વાયુપુરાણમ્

ઈચ્છા ક્યારેય વિષયોના ભોગથી સંતોષાતી નથી; જેમ અગ્નિમાં હવન સામગ્રી નાખવાથી તે વધુ પ્રચંડ બને છે, તેમ ભોગથી ઈચ્છા વધે છે. પૃથ્વી પર જેટલું ધાન, યવ, સોનું, ગાયો કે સ્ત્રીઓ હોય, એ બધું એક માણસ માટે પણ પૂરતું નથી; જે આ સત્યને સમજે છે, તે મોહમાં પડતો નથી. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના કર્મ, મન અને વાણીથી સર્વ પ્રાણીઓમાં પવિત્રતાનું અગ્નિ પ્રગટાવે છે, ત્યારે તે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે. જ્યારે એ વ્યક્તિ બીજાને ડરે નહીં અને બીજાઓ પણ તેને ડરે નહીં; જ્યારે એ ઈચ્છા કે દ્વેષ રાખતો નથી—ત્યારે એ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે. જે તૃષ્ણા કુમનસ્કોને છોડવી અત્યંત મુશ્કેલ છે, જે શરીર વૃદ્ધ થાય તેમ છતાં કદી સુકાતી નથી, અને અંતે વિનાશ તરફ દોરી જાય છે—એ તૃષ્ણા જેને ત્યજી, તે સુખી થાય છે. વૃદ્ધાવસ્થામાં મનુષ્યના ખજાના અને દાંત બગડી જાય છે, પણ જીવવાની અને સંપત્તિની આશા કદી બગડતી નથી. જગતમાં જે સુખ ઈચ્છાવિહીન છે, અને જે મહાન દૈવી આનંદ છે—તૃષ્ણામુક્તિનું સુખ એના સોળમાં ભાગને પણ સ્પર્શતું નથી. આ રીતે ઉપદેશ આપી, તે રાજર્ષિ પોતાની પત્ની સાથે વનમાં ગયા; ભૃગુ શિખરે કઠિન તપ કરી, અનેક પ્રતિજ્ઞાઓનું પાલન કરીને, ત્યાં જ સ્વર્ગને પ્રાપ્ત થયા. તેમના પાંચ વંશો, જે ધર્મનિષ્ઠ અને દેવઋષિઓ દ્વારા માનિત હતા, જેમ સૂર્યના કિરણો સમગ્ર પૃથ્વીને વ્યાપે છે, તેમ પૃથ્વી પર વ્યાપી ગયા. જે મનુષ્ય, ખાસ કરીને દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, યયાતિની આ પૂરી કથા વાંચે કે સાંભલે, તે ધન્ય, સમૃદ્ધ, દીર્ઘાયુ અને પ્રસિદ્ધ બને છે. હવે હું યદુના વંશની વિગતે અને ક્રમબદ્ધ રીતે કથા કહું છું, જે મહાન અને પરમ શક્તિશાળી હતા. યદુના પાંચ પુત્ર હતા: સહસ્રજિત (પ્રથમ અને શ્રેષ્ઠ), પછી ક્રોશ્ટુ, નીલ, જીત અને લઘુ. સહસ્રજિતનો પુત્ર હતો પ્રસિદ્ધ રાજા શતજિત; શતજિતના ત્રણ પુત્ર હતા—હૈહય, હય અને વેણુહય. હૈહયના વંશજ તરીકે ધર્મતત્વ જાણવામાં આવે છે. કીર્તિસના પુત્ર ધર્મતંત્ર હતા, અને સંજ્ઞેયના પુત્ર સંજ્ઞેય હતા, જેમના વંશજ મહિષ્માન રાજા હતા. મહિષ્માનના પુત્ર ભદ્રશ્રેણ્ય, વાણારસીના રાજા હતા. ભદ્રશ્રેણ્યના પુત્ર દુર્મદ હતા; દુર્મદથી વિખ્યાત અને વિદ્વાન કંકા થયા. કંકાના ચાર પુત્ર હતા: કૃતવીર્ય, કાર્તવીર્ય, કૃતવર્મા અને કૃત. કૃતવીર્યથી જન્મ્યા અર્જુન, જે હજાર હાથવાળા અને સાત દ્વીપોના શાસક હતા. કાર્તવીર્યે દશ હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું અને અત્રિથી ઉત્પન્ન દત્તાત્રેયને પ્રસન્ન કર્યા. દત્તાત્રેયે તેને ચાર વર્દાન આપ્યા; પ્રથમ, તેણે હજારો હાથની ઈચ્છા કરી. બીજું, જ્યારે તે અધર્મમાં પ્રવૃત્ત થાય ત્યારે ધર્મનિષ્ઠ લોકો દ્વારા રોકાઈ જાય, અને ધર્મથી પૃથ્વી જીતે અને શાસન કરે—એવું વર્દાન માગ્યું. તેણે અનેક યુદ્ધો જીતી અને હજારો દુશ્મનોને સંહાર્યા; અને માગ્યું કે જો કદી યુદ્ધમાં મરે તો માત્ર મહાયુદ્ધમાં જ મરે. તેના દ્વારા સમગ્ર પૃથ્વી, સાત દ્વીપો અને શહેરો, સાત મહાસાગરો દ્વારા ઘેરાયેલ, ક્ષત્રિય ધર્મ અનુસાર શાસિત થઈ. જ્યારે તે પોતાના હજાર હાથથી યુદ્ધ કરે, ત્યારે તેની શક્તિથી ધ્વજ અને રથ પ્રગટ થઈ જાય. તે સાત દ્વીપોમાં તેણે દશ હજાર અવિરત યજ્ઞો કર્યા. તેના બધા યજ્ઞો સોનાની વેદિકાઓ અને સોનાના યૂપો વડે શોભાયમાન હતા. દેવતાઓ, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ હંમેશાં એ યજ્ઞોમાં હાજર રહેતા. ગંધર્વ નારદે એ મહારાજાની મહાનતા અને કૃત્યો જોઈને તેની સ્તુતિમાં ગીત ગાયું—કે કોઈ મનુષ્ય યજ્ઞ, દાન, તપ, શૌર્ય કે વિદ્યા દ્વારા કાર્તવીર્યના માર્ગને પામી શકશે નહીં. સાત દ્વીપોમાં, તલવાર અને શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યથી સજ્જ, રથ પર સવાર, માત્ર એજ રાજા હતો—બીજો કોઈ સહાયક નહોતો. એ મહારાજાની શક્તિથી ત્યાં કોઈ સંપત્તિની હાનિ, દુઃખ કે ગુંચવણ નહોતી; તે ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું રક્ષણ કરતો. એ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, સમ્રાટ, પાંચે પચાસ હજાર વર્ષ સુધી સાત વખત સાત ચક્ર શાસન કરતો રહ્યો. એ પોતે ગાયોનો રક્ષક અને ખેતરોનો રક્ષક બન્યો; પોતાના યોગથી એ પરજાન્ય (વરસાદ લાવનાર) અને અર્જુન બન્યો. એના હજાર હાથ ધનુષ્યના દોરથી કઠિન બની, તે શરદના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગતો. એ રાજાએ હજાર હાથીઓ સાથે માહિષ્મતીમાં કાર્કોટકની સભાને જીતીને ત્યાં પોતાનું શહેર સ્થાપ્યું. વરસાદી ઋતુના દરિયાની ગતિ જેવો, કમળ સમાન આંખો ધરાવતો એ રાજા આનંદથી રમતો અને ચોમાસું લાવતો. તેની રમતમાં નર્મદા, સોનાના પુષ્પમાળાથી શોભાયમાન, ભયથી તેની સામે આવે છે; તેની તરંગો ગુસ્સે અને ગર્જન કરતી હોય છે. એક વખત, એ નર્મદાને પીછો કરતાં મહાસાગરમાં પ્રવેશ્યો અને કિનારે પહોંચી, વનમાં વરસાદ લાવ્યો. જ્યારે એના હજાર હાથથી મહાસાગર ઉથલપાથલ થયો, ત્યારે પાતાળમાં વસતા મહાબલી દૈત્યો ડૂબી ગયા અને સ્થિર થઈ ગયા. આ રીતે, મહાન કાર્તવીર્ય અર્જુનનું વંશ અને તેના અદ્વિતીય કાર્યોનું વર્ણન થાય છે, જે દેવતા અને મનુષ્ય બંને માટે આશ્ચર્યજનક છે.