વાયુપુરાણમ્

શત્રુઓને દમન કરનાર, હવે હું તને એક અનોખી વાર્તા કહું છું. સમયના અંતે, મૂળ અને ઉત્તમ રૂપ બદલાઈ ગયું; વિવસ્વતનું રૂપ સર્વ દિશાઓમાં, ઉપર, નીચે અને ચારે બાજુ વ્યાપી ગયું હતું. આથી, દિવસના સ્વામી દેવતા, પોતાના રૂપથી શરમાઈ ગયા; તેથી ત્વષ્ટ્ર, મહાન તપસ્વી, એક ચક્ર બનાવવાનો વિચાર કર્યો. પછી, અનુમતિ મળતાં, ત્વષ્ટ્રે નવા રૂપની રચના શરૂ કરી; અને એ રીતે, ત્વષ્ટ્ર વિવસ્વત—માર્તંડ—ની પાસે પહોંચ્યા. એક ઘૂમતી યંત્ર મૂકીને, તેમણે વિવસ્વતની તેજસ્વિતાને અલગ કરી નાખી; અને એ પ્રકાશ, અલગ થઈને, પોતે ચમકવા લાગ્યો. પછી, પોતાના પ્રિયથી વધુ સુંદર રૂપ જોવા ઇચ્છતા, વિવસ્વત યોગમાં પ્રવેશ્યા અને પોતાની પત્નીમાં એક ઘોડીની છબી જોઈ. સર્વ જીવોને અદૃશ્ય, પોતાના તેજ અને ઇચ્છાથી, સૂર્યે ઘોડાનું રૂપ ધારણ કર્યું અને પોતાની પત્નીના મુખમાં પ્રવેશ્યા. તેણીએ, બીજાં પુરુષની શંકાથી, એ નીચ બીજને નાસિકામાંથી બહાર કાઢી દીધું. એમાંથી, બે દેવતાઓ—અશ્વિનીકુમાર—જન્મે, જે શ્રેષ્ઠ વૈદ્યો છે; તેઓ નસત્ય અને દસ્રા તરીકે ઓળખાય છે, અશ્વિનીકુમાર જોડિયા. આ બંને માર્તંડ, અઠ્ઠા પ્રજાપતિના પુત્ર છે; તેજસ્વી સૂર્યે પોતાની પત્નીને pleasing formમાં દર્શન આપ્યું. પછી, પત્ની તેને જોઈને પ્રસન્ન થઈ અને મૂર્છિત થઈ ગઈ; યમ, શાપથી પીડિત, ખૂબ દુઃખી થયા. પછી, ધર્મના રાજાએ (યમ) તેણીને પુણ્યથી આનંદિત કરી; એ સારા કર્મથી, યમે મહાસ્પંદન પ્રાપ્ત કર્યું. તેણે પૂર્વજોના અધિપતિ અને વિશ્વના રક્ષકનું પદ મેળવ્યું; મનુ, પ્રમુખ સાવર્ણિ પ્રજાપતિ પણ. આ મનુ, જે ભવિષ્યના સાવર્ણિ મન્વંતરમાં આવશે, તે હજુ પણ સુંદર મેરુ શિખર પર વિહાર કરે છે. ત્યાં, તેનો ભાઈ શનૈશ્ચર ગ્રહપદ પ્રાપ્ત કરે છે; ત્વષ્ટ્રે એ રૂપથી વિષ્ણુનું ચક્ર બનાવ્યું—મહાન, યુદ્ધમાં અવિરોધ્ય, દાનવો સામે અવરોધક. બેમાંથી નાના, યમુના, જંગલોમાં શ્રેષ્ઠ નદી બની, યમુના, સર્વ જગતને પોષતી. હવે હું તને મોટા અને શક્તિશાળી, હાલની સર્જન—the progeny of Manu Vaivasvata—વિશ્લેષણપૂર્વક કહું છું. જે કોઈ આ દેવોના જન્મ—વિવસ્વતના સાત શક્તિશાળી પુત્રોની વાર્તા—સાંભળે કે પઠન કરે, તે દુઃખમાંથી મુક્તિ અને મહાન યશ પામે છે. સૂત કહે છે: પછી, ચાક્ષુષ મન્વંતર પસાર થયા પછી, દેવો સાથે, પૃથ્વીની મહાન સત્તા વિવસ્વત મનુને સોંપવામાં આવી. હવે હું, મહાન આત્મા વિવસ્વત મનુની વંશાવળી ક્રમથી કહું છું; હે ઋષિગણો, ધ્યાનથી સાંભળો. હાલની સર્જનના અનુસંધાનમાં, પ્રથમ મનુને નવ પુત્રો જન્મ્યા: ઇક્ષ્વાકુ, નહુષ, ધૃષ્ટ, શર્યાતિ, નરિષ્યંત, પ્રાંશુ, નાભાગ, અરીષ્ટ, કરૂષ અને પૃષધ્ર—આ નવ મનુના પુત્રો તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. પૂર્વે, મનુએ બ્રહ્માના પ્રેરણા પર સર્જન શરૂ કરી હતી; પણ તેની ઈચ્છા નિષ્ફળ રહી. પછી, પુત્રની ઈચ્છા કરતાં, પ્રજાપતિએ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ કર્યો; મીત્ર અને વારુણના ભાગમાં મનુએ હવન કર્યો. ત્યાં, દિવ્ય વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી સજ્જ, સ્વર્ગીય કવચથી સંયુક્ત, ઇડા જન્મી—પરંપરા અનુસાર. પછી, દંડધારી મનુએ તેણીને કહ્યું: 'હું તને અનુસરીશ, હે પુણ્યવતી.' પણ ઇડાએ જવાબ આપ્યો: 'હે શ્રેષ્ઠ વક્તા, ધર્મ અનુસાર આવું કહેવું યોગ્ય છે: હું મીત્ર અને વારુણના ભાગમાંથી જન્મી છું, હે પુત્ર ઈચ્છનાર પ્રજાપતિ.' 'હું તેમને જાઉં છું; આપણામાં ધર્મ નષ્ટ ન થાય.' એવું કહી, દેવી ફરીથી એ બંને પાસે ગઈ. એ બંને પાસે પહોંચી, વિદ્યામય સ્ત્રીએ હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે દેવો, તમારા ભાગમાંથી જન્મી, હું શું કરું?' 'મનુએ મને કહ્યું છે, "મને અનુસરો."' આવું કહેતાં, બંનેએ ઇડાને રક્ષા આપી. મીત્ર અને વારુણે કહ્યું: 'તારા આ વિનમ્રતા અને આત્મસંયમથી, હે ધર્મજ્ઞા—' 'અને તારી સત્યતાથી, હે સુંદર, અને તારી ભક્તિથી, હે મહાભાગ્યવતી, તું અમારી દીકરી તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.' 'તે સુદ્યુમ્ના તરીકે જાણીશે, ત્રણ લોકમાં પૂજ્ય, સર્વને પ્રિય, ધર્મમાં નિપુણ અને મનુની વંશ વૃદ્ધિ કરનારો.' એ સુદ્યુમ્ના, મનુની પુત્રી, સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરી; અને દેવી, પોતાનો વર મેળવી, પિતાના ઘરે ફરી ગઈ. બુધ સાથે મળીને, તેણી સંયોગ માટે આમંત્રિત થઈ; બુધ, સોમના પુત્રથી, તેણીને પુરૂરવા નામે પુત્ર થયો—એ આયિલ વંશમાં. સુદ્યુમ્ના, બુધથી પુત્ર પામી, ફરી પાછી ગઈ; અને સુદ્યુમ્નાને ત્રણ પુત્રો થયા, અતિધર્મમય. એ ત્રણ હતા: ઉત્કલ, ગય અને વિનતાશ્વ; ઉત્કલનું રાજ્ય ઉત્કલમાં, વિનતાશ્વનું પશ્ચિમમાં, અને ગય, રાજર્ષિ, ગય શહેરમાં. જ્યારે મનુ સ્થાપિત થયા, સૂર્યે લોકોની રચના કરીને, પૃથ્વીને દસ ભાગમાં વિભાજિત કરી. ઇક્ષ્વાકુએ દસ વારસદાર મેળવ્યા; પણ સુદ્યુમ્ના સ્ત્રી હોવાને કારણે, એ ભાગ તેને ન મળ્યો. વશિષ્ઠની today, પ્રતિષ્ઠાન—ધર્મમય રાજા સુદ્યુમ્નાની મહાન શહેર—સ્થાપિત થઈ. એ પ્રખ્યાત સુદ્યુમ્નાએ પુરૂરવા માટે રાજ્ય સોંપ્યું; અને મનુના વંશજોને, મહાભાગ્યવતી, સ્ત્રી અને પુરુષના ચિહ્ન અંગે, મનુના પુત્ર સુદ્યુમ્ના ફરીથી સ્ત્રી બની. આ રીતે, મનુ અને તેમના વંશની, દેવોના જન્મ અને પૃથ્વી પર રાજાની વાર્તા શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી સાંભળવી, સર્વ દુઃખ દૂર કરે છે અને મહાન યશ આપે છે.