વાયુપુરાણમ્

દેવતાઓ અત્યંત ક્રોધિત થયા અને દાનવોએ પર આક્રમણ કર્યું. જ્યારે દાનવો પરાજિત થવા લાગ્યા, તેઓ ભાગીને કાવ્ય (શુક્રાચાર્ય) પાસે આવ્યા. કાવ્યએ જોયું કે દાનવો યુદ્ધમાં ઘાયલ અને દુઃખી થઈને દેવતાઓ દ્વારા પીછો કરાઈ રહ્યા છે, ત્યારે કાવ્યએ દિતિના પુત્રોને દેવતાઓથી બચાવી લીધા. કાવ્યે ત્યાં ઉભેલા દેવતાઓને જોયા અને મનમાં વિચાર કર્યો. પછી પૂર્વ ઘટનાનો સ્મરણ કરીને ધ્યાનપૂર્વક તેઓને કહ્યું: “વામનદેવે ત્રણ પગલાંમાં ત્રણેય લોક જીત્યા હતા; બલિ બંધાયો, જંભ મારો અને વિરોચન પણ મૃત્યુ પામ્યો. બાર મહાયુદ્ધોમાં અસુરોના મહાન નાયકો દેવતાઓ દ્વારા વિવિધ ઉપાયો વડે સંહારાયા. હવે તમે થોડા જ બાકી રહ્યા છો, જે છેલ્લા યુદ્ધમાંથી બચી ગયા છો. હું તમારા માટે કોઈ ઉપાય શોધીશ, થોડો સમય રાહ જુઓ. હવે હું મહાદેવ પાસે મંત્ર મેળવવા જઈશ જેથી તમે વિજય પામો. અગ્નિ, જે હોતાર છે, તેમને પણ બૃહસ્પતિ પાસેથી મંત્ર મળશે. પછી હું નીલલોહિત ભગવાન પાસે પણ મંત્ર માટે જઈશ અને પાછા આવીને ફરી તમને કૃપા કરીશ. તમે બધા વનમાં વ્રત કરીને, વલ્કલધારી બની, તપ કરશો; મારી વાપસી સુધી દેવતાઓ તમને પર આક્રમણ નહીં કરે.” કાવ્યે વધુ કહ્યું: “જ્યારે હું મહેશ્વર પાસેથી અવિનાશી મંત્ર મેળવીશ, ત્યારે અમે ફરી દેવતાઓ સામે યુદ્ધ કરીશુ અને પછી ચોક્કસ વિજય મળશે.” દાનવો સહમત થયા અને દેવતાઓને કહ્યું: “અમારી દલીલો પૂરી થઈ, હવે તમે ત્રણેય લોક શાસન કરો. અમે વનમાં વલ્કલધારી બની તપ કરશું, પ્રહલાદના સાચા શબ્દો સાંભળી.” આ પછી દેવતાઓ નિર્વિઘ્ન અને આનંદિત થઈ પાછા પોતાના સ્થાને ગયા. દાનવો શસ્ત્ર મૂકી દીધી અને કાવ્યે તેમને કહ્યું: “કેટલો સમય ઉપાસના અને તપ માટે વિતાવો, ઇચ્છાશૂન્ય બનીને કાર્ય સિદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કરો; બધા દેવતાઓ સહિત ઇન્દ્ર મારા પિતાના આશ્રમમાં છે.” કાવ્યે દાનવોને સૂચના આપી મહાદેવ પાસે ગયા અને પ્રભુને વંદન કરીને મૃદુ વાણીમાં કહ્યું: “હે દેવ, મને એવા મંત્રો જોઈએ છે જે બૃહસ્પતિ પાસે નથી, જેથી દાનવો નિર્ભય બને અને દેવતાઓ પરાજિત થાય.” મહાદેવે કહ્યું: “તમે મંત્ર ઇચ્છો છો, તો મારી નિર્દિષ્ટ દિશામાં બ્રહ્મચર્યવ્રત ધારો. એક હજાર વર્ષ સુધી યજ્ઞકુંડના ધૂમ્રમાં મસ્તક નમાવી ઉપાસના કરો, તો હું તમને મંત્ર આપીછ.” શુક્રાચાર્યે ભગવાનના ચરણ સ્પર્શી સ્વીકાર કર્યો: “પ્રભુ, તમારી આજ્ઞા પ્રમાણે હું આ વ્રત ધારણ કરીશ.” ભગવાને તેમને ધૂમ્રકર્તા અને યજ્ઞકુંડના રક્ષક તરીકે નિયુક્ત કર્યા. શુક્રાચાર્ય દાનવોની કલ્યાણ માટે તપ કરવા ગયા; મહેશ્વર પણ ત્યાં બ્રહ્મચર્યથી તપ કરવા લાગ્યા. આ જાણીને, થોડા સમય પછી દાનવો રાજપદ છોડી દીધું. એ દરમિયાન, બૃહસ્પતિના નેતૃત્વમાં દેવતાઓ ફરી ક્રોધેને શસ્ત્રો સાથે દાનવો પર તૂટી પડ્યા. દેવતાઓને જોઈ દાનવો ડરીને ભાગી ગયા. શસ્ત્ર મૂકી, વિજય સ્વીકારી અને ગુરુ વ્રતમાં વ્યસ્ત હોવાથી, દેવતાઓએ સંધિ તોડી દાનવોને નષ્ટ કરવા પ્રયત્ન કર્યો. દાનવો કહે છે: “અમે ગુરુ વિના દેવતાઓને કદી હરાવી શકીશું નહીં, અમા અશુદ્ધતા છે, અમે કાવ્યમાતા પાસે આશ્રય લઈએ. ગુરુ પાછા આવે ત્યાં સુધી આપણે તેમને જાણ કરી દઈએ; પછી યુદ્ધમાં સામનો કરીશું.” એમ કહી દાનવો કાવ્યમાતા પાસે ગયા અને આશ્રય માગ્યો. કાવ્યમાતાએ તેમને નિર્ભયતા આપી: “ભય ન રાખો, ભય ન રાખો,” એમ કહી દાનવોનો ડર દૂર કર્યો. “મારા સાનિધ્યમાં તમે રહો, તો તમને કોઈ ભય નહીં.” ત્યારે પણ દેવતા અને દાનવો વચ્ચે યુદ્ધ થયું. દેવતાઓએ દાનવોને નબળા જોઈને ફરી હુમલો કર્યો. દાનવોમાં ભય વ્યાપી ગયો. તે જોઈને દેવી ક્રોધિત થઈ અને કહ્યું: “હું તને શક્તિવિહિન કરી દઈશ, હે ઇન્દ્ર!” અને ક્રોધથી ઇન્દ્ર સામે તૂટી પડી. ઇન્દ્ર યજ્ઞપશુની જેમ સ્થિર થઈ ગયા, તેમને નિષ્ક્રિય જોઈ દેવતાઓ ડરીને ભાગી ગયા. પછી વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને કહ્યું: “મારે પ્રવેશો, હે ઇન્દ્ર, હું તને રક્ષા કરીશ.” એમ કહી ઇન્દ્ર વિષ્ણુમાં પ્રવેશી ગયા. દેવીએ ઈન્દ્રને વિષ્ણુ દ્વારા રક્ષિત જોઈને કહ્યું: “હવે હું તને વિષ્ણુ સાથે બધા લોકોએ જોઈ શકે તેમ દહન કરીશ; મારી તપશ્ચર્યાની શક્તિ જોઈ લો.” દેવીની શક્તિથી વિષ્ણુ અને ઇન્દ્ર બંને દબાઈ ગયા. વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને પૂછ્યું: “હવે આપણે કેવી રીતે બચી શકીશું?” ઇન્દ્રે કહ્યું: “હે મહાશક્તિશાળી, તે દહન કરે એ પહેલાં તેને મારો, હું ખૂબ જ દબાઈ ગયો છું, વિલંબ ન કરો.” વિષ્ણુએ મનમાં સ્ત્રીહત્યાનો વિચાર કર્યો અને તરત જ પોતાના ચક્રને બોલાવ્યો. જેમજ દેવી ઝડપથી ધસી આવી, દૈત્યવિરોધક વિષ્ણુએ ક્રોધથી પોતાના શસ્ત્ર વડે દેવીનું શિર ધડથી અલગ કરી દીધું. આ રીતે, દેવ-દાનવ યુદ્ધમાં, કાવ્યમાતા, મહાદેવ, વિષ્ણુ અને દાનવો વચ્ચેના આ પ્રસંગો ઘટ્યા.