વાયુપુરાણમ્

યયાતિ, નાહુષના પુત્ર, જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થાને સ્વીકારી, ત્યારે પુરૂએ ફરીથી પોતાની યુવાન અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. રાજાએ પોતાના સૌથી નાના પુત્ર પુરૂને રાજા બનાવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી, તો બ્રાહ્મણો અને અન્ય વર્ગો, બ્રાહ્મણોના નેતૃત્વમાં, યયાતિ પાસે આવીને પૂછ્યું: "હે મહારાજ, તમે પુરૂને રાજ્ય કેમ આપશો, જ્યારે દેવયાનીના અને શુક્રના પૌત્ર યદુ, જે શ્રેષ્ઠ છે, એ સૌથી મોટો છે?" તેમણે કહ્યું: "તમારો સૌથી મોટો પુત્ર યદુ પ્રથમ જન્મ્યો, પછી તુર્વસુ, અને શર્મિષ્ઠાથી દ્રુહ્યુ, પછી અનુ અને અંતે પુરૂ." તેઓ પુછ્યા, "મોટાઓને છોડીને સૌથી નાના પુત્રને રાજ્ય કેમ આપશો? ધર્મનું પાલન કરો." યયાતિએ સૌને કહ્યું: "બ્રાહ્મણો અને બધા વર્ગો, મારી વાત સાંભળો. મારી દૃષ્ટિએ રાજય સૌથી મોટા પુત્રને આપવું યોગ્ય નથી." યયાતિએ સમજાવ્યું કે જે પુત્ર માતા-પિતાની આજ્ઞા પાળે છે, એ પ્રશંસનીય છે; યદુએ મારી આજ્ઞા પાળી નહિં. જે પિતાની વિરુદ્ધ કરે, એ સારા લોકો માટે સાચો પુત્ર નથી; જે માતા-પિતાની સેવા કરે, એ જ સાચો પુત્ર છે. યયાતિએ કહ્યું: "યદુ, તુર્વસુ, દ્રુહ્યુ અને અનુએ મને અપમાન આપ્યું, અને હું ખૂબ અપમાનિત થયો. પરંતુ પુરૂએ મારી આજ્ઞા પાળી અને મને વિશેષ સન્માન આપ્યું; એ સૌથી નાનો હોવા છતાં, મારી વૃદ્ધાવસ્થા સહન કરી, અને બધું મારી خاطر કર્યું." યયાતિએ ઉમેર્યું: "શુક્ર, ઋષિ ઉશનાસે એક વર આપ્યો હતો: 'જે પુત્ર તારી આજ્ઞા પાળે, એ જ રાજા બનશે.'" યયાતિએ કહ્યું: "તમારી મંજૂરીથી પુરૂને રાજયાભિષેક કરો. ગુણવંત પુત્ર, જે હંમેશા માતા-પિતાને સમર્પિત છે, એ સર્વ સદ્‌ગુણોનો અધિકારી છે—even જો એ સૌથી નાનો હોય, એ જ સ્વામી છે." યયાતિએ સ્પષ્ટ કહ્યું: "પુરૂ રાજ્ય માટે યોગ્ય છે, કેમ કે એ પ્રિય છે અને મારા પ્રિય કાર્ય કરે છે; શુક્રના વરપ્રસાદ પછી વધુ કંઈ કહેવું શક્ય નથી." પછી, પ્રજાજન અને દેશવાસીઓ દ્વારા así કહેલા, નાહુષે પોતાના પુત્ર પુરૂને પોતાના રાજય પર રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો. યયાતિએ તુર્વસુને દક્ષિણ-પૂર્વમાં, યદુને દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં વસાવ્યા. દ્રુહ્યુ અને અનુને ઉત્તર-પશ્ચિમ અને ઉત્તર દિશામાં સ્થિર કર્યા. યયાતિએ આખી ધરતી, જે સાત દ્વીપ અને સમુદ્રોથી ભરેલી હતી, પોતાના પાંચ પુત્રોમાં વહેંચી દીધી. એ રીતે, તેમના પુત્રોએ પોતાના-પોતાના પ્રદેશમાં, ધર્મ અનુસાર, આખી ધરતીની રક્ષા કરી. નાહુષે, પોતાના પુત્રોને ધરતી સોંપી, સુખી અને સંતોષી થયો. રાજાએ પોતાની ધનુષ-બાણ અને રાજય છોડીને, પોતાના સંબંધીઓને જવાબદારી આપી, સંતોષ પામ્યો. અહીં, યયાતિએ એક શ્લોક ગાયું: "જે માણસ, અંતે, ઇચ્છાઓને કચ્છપ (કાચબું) પોતાની અંગો ખેંચે તેમ, સંપૂર્ણ રીતે સંયમ કરે..." યયાતિએ કહ્યું: "ઇચ્છા ક્યારેય ભોગથી શાંત થતી નથી; જ્ઞાન-યજ્ઞમાં ઘી નાખવાથી અગ્નિ વધુ જળે, એ જ રીતે ઇચ્છા વધે છે." "પૃથ્વી પર જે કાંઈ ધાન્ય, સોનું, ગાય, સ્ત્રીઓ છે—એ બધું એક માણસ માટે પૂરતું નથી; આ જોઈને, માણસ મોહમાં નથી પડતો." "જ્યારે કર્મ, મન અને વાણીથી સર્વ જીવોમાં પવિત્રતાનો અગ્નિ પ્રગટે છે, ત્યારે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત થાય છે." "જ્યારે કોઈ બીજાથી ડરે નહીં, અને બીજાઓ પણ એને ડરે નહીં; જ્યારે કોઈને ઇચ્છા કે દ્વેષ ન રહે—ત્યારે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત થાય છે." "એ તૃષ્ણા, જે વાંકડા મનવાળા લોકો માટે છોડી શકાતી નથી, જે શરીર વૃદ્ધ થાય છતાં ઓછી થતી નથી, અને અંતે વિનાશ તરફ લઈ જાય છે—જે એ તૃષ્ણા છોડે છે, એ સુખ પામે છે." "માણસ વૃદ્ધ થાય ત્યારે તેની તિજોરીઓ અને દાંત બગડે, પણ જીવન અને સંપત્તિની આશા ક્યારેય બગડતી નથી." "વિશ્વમાં જે સુખ ઇચ્છા વગર છે, અને જે મહાન દૈવી સુખ છે—તૃષ્ણા મુક્ત સુખ એના સોળમાં ભાગ જેટલું પણ નથી." આ રીતે કહ્યા પછી, યયાતિ, રાજા-ઋષિ, પોતાની પત્ની સાથે, વન તરફ ગયા; ભૃગુ પર્વત પર તપસ્યા કરીને, અનેક વ્રતોનું પાલન કરીને, ત્યાં જ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરી. યયાતિના પાંચ વંશો, જે દૈવી ઋષિઓ દ્વારા સન્માનિત અને પુણ્યવાન હતા, જેમ સૂર્યના કિરણોથી આખી ધરતી વ્યાપી જાય છે, એમ ધરતી પર વ્યાપી ગયા. જે માણસ, ખાસ કરીને દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, યયાતિની આખી કથા વાંચે કે સાંભળે, એ ધન્ય, સમૃદ્ધ, દીર્ઘાયુ અને પ્રસિદ્ધ થાય છે. હવે, હું યદુના વંશની કથા વિગતવાર અને ક્રમવાર કહું છું—યદુ, જે સૌથી પ્રસિદ્ધ અને પરાક્રમી છે. યદુના પાંચ પુત્રો હતા, જેમ દેવોના પુત્રો: સહસ્રજિત (મુખ્ય), પછી ક્રોશ્ટુ, નીલ, જીત અને લઘુ. સહસ્રજિતનો પુત્ર હતો—પ્રખ્યાત રાજા શતજિત. શતજિતના ત્રણ પુત્રો હતા, જે પ્રસિદ્ધ અને ધર્મનિષ્ઠ: હૈહય, હય અને વેન્હય રાજા. હૈહયનો વારસદાર ધર્મતત્વ તરીકે ઓળખાય છે. કિર્તિસના પુત્ર ધર્મતંત્ર હતો. સંજ્ઞેયના પુત્ર સંજ્ઞેય, અને એના વારસદાર મહિશ્માન રાજા હતા. મહિશ્માનના પુત્ર ભદ્રશ્રેણ્ય, વરાણસીના રાજા હતા. ભદ્રશ્રેણ્યના વારસદાર દુર્મદ રાજા હતા; દુર્મદથી વિખ્યાત અને વિદ્વાન કંકા જન્મ્યા. કંકાના ચાર પુત્રો હતા, જે વિશ્વમાં પ્રસિદ્ધ: કૃતવીર્ય, કાર્તવીર્ય, કૃતવર્મા અને કૃત. કૃત ચોથો પુત્ર હતો; કૃતવીર્યથી જન્મ્યા રાજા અર્જુન, જે હજાર હાથવાળા અને સાત દ્વીપોના શાસક હતા. કાર્તવીર્યે દત્તાત્રેય, અત્રિના પુત્ર, pleased કરવા માટે દસ હજાર વર્ષ સુધી ઉગ્ર તપસ્યા કરી, અને પછી દત્તાત્રેયની ઉપાસના કરી. આ રીતે યયાતિ અને યદુના વંશની કથા પૂર્ણ થાય છે.