વાયુપુરાણમ્

કાળંજર, દશારણા, નૈમિષ, કુરુજાંગલ અને વારાણસી – આ પવિત્ર સ્થળોએ શ્રાદ્ધ ખૂબ જ যত્નપૂર્વક કરવું જોઈએ. અહીં યોગના સ્વામી હંમેશા હાજર રહે છે; જે કંઈ પણ અર્પણ થાય છે, તે ક્યારેય નાશ પામતું નથી. આવા સ્થળોએ અર્પણ કરીને મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે અને શ્રાદ્ધ અનંત ફળ આપે છે. લૌહિત્ય, વૈતરણી અને સ્વર્ણવેદી જેવા તીર્થોમાં તપ, દાન, ધ્યાન અથવા કોઈપણ પુણ્યકર્મ કરવાથી પણ વિશાળ ફળ મળે છે. સમુદ્ર કિનારે—even એકવાર—even પવિત્ર કાર્યો જોવામાં આવે છે; Gayā, Dharmapṛṣṭha અને બ્રહ્મા સરોવર પણ એવા છે. Gayā અને ગૃધ્રકૂટ પર શ્રાદ્ધ આપવાથી મહાન ફળ મળે છે; ત્યાં પાંચ યોજન સુધી બરફ વરસે છે. ભારતના આશ્રમમાં, જંગલ સૌથી પવિત્ર માનવામાં આવે છે; અહીં માતંગનું પગલું સ્પષ્ટ રીતે નજરે પડે છે. અહીં ધર્મનું સમગ્ર સ્વરૂપ જગત માટે ઉદાહરણરૂપ પ્રગટાવવામાં આવે છે; તેથી પવિત્ર પાંચ વન ધાર્મિકો દ્વારા ભરપૂર છે, અને તેમાં પાંડુવિશાલા નામનું તીર્થ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ત્યાં તુલા, ધનુષ અને અનેક શાસ્ત્રો દ્વારા, પાપી લોકો યોગ્ય સમયે ઉન્નત થાય છે. Pavamaṇḍala નામના તીર્થમાં, જ્યાં કોઈ દેવતા નથી, મહાન કૌશિકી સરોવરમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી પણ વિશાળ પુણ્ય મળે છે. Muṇḍapṛṣṭha પર, મહાદેવે પોતાના પગ મૂક્યા હતા, અનેક યુગો સુધી કઠિન તપસ્યા કરી. અહીં—even થોડા સમય માટે—ધર્મપ્રેમી મનુષ્ય ઝડપથી પાપ છોડે છે, જેમ સર્પ જૂનું ચામડી ત્યજી દે છે. આ સ્થળ રાત-દિવસ મહાન ફણધારી સાપો દ્વારા રક્ષિત છે; તેઓ સિદ્ધો માટે આનંદ અને પાપીઓને ભય આપે છે. Muṇḍapṛṣṭhaના ઉત્તર તરફ, Kanakanandī નામનું તીર્થ ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાં દેવ ઋષિગણો હાજર રહે છે. અહીં સ્નાન કર્યા પછી, birds of free movement સ્વર્ગમાં જાય છે. ત્યાં શ્રાદ્ધ અવિનાશી ગણાય છે; સ્નાન કર્યા બાદ, શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્રણ ઋણમાંથી મુક્ત થાય છે. સરોવર કિનારે ભગવાનનું મહાન મંદિર છે; ત્યાં જઈને સ્તુતિ કરનાર સિદ્ધ સ્વર્ગ પામે છે. ઉત્તર માનસમાં જઈને, મનુષ્ય શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે; ત્યાં પહોંચતાં, cities of wonder દેખાય છે. અહીં, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; દેવલોકી ઈચ્છાઓ અને મુક્તિનું સાધન સતત મળે છે. માનસ સરોવરમાં એક વિશાળ ચમત્કાર જોવા મળે છે: જે મોટા ભાગ્યે સ્વર્ગમાંથી પતન પામ્યા હોય, તેઓ આકાશમાં તેજસ્વી દેખાય છે. ગંગા દેવી, ત્રણ ભાગની નદી, સોમના પગથી પૃથ્વી પર આવી છે; આકાશમાં દ્વારરૂપે, સૂર્ય સમાન તેજથી, અહીં દેખાય છે. જાંબુનદ સોનાથી બનેલું દિવ્ય દ્વાર, સ્વર્ગના પ્રવેશ જેવું વિશાળ, જ્યાંથી નદી ફરી પૂર્વ અને અંતિમ મહાસાગર તરફ વહે છે. Candrabhāgā અને Sindhu, માનસ સમાન, પશ્ચિમ મહાસાગર તરફ વહે છે; દિવ્ય સિંધુ, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વે માટે પવિત્ર છે, ખાસ કરીને ધર્મજ્ઞોને. હિમવત પર્વત, વિવિધ ખનિજોથી શોભિત, અશી હજાર યોજન સુધી વિસ્તરેલો છે. અહીં સિદ્ધો અને દેવગાનોથી ભરેલો, સુષુમ્ના નામે delightfullake છે, જે સર્વેમાં પ્રસિદ્ધ છે. અહીં જન્મેલા દસ હજાર વર્ષ જીવે; શ્રાદ્ધ અનંત ફળ આપે છે, અને તે શ્રાદ્ધ દસ પૂર્વજ અને દસ અનુજોને ઉદ્ધાર કરે છે. હિમવતનું બધું પુણ્ય, ગંગાનું પવિત્રત્વ, અને મહાસાગર તરફ વહેતી બધી નદીઓ – સર્વત્ર પવિત્ર છે. તેવા તમામ સ્થળોએ, વિવેકી વ્યક્તિએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; સ્નાન કરીને, દાન આપીને, શુદ્ધ થાય છે. ઊંચા પર્વત ધવાળ, ખીણો, ગુફાઓ, ઘાટીઓ, ઝરણા – દરેક સ્થળે. નદીઓના કિનારે, ઉદ્ગમસ્થાન પર, મહાસાગરમાં, ગૌશાળામાં, સંગમ પર, અને જંગલોમાં. અપ્રદૂષિત, સુગંધિત, ગાયના ગોળથી લિપ્સિત, અને એકાંત ઘરોમાં. આવા સ્થળોએ, હંમેશા નિયમ અનુસાર, દિશા પરિભ્રમણ કરીને, ઈચ્છિત ફળ માટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ. આ બધા સ્થળોમાં, શ્રાદ્ધ દૃઢતાપૂર્વક કરવું જોઈએ; આવું કરીને, વિવેકી બ્રાહ્મણ બ્રાહ્મણસિદ્ધિ પામે છે. ત્રણે વર્ણ માટે નિમિત્ત સ્થળોએ, વર્ણ-આશ્રમ ધર્મમાં, ક્રોધનો ત્યાગ કરીને, પૂર્વજોની પૂજા પ્રાપ્ત થાય છે. દૃઢ, શ્રદ્ધાળુ, આત્મસંયમ ધરાવનાર, પવિત્ર સ્થળોને અનુસરીને—even પાપી હોય—શુદ્ધ થાય છે; તો પુણ્યકર્મ કરનાર તો કેટલી વધુ શુદ્ધિ પામે! તે પાપી જન્મમાં પ્રવેશતો નથી, ન અપાત્ર સ્થળે જન્મે છે; બ્રાહ્મણ સ્વર્ગ પામે છે અને મુક્તિનું સાધન મેળવે છે. પાંચ પ્રકારના લોકો—શ્રદ્ધા વિહિન, પાપી, અસ્તિક ન હોનાર, શંકાશીલ, અને માત્ર કારણ શોધનાર—તીર્થફળ પામતા નથી. ગુરુના તીર્થમાં શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ, એ તીર્થોની સર્વોચ્ચ અવસ્થા છે; તીર્થનું ધ્યાન, એ સદાકાળ બ્રાહ્મણ તીર્થ છે. ઉપવાસ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે ધ્યાન, ઇન્દ્રિયસંયમ; ઉપવાસ પુન:પુન: પ્રાણવાયુ બાંધે છે. શ્વાસપ્રશ્વાસ સમ કરી, ઇન્દ્રિયોને વિષયમાંથી પાછા ખેંચી, બુદ્ધિને મનમાં સ્થિર કરીને, સર્વેનું સંયમ થાય છે. આ સંયમ મુક્તિનું સાધન છે—કોઈ શંકા નથી; ઇન્દ્રિયમન ઉગ્ર છે, બુદ્ધિ અને અન્યનો પ્રવૃત્તિ પણ. અન્નત્યાગથી ક્ષય પ્રાપ્ત થાય છે; ઉપવાસ તપ છે; બુદ્ધિ-મન સંયમથી આનંદદાયી બુદ્ધિ ઉપજે છે. આ રીતે, પવિત્ર તીર્થો, શ્રાદ્ધ, તપ, અને મન-બુદ્ધિ સંયમ દ્વારા, મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે, પુણ્ય પામે છે અને મુક્તિ તરફ આગળ વધે છે.