વાયુપુરાણમ્

રાજાના આદેશ મુજબ, વસિષ્ઠજીએ વિધિ પ્રમાણે માંસ તૈયાર કર્યું, પરંતુ જ્યારે તેમણે જોયું કે તે અપવિત્ર થઈ ગયું છે, ત્યારે તેઓ ક્રોધથી રાજાને સંબોધીને કહ્યું: “રાજન, તમારા પુત્રે, જે શૂદ્ર છે, જંગલમાં શશકનું માંસ ખાધું છે; તેથી તમારું આ માંસ પિતૃઓને અર્પણ કરવા યોગ્ય નથી.” વસિષ્ઠજીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે શશક પહેલેથી જ જંગલમાં દુષ્ટપણે ખાધો ગયો હતો, તેથી આ માંસ પિતૃઓ માટે અપવિત્ર છે. આ સાંભળી, ઇક્ષ્વાકુ રાજા ગુસ્સે થઈને પોતાના પુત્ર વિકુક્ષિને કહ્યું: “હું તને પિતૃકાર્ય માટે નિમણુક કર્યો હતો, પણ તું વિધિ પૂર્વે જંગલમાં શિકાર કરવા ગયો અને ત્યાં શશકનું માંસ ખાધું, હૃદયહીનતાથી.” તેથી, રાજાએ કહ્યું, “હું તને ત્યજી દઉં છું; હવે તું તારો માર્ગ પકડ.” વસિષ્ઠના વચન અનુસાર ઇક્ષ્વાકુએ પોતાના પુત્રને ત્યજી દીધો. પછી, જ્યારે ઇક્ષ્વાકુ રાજા પરલોક પામ્યા, ત્યારે શશી એ ધરતી અને અયોધ્યાનું રાજ્ય મેળવ્યું. વસિષ્ઠજીએ પ્રેરણા આપી, તેથી શશીએ રાજ્યનું સંચાલન કર્યું અને તેના સમયમાં રાજ્યમાં સમૃદ્ધિ છવાઈ. સમય જતાં, શશી પણ પરલોક પામ્યા અને તેને ઓછું સ્થાન પ્રાપ્ત થયું; આ કથા જાણીને, વિધિમાં માંસ ન ખાવું જોઈએ – એવી શિખામણ આપવામાં આવે છે. જે અહીં માંસ ખાય છે, તેનું માંસ ત્યાં ભોગવવું પડે છે; જ્ઞાનીજન માંસના સ્વરૂપને આવી રીતે સમજાવે છે. શશીનો વારસદાર કકુત્સ્થ થયો, જે પરાક્રમમાં મહાન હતો. કકુત્સ્થનો જન્મ એ સમયે થયો હતો જ્યારે ઇન્દ્રે વાછરડાની આકૃતિ ધારણ કરી હતી. પૂર્વી યુદ્ધમાં, અદિબક ખાતે, તેને કકુત્સ્થ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો; અને તેના વંશજ પ્રથુરોમાનો પણ એ જ નામ પડ્યું. પ્રથુનો પુત્ર વૃષદશ્વ થયો; તેનો પુત્ર આંધ્ર, જે પરાક્રમી હતો; અને આંધ્રથી યવન, અશ્વ અને શ્રાવસ્થ નામના પુત્રો થયા. પછી શ્રાવસ્થક નામના રાજાનો જન્મ થયો, જેના દ્વારા શ્રાવસ્તી નગરની સ્થાપના થઈ. શ્રાવસ્થના પુત્ર બૃહદશ્વ થયા, જે પ્રસિદ્ધ થયા. બૃહદશ્વના પુત્ર કૂબલાશ્વ હતા, જેમને ધુંધુ મારનાર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા. ઋષિઓએ પૂછ્યું: “મહામતિ, અમને ધુંધુના વિનાશ વિશે વિગતે સાંભળવું છે, અને કૂબલાશ્વને ધુંધુમાર કેમ કહેવાયા તે પણ જાણવું છે.” સૂતજી કહે છે: બૃહદશ્વને એકવીસ હજાર પુત્રો હતા, બધા જ્ઞાનમાં પારંગત, શક્તિશાળી અને અપરાજિત હતા. એ બધાં ધર્મનિષ્ઠ, યજ્ઞકર્તા અને દાનશૂર હતા; પરંતુ કૂબલાશ્વ સૌથી પરાક્રમી, વિર અને શ્રેષ્ઠ ધર્મનિષ્ઠ હતા. રાજા બૃહદશ્વે પોતાના પુત્ર કૂબલાશ્વને રાજ્ય સોંપી દીધું અને પોતે વનવાસ માટે નીકળી પડ્યા. એ સમયે બ્રહ્મર્ષિ ઉત્તંકે તેમને રોક્યા. ઉત્તંકે કહ્યું: “મારે માટે એક રક્ષણનું કાર્ય કરવું પડશે, પછી જ તમે જઈ શકો. હે રાજા, હું ચિંતામુક્ત થઈને તપસ્યા કરી શકતો નથી. મારા આશ્રમ નજીક, મરુભૂમિના સમતલ પ્રદેશમાં રેતથી ભરેલું એક મહાસાગર છે. ત્યાં રેતની નીચે એક મહાન, અતિ શક્તિશાળી અને દેવો માટે પણ અપરાજિત એવો ધુંધુ રહેલો છે. એ મનુના પુત્ર છે, ભયાનક તપસ્યા કરીને દુનિયાનો વિનાશ કરવા ઈચ્છે છે. દર વર્ષે તેની શ્વાસથી ધરતી અને જંગલો કંપે છે. તેની શ્વાસની શક્તિથી ધૂળના ઘેરા વાદળ ઊભા થાય છે, સૂર્યમાર્ગ ઢંકાઈ જાય છે અને સાત દિવસ સુધી ધરતી કંપે છે. ચીંગારી, જ્વાળા અને ધૂમ્રથી એ જગ્યા ભયાનક બની જાય છે; તેથી હું મારા આશ્રમમાં રહી શકતો નથી. હે મહાબાહુ, જગતના કલ્યાણ માટે તેને સંયમમાં લો; તમારી શક્તિ વિષ્ણુ સમાન છે અને તમે તેની શક્તિને હરાવી શકો છો. આજે એ દાનવ વિનાશ પામશે તો જગતમાં શાંતિ આવશે; તમે એ કાર્ય કરવા સક્ષમ છો. વિષ્ણુએ મને વરદાન આપ્યું છે કે ધુંધુ, જે મહાશક્તિશાળી છે, તે નબળી શક્તિથી નાશ પામી શકતો નથી. હે પૃથ્વીના રક્ષક, અહીં સો વર્ષમાં પણ તેને દહન કરી શકાય તેમ નથી; તેની શક્તિ એવી છે કે દેવતાઓ પણ તેને સહન કરી શકતા નથી.” બૃહદશ્વે મહાત્મા ઉત્તંકના આ વચન સાંભળી, પોતાના પુત્ર કૂબલાશ્વને ધુંધુને સંયમમાં લેવા માટે આપી દીધા. રાજાએ કહ્યું: “હું શસ્ત્ર ત્યજી દીધાં છે; હવે મારો પુત્ર જ જશે અને તે ચોક્કસ ધુંધુનો વિનાશ કરશે.” પછી રાજાએ પોતાના પુત્રને આ કાર્ય માટે સૂચના આપી અને પોતે તપ માટે પર્વતમાં ચાલ્યા ગયા. કૂબલાશ્વે પિતાની આજ્ઞા સ્વીકારી અને પોતાના એકવીસ હજાર પુત્રો તથા ઉત્તંક ઋષિ સાથે ધુંધુને વશમાં લેવા માટે નીકળી પડ્યા. ત્યારે ઉત્તંકની પ્રેરણાથી અને જગતના કલ્યાણ માટે, ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાની તેજસ્વિતા કૂબલાશ્વમાં પ્રવેશાડી. જ્યારે તેઓ નીકળી પડ્યા, ત્યારે આકાશમાં મહાન અને દુર્લભ એવો ધ્વનિ થયો: “આજે પછી આ રાજા ધુંધુમાર તરીકે ઓળખાશે.” દેવતાઓએ તેમને દિવ્ય પુષ્પોથી સન્માનિત કર્યા, અને તે મહાન રાજવી, પુત્રો સાથે, પ્રસ્થાન કર્યું. એ રાજર્ષિ, નારાયણની શક્તિથી ભરપૂર, રેતના અનંત સાગરને ખોદવા લાગ્યા. તે અત્યંત શક્તિશાળી બની ગયા અને ઉત્તંકના નિયંત્રણ હેઠળ રહ્યા; એ સમયે તેમના પુત્રોએ પણ રેત ખોદવા માંડી, જ્યાં ધુંધુ છુપાયો હતો. પશ્ચિમ દિશામાં ધુંધુનો સામનો થયો; તે ક્રોધિત હતો, જાણે પોતાના મુખમાંથી આગ ઉગાળી સમગ્ર જગતને ઉથલાવી દેતો હોય.