વાયુપુરાણમ્

જે વ્યક્તિ ધર્મના પ્રતીક, વેદોના સ્વરૂપ એવા બલદને ત્યજી મુક્તિ માટે અન્યત્ર શોધે છે, અથવા બલદને યોગ્ય રીતે વેદમય સ્વરૂપે જોતા નથી, તે માર્ગભ્રષ્ટ થાય છે. પ્રાચીન સમયમાં જ્યારે દેવો અને અસુરો વચ્ચે યુદ્ધ થયું, ત્યારે બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને વૃશલ કહેવાતા બધા લોકો હતા; અને તે યુદ્ધમાં અસુરો પરાજિત થયા હતા. જ્યાં વિમતીઓથી ધર્મ બગડી ગયો છે, ત્યાં સૃષ્ટિ સ્વયંભૂ દ્વારા રચાઈ નથી; ડબલ શ્રાદ્ધ અનુયાયીઓ, નિર્ગ્રંથ, શાક્ય અને પુષ્ટિકલંશક જેવા લોકો ધર્મથી વિમુખ છે. આવા લોકો, જેમણે ધર્મનું પાલન નથી કરતા, તે નગ્ન સાધુઓ, વ્યર્થ જટાધારી, વ્યર્થ મુદ્રાધારી, અને વ્યર્થ નગ્ન દ્વિજ છે. જે વ્યર્થ વ્રત રાખે છે, વ્યર્થ જપ કરે છે, તે પણ આવા નગ્ન સાધુઓમાં આવે છે; કુલંધમ, નિષાદ અને સમૃદ્ધિ નાશક પણ તેમાં જ આવે છે. જે લોકો અયોગ્ય વિધિ કરે છે, જુગાર રમે છે, તે લોકો ખોટા માર્ગ પર છે. જો શ્રાદ્ધ તેમને દ્રષ્ટિગોચર થાય અથવા પૂર્ણ થાય, તો શ્રાદ્ધ ફળ પણ તેમને જ મળે છે. બ્રાહ્મણહત્યા, કૃતઘ્ન, નાસ્તિક, ગુરુની શય્યા ભંગ કરનાર, ચોર અને ક્રૂર માણસ—even જો માત્ર નજર પડે, તો પણ તેમને ટાળવું જોઈએ. પાપ કાર્ય કરનાર અન્ય બધા લોકો પણ ટાળવા યોગ્ય છે, ખાસ કરીને જે દેવતાઓ અને ઋષિઓની નિંદા કરવામાં આનંદ પામે છે. જો આવા લોકો દ્રષ્ટિગોચર થાય, તો શ્રાદ્ધ ફળ અસુરો અને યાતુધાનને મળે છે. બ્રાહ્મણયુગને કૃતયુગ, ક્ષત્રિયયુગને ત્રેતાયુગ, વૈશ્યયુગને દ્વાપરયુગ અને શૂદ્રયુગને કલિયુગ તરીકે પિતૃઓ યાદ કરે છે. દ્વાપરયુગમાં સતત યુદ્ધ થાય છે, જ્યારે કલિયુગમાં વિમતિઓ વધે છે; ગામના કૂકડા અને ગામના દૂકડા બંને અશુદ્ધ અને અપમાનજનક ગણાય છે. કુતરો માત્ર જોવાથી શ્રાદ્ધની અસર નષ્ટ કરે છે; તેમ જ, કુતરા, પ્રસૂતા સ્ત્રી અથવા લાંબા રોગથી પીડિત વ્યક્તિનો સ્પર્શ પણ શ્રાદ્ધને અશુદ્ધ કરે છે. અશુદ્ધ અથવા પતિત લોકોના દ્રષ્ટિમાં અન્ન આવવા દેવું જોઈએ નહીં; જો આવી દ્રષ્ટિ પડે, તો તે અન્ન દેવો અને પિતૃઓને અર્પણ કરવા અયોગ્ય બની જાય છે. મુખ્ય અન્નવસ્તુ આવા લોકો દ્વારા સ્પર્શાય તો તે શમશાનના અવશેષ જેવી બની જાય છે; યજ્ઞ માટે ભેગું કરેલું અન્ન પૂર્વે જ ટાળવું જોઈએ, અને પાણીમાં માટી મિક્સ કરીને શુદ્ધિ કરવી જોઈએ. સિદ્ધાર્થ બીજ અથવા કાળાં તલથી છાંટવું, અથવા પાણીમાં વિખેરવું જોઈએ; ગુરુ, સૂર્ય, અગ્નિ અથવા પવિત્ર પદાર્થોની દૃષ્ટિ પણ સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ. જે અન્ન પર બેઠા હોય, પગથી સ્પર્શ થયેલા હોય, અશુદ્ધ લોકોની નજરે પડેલા હોય, સૂકા કે બાસી હોય, તે પણ ટાળવું જોઈએ. કાળા પડેલા, બગડેલા, કિનારે ચાટેલા, કાંકર, વાળ, પથ્થર, કે જીવથી અશુદ્ધ થયેલા અન્ન પણ ત્યજી દેવું જોઈએ. તેલની ખલ, તલ કે જવારથી બનેલા, અને સીધા મીઠા નાખીને બનાવેલી ભાત પણ શ્રાદ્ધમાં અયોગ્ય છે. કપડાથી પોંછેલા અન્ન શ્રાદ્ધ માટે મનાઈ છે; કેટલાક વેદવિરોધી લોક જ્ઞાનનો દાવો કરે છે, પણ વર્તન વિરુદ્ધ છે. 'મેઢક-જાતિ' કહેવાતા લોકો શ્રાદ્ધ માટે ધૂળ જેવા છે; દહીં, લીલા શાક અને ફૂલ્લેલા પદાર્થો પણ ટાળવા યોગ્ય છે. બેંગન અને જે કંઈ રસપદાર્થો છે, તે પણ ટાળવું; સેનધા મીઠું, સામાન્ય મીઠું અને મનથી ઉત્પન્ન મીઠું પણ ત્યજી દેવું. આ શ્રેષ્ઠ શુદ્ધિ છે, અને સ્પષ્ટપણે દેખાય છે; તેને અગ્નિમાં મૂકવું, બાંધી રાખવું અને હાથે સારી રીતે ડૂબવું જોઈએ. શિર પર સ્પર્શ કરવું, કેમ કે તે બ્રહ્મનું પવિત્ર જળ કહેવાય છે; પદાર્થોની શુદ્ધિ કરવી અને ફરીથી ડૂબાવવું જોઈએ. મૂક્યા પછી પાણીથી છાંટવું અને પાણીમાં ડૂબાવવું; અરિષ્ટ વૃક્ષની મૂળ, બિલ્વ અને ઈંગુદાની છાલ પણ ઉપયોગી છે. દરેક પ્રકારની દાળ માટે ધર્મ અનુસાર શુદ્ધિ છે; દાંત, હાડકાં, લાકડાં અને શિંગ માટે ખંજવું જરૂરી છે. માટીના પાત્રો માટે ફરીથી બળાવવું, અને રત્ન, હીરા, મોતી, શંખ અને સ્ફટિક માટે પણ એ જ નિયમ છે. સિદ્ધાર્થ બીજનું શુદ્ધિ તેના લપસીથી અથવા તલના લપસીથી કરવું; એ જ નિયમ વૂલ અને બકરીઓ માટે છે. બકરીઓ માટે માટી અને પાણીથી શુદ્ધિ કરવી; શુદ્ધિની શરૂઆત અને અંતે ફરીથી પાણીથી ધોવું. કપાસના કામ કરતા માટે ભભૂત, અને ફળ, ફૂલ, લાકડી માટે પાણીથી ધોવું જરૂરી છે. ઝાડૂથી સાફ કરવું, પાણીથી છાંટવું અને જમીન પર લપસી કરવી; ગામ બહાર પવનથી શુદ્ધ થયેલી જમીન ઉપયોગ કરવી. તણાં, તીર્થ, ધનુષ, પક્ષી વગેરે માટે માટીથી શુદ્ધિ કરવી; આ શ્રેષ્ઠ શુદ્ધિનો નિયમ છે. હવે હું વધુ સ્પષ્ટ સમજાવું છું—સાવધાનીથી સાંભળો. સવારના સમયે, ઘરથી દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં પાંચ તીરોની દૂરીએ, શિર ઢાંકી, શૌચ કરવું; ત્યાં હાથથી શિર સ્પર્શ ન કરવું. સૂકા ઘાસ, લાકડી, પાંદડા, વાંસના ટુકડા કે માટીના પાત્રથી જમીન ઢાંકી દેવી. પાણી અને માટી લઈને, મૌન રહી, દિવસમાં ઉત્તર અને રાત્રે દક્ષિણ તરફ મોઢું રાખવું. જળપાત્ર જમણા હાથમાં, ડાબા હાથથી ત્રણ ટુકડા માટીથી ગંધાનિષ્ક્રમણ કરવું. ડાબા હાથથી ફરીથી દસ ટુકડા માટી લગાવી શકાય, અથવા બે ટુકડા ફરીથી, કુલ પાંચ ટુકડા હાથથી લગાવવું. પગ માટીથી ધોઈ, યોગ્ય રીતે આચમન કરવું; ત્રણ જળ અર્પણ—પાણી, સૂર્ય, અગ્નિ, પવન અને જળને—કરવું. વિદ્વાન વ્યક્તિએ તીર્થસ્થાન પર જળપાત્ર તૈયાર રાખવું; પગ ધોવાની વિધિ યોગ્ય અને અયોગ્ય બંને માટે જરૂરી છે. બીજું જળ અર્પણ કરીને દેવો માટે વિધિ કરવી; પછી હાથ અશુદ્ધ થાય, તો ત્રણ રાત સુધી ઉપવાસ કરવો. ભારે અશુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત કરવું; કુતરા કે પતિત વ્યક્તિને સ્પર્શ કર્યા પછી 'તપ્તકૃચ્છ્ર' નામે પ્રાયશ્ચિત કરવું. આ રીતે, શ્રાદ્ધ અને પવિત્રતાની વિધિઓનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, જે ધર્મના પાલન માટે અનિવાર્ય છે.