વાયુપુરાણમ્

સૂત અને માગધે, તમામ ઋષિઓને કહ્યું: “અમે આપણા કર્મો દ્વારા દેવતાઓ અને ઋષિઓને પ્રસન્ન કરીએ છીએ.” પરંતુ, તેઓએ ઉમેર્યું: “અમને આ મહાન રાજા પૃથુના કાર્યો, ગુણો અને પ્રસિદ્ધિ વિશે જાણ નથી, જેથી અમે તેમના માટે સ્તુતિ રચી શકીએ, ó દ્વિજાતિઓ.” ત્યારે ઋષિઓએ તેમને નિમણૂક કરી કહ્યું: “આ રાજાની ભવિષ્યમાં સ્તુતિ થવી જોઈએ.” તેઓએ પૃથુ વિશે જણાવ્યું કે, “હંમેશાં દાન અને ધર્મમાં તત્પર, સત્યવાચી, આત્મનિયંત્રિત, વિદ્વાન, ઉદાર અને યુદ્ધમાં અજેય છે.” પૃથુના કર્મો, જે ધર્મથી બંધાયેલા હતા, તે સૂત અને માગધે દ્વારા પ્રશંસા પામ્યા. સ્તુતિના અંતે, પૃથુ, જે પ્રાણીઓના સ્વામી હતા, ખૂબ પ્રસન્ન થઈ, સૂતને અનુપ પ્રદેશ અને માગધને માગધ પ્રદેશ આપ્યા. તે સમયે, પૃથુ પછીના પૃથ્વીના શાસકોની પણ સૂત, માગધ અને ગાયકોએ પ્રશંસા કરી; અને શુભ આશીર્વાદથી જગાડ્યા. પૃથુને જોઈને, લોકો અને મહાન ઋષિઓ, પરમ આનંદથી ભરાઈ, કહ્યું: “વેનપુત્ર પૃથુ તમારો પોષક બનશે—તે તમારો રાજા હોવો જોઈએ.” મહાન ઋષિઓના આ શબ્દો સાંભળીને, લોકો ઉત્સુકતાથી વિખ્યાત વેન્ય પૃથુ પાસે ગયા, કહ્યું: “અમારું જીવનયાપન તમે સુનિશ્ચિત કરો.” લોકોની ભલાઈ ઈચ્છતાં, પૃથુએ તેમને અનુસરીને— પૃથુ, શક્તિશાળી, ધનુષ અને બાણ લઈને પૃથ્વીને દબાવી; પૃથ્વી, દબાવાની ભયથી, ગાયના રૂપમાં ભાગી ગઈ. પૃથુ, ધનુષ લઈને, પૃથ્વી પાછળ દોડ્યો; પૃથ્વી, વેન્યના ભયથી, બ્રહ્મા સહિતના લોકોમાં ગઈ, અને ત્યાં પૃથુને ધનુષ ઊંચું કરીને ઉભા જોઈ. પૃથુ, તેજસ્વી, પ્રભામય, અડગ, મહાન યોગ અને મહિમા ધરાવતા, અમરદેવો માટે પણ અજેય હતા. પૃથ્વી, રક્ષણ ક્યાંય ન મળતાં, માત્ર વેન્ય પૃથુ પાસે ગઈ; ત્રણ લોકોથી પૂજ્ય તે દેવી, જોડેલા હાથ કરીને પૃથુ સમક્ષ ઊભી રહી. તે પૃથુને કહ્યું: “તમે સ્ત્રીની હત્યા અધીર્મ માનતા નથી; મારી વગર, ó રાજા, તમે લોકોની જળવાય કેવી રીતે કરશો?” “ ó રાજા, લોકો મારી અંદર છે; હું જ વિશ્વને આધાર આપું છું. ó શ્રેષ્ઠ રાજા, મારી વગર લોકો નષ્ટ થઈ જશે.” “ ó પૃથ્વી પર રક્ષણ આપનારા, જો લોકોની ભલાઈ ઈચ્છો છો, તો મારી હત્યા ન કરો. મારા શબ્દો સાંભળો: દરેક કાર્ય યોગ્ય રીતથી શરૂ થાય ત્યારે પૂર્ણ થાય છે. ó રાજા, મારી હત્યા પછી પણ તમે લોકોનું રક્ષણ કરી શકશો નહીં.” “ ó મહાપ્રભા, હું ખોરાકનું સ્ત્રોત બનીશ; તમારો ક્રોધ છોડો. સ્ત્રીઓ—even સો પ્રાણીઓમાં—અવિભાજ્ય માનવામાં આવે છે. ó પૃથ્વી પર રક્ષણ આપનારા, ધર્મ છોડશો નહીં.” આ અનેક શબ્દો સાંભળીને, મહાન બુદ્ધિ ધરાવતા, આત્મનિયંત્રિત અને ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ પોતાનો ક્રોધ દબાવી પૃથ્વી સાથે વાત કરી. પૃથુએ કહ્યું: “કોઈ પણ એક માટે—પોતે કે બીજાં માટે—એક કે અનેક જીવની હત્યા કરે, તે પાપનો ભાગીદાર બને છે, ઈચ્છે કે ન ઈચ્છે.” “પરંતુ, જો એકની મૃત્યુથી અનેકને સુખ મળે, તો આવા કલ્યાણકારી વધમાં પાપ નથી, પાપનો છાંયો પણ નથી.” “એટલે, ó પૃથ્વી, લોકોની ભલાઈ માટે, જો આજ તમે મારા શબ્દો પ્રમાણે વર્તશો નહીં, તો હું તમારો વધ કરીશ.” “આજે, ó પૃથ્વી, તમારો વધ કરીને, હું પોતે અહીં પ્રસિદ્ધ થઈ લોકોની જળવાય કરીશ.” “ ó ધર્મના શ્રેષ્ઠ પાલક, મારા શબ્દો સ્વીકારો: હંમેશાં લોકોનું પુનરુત્થાન કરો—તમે નિશ્ચિતપણે સક્ષમ છો.” “મારી દિકરી બની જાવ; આ રીતે, આ મહાન ઉપાય છે. ó ભયંકર, હું હવે ધર્મ માટે તમારું નિયંત્રણ કરું છું.” પૃથુના આ શબ્દો સાંભળીને, પૃથ્વીએ જવાબ આપ્યો: “ ó રાજા, એ જ રીતે થશે; હું નિશ્ચિતપણે આવું કરું.” “ ó પ્રેમાળ, મને એક વાછરડો આપો, જેથી હું દૂધ આપી શકું; ó ધર્મના શ્રેષ્ઠ, મને સર્વત્ર સમાન કરો, જેમ દૂધ સર્વત્ર વહે છે, તેમ હું સર્વત્ર રહું.” પછી, પૃથુએ પોતાના ધનુષના અગ્રથી પૃથ્વી પરનાં પથ્થરના સ્તરો દૂર કર્યા; તેથી, પર્વતો પણ દૂર થઈ ગયા. પહેલાંના મન્વંતરોમાં, પૃથ્વી સ્વભાવથી અસમાન હતી; તેના સમાન અને અસમાન ભાગો તેના સ્વભાવથી જ ઊભા થયા. અગાઉની સર્જનામાં, પૃથ્વીના અસમાન સપાટી પર, શહેરો કે ગામોની વહેંચણી ન હતી. અન્ન, પશુપાલન, ખેતી, વેપાર માર્ગો પણ ન હતા; ચાક્ષુષ મન્વંતર પહેલાં, એ જ સ્થિતિ હતી. વૈવસ્વત મન્વંતરમાં, આ બધું રચાયું. જ્યાં સમાનતા હતી, ત્યાં લોકો હંમેશાં વસતા. લોકોનું અન્ન ફળ અને મૂળ હતું; પૃથુ પછી, આ દુનિયામાં, આ બધું સર્જાયું. મહાન મુશ્કેલીથી, પૃથુએ વનસ્પતિ પણ ગુમાવ્યા; પછી, ભગવાન પૃથુએ ચાક્ષુષ મનુને વાછરડો બનાવી, પૃથ્વીમાંથી પાક દૂધ પાડી. પૃથુએ પૃથ્વીમાંથી પાક દૂધ પાડી; ચાક્ષુષ મનુને વાછરડો, પૃથ્વીને પાત્ર બનાવી, એ અન્નથી લોકો હંમેશાં જીવ્યા. પછી, ઋષિઓ દ્વારા પ્રશંસિત પૃથ્વીમાંથી ફરી દૂધ પાડી; સોમ વાછરડો, બ્રહસ્પતિ દૂધ કાઢનાર. પાત્ર વેદનાં છંદો હતા, Gayatriથી શરૂ થતા; દૂધ તપ અને શાશ્વત બ્રહ્મ હતું. ફરી, દેવતાઓની ટોળી, પુરંદર (ઇન્દ્ર) વડે પ્રશંસિત, સોનાના પાત્રમાં અમૃત દૂધ પાડી; એથી દેવતાઓ જીવ્યા. નાગો દ્વારા પ્રશંસિત, પૃથ્વીમાંથી ઝેર દૂધ પાડી; વાસુકી દૂધ કાઢનાર, કદ્રુના પુત્રો વાછરડા. નાગો અને સર્વ સરપો, ó શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિઓ, એથી, ભયંકર, મહાકાય અને શક્તિશાળી, જીવ્યા; તેમનું અન્ન, વર્તન, અને શક્તિ એ પર આધારિત. પછી, શેલકના પાત્રમાં, પૃથ્વીમાંથી ગુપ્ત ખજાના દૂધ પાડી; વૈશ્વરવન વાછરડો, યક્ષો અને પુણ્ય આત્માઓ સાથે. જતુનભા, રત્નાધિપના પિતા, દૂધ કાઢનાર હતા; યક્ષપુત્ર, મહાન આત્માવાળા અને શક્તિશાળી. એથી, તેઓ જીવ્યા, એમ મહાન ઋષિએ જણાવ્યું. આ રીતે, પૃથુના ધર્મ અને કાર્યથી, પૃથ્વી પર અન્ન, વિભિન્ન વસ્તી, તથા વિવિધ જીવ-જાતિઓ માટે જીવનનું સ્ત્રોત સર્જાયું; પૃથુના યશ અને પૃથ્વીનું કલ્યાણ સમગ્ર જગતમાં પ્રસિદ્ધ થયું.