વાયુપુરાણમ્

બ્રહ્મા જેઓ સર્વજ્ઞ અને દયાળુ છે, તેમણે બાળક અને તારા બંનેને રોક્યા અને ચંદ્ર વિશે ઉદ્ભવેલા સંશયને દૂર કરવા માટે તારા ને કહ્યું: “સત્ય કહો તારા, આ બાળક કોનો પુત્ર છે?” તારા ભય અને સંકોચ સાથે, હાથ જોડીને, વરદાન આપનાર અને સર્વેશ્વર બ્રહ્માને પ્રણામ કરીને બોલી: “હે દેવ, આ સોમનો પુત્ર છે—શત્રુહંતાર અને મહાન આત્મા.” પછી દેવતાઓ અને જીવજન્યના સ્વામી સોમ (ચંદ્ર) એ પોતાના પુત્રને હૃદયપૂર્વક અંકમાં લીધા અને તેને બુદ્ધ નામ આપ્યું. બુદ્ધ દરેક પેઢીમાં વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ બનીને ઊભા થયા. પછી એક રાજકુમારીને પુત્ર રત્નની પ્રાપ્તિ થઈ. તેનો પુત્ર તેજસ્વી પુરુરવા થયો, જે ઉર્વશીથી જન્મ્યો હતો. પુરુરવાએ મહાબળશાળી છ પુત્રોને જન્મ આપ્યો. આ દરમિયાન, રાજરોગથી પીડાતા અને પોતાના વર્તુળથી વિમુખ થયેલા સોમ દુઃખી થઈ પોતાના પિતા અત્રિ પાસે આશ્રય માટે ગયા. અત્રિ, જેઓ મહાન યશસ્વી હતા, તેમણે પુત્રના પાપ અને રોગને દૂર કર્યો. આ રીતે, રાજરોગમાંથી મુક્ત થયેલા સોમ ફરી પોતાની ચમક અને મહિમા સાથે ઉજવાયા. હે દ્વિજોત્તમ, આ સોમના જન્મની કથા છે. હવે, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તેના વંશની વાત સાંભળો. માત્ર સોમના જન્મની કથા સાંભળવાથી જ મનુષ્યને સમૃદ્ધિ, આરોગ્ય, દીર્ઘાયુ, પુણ્ય અને પાપથી મુક્તિ મળે છે; સર્વપાપોનો નાશ થાય છે. ભીમના વંશજ, તેજસ્વી અને પ્રસિદ્ધ રાજા કંચનપ્રભા થયા; અને વિદ્વાનોમાં કંચન કરતાં પણ મહાન શક્તિશાળી સુહોત્રા હતા. સુહોત્રથી કેશિકા દ્વારા જહ્નુનો જન્મ થયો. ત્યારબાદ, ગંગા યજ્ઞકર્મમાં પ્રવૃત્ત થઈ. ભવિષ્યના કાર્યના પ્રભાવથી ગંગાએ એ ભૂમિમાં પૂર લાવ્યું. જ્યારે જહ્નુએ પોતાનું યજ્ઞમંડપ પૂરથી ભરાયું જોયું, ત્યારે ક્રોધિત અને લાલ આંખે ગંગાને કહ્યું: “હે ગંગા, તારી અહંકારનો ફળ તું તુરંત પ્રાપ્ત કર—હવે તું નિષ્ફળ થઈ ગઈ છે; હું તારો પાણી પી જઇશ.” પછી, જ્યારે મહાન રાજર્ષિએ ગંગાને પી લીધી, ત્યારે મહર્ષિગણે ગંગાને જહ્નુની પુત્રી તરીકે સ્વીકારી અને તેનો નામ જાહ્નવી રાખ્યો. જહ્નુએ યુવનાશ્વની પુત્રી કાવેરીને પત્ની તરીકે અપનાવી. યુવનાશ્વના શાપથી ગંગાનો જન્મ થયો હતો અને શ્રેષ્ઠ નદીઓમાં કાવેરી નિર્દોષપણે જહ્નુની પત્ની બની. જહ્નુએ કાવેરીથી એક પ્રિય અને ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર સુહોત્રને જન્મ આપ્યો; સુહોત્રનો પુત્ર અજક થયો. અજકથી પ્રસિદ્ધ અને વિખ્યાત બલાકાશ્વનો જન્મ થયો, અને તેનો પુત્ર ગયા થયો, જે પુણ્યશાળી અને કુશના પુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. કુશના ચાર પુત્રો થયા—કુશાશ્વ, કુશાનભ, અમૂર્તરયસ અને વસુ—જે બધા વેદના તેજથી યુક્ત હતા. રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ કુશસ્તંભે પુત્રની ઈચ્છાથી હજાર વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યું. ત્યારે તેણે શતક્રતુ (ઇન્દ્ર)ને જોયા. તેની કઠિન તપસ્યા જોઈને શહસ્રાક્ષ પુરંદર (ઇન્દ્ર) પોતે તેને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે સમર્થ થયા. પુરંદરે સ્વયં નિર્ધાર્યું કે તે પોતાનો પુત્ર થશે. આ રીતે, પકશાસનના પુત્ર તરીકે ગાધિ, જે કૌશિક નામે પણ ઓળખાય છે, જન્મ્યા. ગાધિની પત્ની પૌરુકત્સ વંશની હતી, અને તેમના ગર્ભથી ગાધિનો જન્મ થયો. અગાઉ એક પુણ્યશાળી પુત્રી સત્યવતી જન્મી હતી. ગાધિએ આ શુભ પુત્રીને કાવ્યપુત્ર ઋચિક ઋષિને દાન આપી. ભૃગુવંશી ઋચિકે પોતાની પત્ની સત્યવતીમાં પુત્રોત્પત્તિ કરી. અને ગાધિ માટે પણ પુત્રપ્રાપ્તિ માટે હવનની ચરુ (પાક) તૈયાર કરી. પછી ઋચિકે પોતાની પત્ની અને માતા બંનેને બોલાવી કહ્યું: “આ ચરુ (પાક) તું અને તારી માતા વાપરો, હે કલ્યાણી.” “તારા ગર્ભમાંથી તેજસ્વી પુત્ર જન્મશે—શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિય, યુદ્ધમાં અજય, ક્ષત્રિય વીરોને સંહારનાર.” “અને તને પણ પુત્ર થશે—તપસ્વી, શાંત, ધર્મનિષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ; તે આ ચરુ દ્વારા જન્મશે.” આ રીતે કહ્યા પછી, ઋચિક, જે હંમેશા તપમાં લીન રહેતા, વનમાં ગયા. ત્યારબાદ ગાધિ અને તેની પત્ની યાત્રાના બહાને ઋચિકના આશ્રમમાં પુત્રીને જોવા આવ્યા. સત્યવતી, પતિની આજ્ઞાપાલક, આનંદપૂર્વક ઋષિના બે ચરુ લઈને માતાને બતાવ્યા. દૈવી વ્યવસ્થાથી માતાએ પોતાનો ચરુ પુત્રીને આપ્યો અને અજાણતાં પુત્રીએ માતાનો ચરુ પીધો. પછી સત્યવતીના ગર્ભમાં તેજસ્વી અને ભયાનક પુત્રનું નિર્માણ થયું, જે ક્ષત્રિયોના અંતક બનવાના હતા. આ જોઈને અને યોગબળથી સમજીને, ઋચિકે પોતાની સુંદર પત્નીને કહ્યું: “હે સુમુખી, તારી માતા દ્વારા ચરુ બદલાવવાને કારણે, તારો પુત્ર ક્રૂર અને ભયાનક કર્મવાળો થશે. પણ તારી માતાના ગર્ભથી તપસ્વીશક્તિથી યુક્ત પુત્ર જન્મશે; કેમ કે મેં મારી સર્વ તપશ્ચર્યા તેનો લાભ આપવા માટે સમર્પિત કરી છે.” પતિના આ વચનથી દુઃખી થયેલી સત્યવતીએ શાંત કરવા વિનંતી કરી: “મારો પુત્ર એવો ન થાય; કોઈ બીજો, બ્રાહ્મણવર્ગનો ન હોય, એવો થાઓ.” ઋષિએ ઉત્તર આપ્યો: “હે સુમુખી, આ મારું પણ ઇચ્છિત નહોતું અને તું પણ આવું નહોતું ઇચ્છ્યું; પણ પિતા-માતા બંનેના કૃત્યથી તારો પુત્ર ભયાનક કર્મવાળો જન્મશે.” પુનઃ સત્યવતીએ કહ્યું: “હે મુનિ, તમે ઇચ્છો તો જગત પણ સર્જી શકો—પુત્ર કેમ નહીં?” “હે નાથ, તમે ઇચ્છો તો મને શાંત અને સત્યનિષ્ઠ પુત્ર આપો; એવો પુત્ર મારો થાઓ.” ઋચિકે કહ્યું: “હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તારા માટે આ બદલવું શક્ય નથી; છતાં તારી તપશ્ચર્યા દ્વારા તેણે તને એક અનુગ્રહ આપ્યો.” આ રીતે, આ પવિત્ર વંશકથા અને ઋષિ-પુણ્યની ગાથા આગળ વધે છે.