાનથી વંચિત કરીને, આપણે દૈત્યોને હરાવીશું.' એવા વિચાર સાથે દેવતાઓએ શંડ અને અમર્કને બોલાવ્યા. 'આ બે બ્રાહ્મણોને યજ્ઞમાં આમંત્રિત કરીએ—તેઓ દૈત્યોને ત્યજી દે; અથવા દૈત્યોને હરાવીને તેમને પકડી લઈએ.' આવું નક્કી કરીને, શંડ અને અમર્કે દૈત્યોને ત્યજી દીધા. ત્યારબાદ દેવતાઓએ વિજય પ્રાપ્ત કર્યો અને દૈત્યો હારી ગયા. દેવ અને દૈત્ય બંનેને હરાવીને, છ દેવતાઓ અને સૂર્ય ભગવાન આવ્યા; પણ કાવ્યના શાપથી તેઓ ફરીથી આધારહીન થઈ ગયા. ત્યારબાદ, જ્યારે દેવતાઓ દૈત્યોને મારવા લાગ્યા, ત્યારે દૈત્યોએ પાતાળમાં પ્રવેશ કર્યો. આમ, દૈત્યો શક્તિહીન બન્યા—શક્રના ઉપાય અને ભૃગુના શાપથી. વિષ્ણુ ભગવાન, જ્યારે જ્યારે યજ્ઞ ધ્વંસ પામતો, ધર્મની સ્થાપના અને અધર્મના નાશ માટે વારંવાર અવતાર લે છે. જે દૈત્યો પ્રહલાદના આદેશનું પાલન કરતા નહોતા, તેમને બ્રહ્માજીએ મનુષ્યોના હાથે વિનાશયોગ્ય જાહેર કર્યા. ધર્મમાંથી, ચાક્ષુષ મન્વંતર દરમ્યાન, નારાયણ જન્મ્યા; અને વૈવસ્વત મન્વંતર દરમ્યાન યજ્ઞ સ્થાપના કરી. બીજા અવતારમાં, બ્રહ્માજી પોતે પુત્રકામ યજ્ઞના ઋત્વિજ બન્યા, જ્યારે ચોથી યુગમાં દૈત્યો ઉદ્ભવ્યા. હિરણ્યકશિપુના વિધ્વંસ સમયે, ભગવાન સમુદ્રમાં અવતરીને જન્મ્યા; બીજો અવતાર નરસિંહ રૂપે, ભગવાન રુદ્ર સ્વરૂપે, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ બન્યા. જ્યારે બલિ ત્રણેય લોકમાં સ્થાપિત થયો, ત્યારે સાતમા ત્રેતાયુગમાં, જ્યારે દૈત્યો ત્રણેય લોકને જીત્યા, ત્રીજા અવતાર વામનનો પ્રાગટ્ય થયો. ત્યારે વામન ભગવાને પોતાનું રૂપ સંકોચી, બૃહસ્પતિની આગેવાનીમાં, આદિત્ય વંશના આનંદરૂપે, શુભ સમયે બ્રાહ્મણ બની, વિરોચનપુત્ર બલિ પાસે ગયા. ભગવાને કહ્યું: 'તમે ત્રણેય લોકના રાજા છો; બધું તમારી અંદર સ્થિત છે. હે રાજન, તમે મને માત્ર ત્રણ પગલાં જમીન દાન આપો.' બલિ રાજાએ, ભગવાન વામનને ઓળખીને, 'હું આપશ', એમ કહ્યું અને સ્વીકાર આપ્યો. પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, વામન ભગવાને ત્રણ પગલાંમાં સ્વર્ગ, અંતરિક્ષ અને પૃથ્વી આવરી લીધી; ભગવાને આખું જગત વિહર્યું. તે પરમ તેજસ્વી સ્વરૂપે, ભગવાને પોતાના તેજથી સૂર્યને પણ પાર કરી, તમામ દિશાઓ અને પ્રદેશોને પ્રકાશિત કર્યા. તે મહાબાહુ ભગવાને આખા વિશ્વને પ્રકાશિત કરી, દૈત્યોની સંપત્તિ અને ત્રણેય લોક લઈ, દૈત્યો અને તેમના સંતાનો, પૌત્રો સાથે, પાતાળ લોકમાં મોકલ્યા. નમુચિ, શમ્બર અને પ્રહલાદને પણ વિષ્ણુએ પરાસ્ત કર્યા; ક્રૂર દૈત્યો વિનાશ પામ્યા અને દિશાઓમાં વિખેરાઈ ગયા. માધવ, સર્વજીવોના આત્મા, ઋષિઓને મહાભૂત, વિશિષ્ટ જીવ અને સમગ્ર સમયનું મહાત્મ્ય દર્શાવ્યું. ભગવાનના શરીરમાં આખું વિશ્વ પોતે જ છે—એવું દર્શાવ્યું; વિશ્વમાં એવું કંઈ નથી, જે મહાત્મા દ્વારા વ્યાપ્ત ન હોય. ઉપેન્દ્રનું એ સ્વરૂપ, જે દેવ, દૈત્ય અને મનુષ્યોએ જોયું, એ બધા ભગવાન વિષ્ણુના તેજથી મોહિત થઈ ગયા. બલિ, શક્તિશાળી બંધનથી, પોતાના કુટુંબીઓ અને મિત્રો સાથે, વિરોચન વંશ સહિત, પાતાળમાં બંધાયો. ત્યારબાદ, ભગવાન જનાર્દન, મહાબાહુ, દેવતાઓની સર્વસત્તા ઇન્દ્રને આપી, મનુષ્યોમાં અવતરી આવ્યા. આ રીતે, ભગવાનની મહિમા, દૈત્યો-દેવતાઓના યુદ્ધ અને ધર્મની સ્થાપનાની આ વિરાટ કથા પૂર્ણ થાય છે.