વાયુપુરાણમ્

કર્દમ પ્રજાપતિમાંથી જન્મેલા અને પુન: પુલહા પ્રજાપતિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા પિતૃઓને "આજ્યપા" કહેવામાં આવે છે. આ પિતૃઓ વિવિધ લોકોમાં પક્ષીઓની જેમ વિહાર કરે છે, ભોગની ઈચ્છા રાખે છે; વૈશ્ય વર્ગના લોકો શ્રાદ્ધ વિધિમાં તેમને સન્માન આપે છે અને ફળની અપેક્ષા રાખે છે. આજ્યપા પિતૃઓમાં મનથી ઉત્પન્ન થયેલી પુત્રી "વિરજા" અત્યંત પ્રસિદ્ધ છે; તે યયાતિની માતા અને નાહુષની પત્ની છે. વશિષ્ઠ પ્રજાપતિ અને હિરણ્યગર્ભના પુત્રો "સુકાલા" પિતૃઓ તરીકે ઓળખાય છે; શૂદ્ર વર્ગના લોકો તેમને સન્માન આપે છે. તેમના લોક "માનસ" કહેવાય છે, જે તેઓ સ્વર્ગમાં ધારણ કરે છે. Sukāla પિતૃઓમાં મનથી ઉત્પન્ન થયેલી પુત્રી "નર્મદા" છે, જે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે. નર્મદા દક્ષિણ તરફ વહેતી, સર્વ જીવોને પોષણ આપે છે; તે ત્રસદ્દસ્યુની માતા અને પુરુકુત્સની પત્ની છે. મનુના યુગમાં, મન્વંતરના અધિપતિને સમીપ જઈને, તમામ શ્રાદ્ધ વિધિઓ મન્વંતરના આરંભમાં સ્થાપિત થાય છે. શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દરેક પિતૃ માટે, યોગ્ય ક્રમમાં, શ્રદ્ધા અને પોતાના ધર્મ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ આપવું જોઈએ. ચાંદીના पात्र, અથવા ચાંદીથી શોભિત पात्रમાં, સૌપ્રથમ "સ્વધા" મૂકીને, સર્વ પિતૃઓને પ્રસન્નતા મળે છે. સોમ, અગ્નિ અને વૈવસ્વતનું પુન:પોષણ, તથા જળ અને અગ્નિની સ્તુતિ કરીને, વ્યક્તિ અશ્વમેદ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓને પ્રસન્ન કરી, પિતૃઓ પણ તેને પ્રસન્ન કરે છે; પિતૃઓ પોતાના ઈચ્છિત પોષણ, સંતાન અને સ્વર્ગ આપે છે—યહ નિશ્ચિત છે. પિતૃઓ માટેની વિધિઓ હંમેશાં દેવતાઓની વિધિઓ કરતાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; કેમ કે પિતૃઓનું પુન:પોષણ દેવતાઓ કરતાં પહેલું માનવામાં આવે છે. યોગનો સૂક્ષ્મ માર્ગ પિતૃઓ માટે નથી, ન તો તેમની તૃપ્તિ; તેઓ પ્રસિદ્ધ તપસ્યા દ્વારા, ભૌતિક દૃષ્ટિથી જ અનુભવાય છે. આ રીતે પિતૃઓના લોક, તેમની પુત્રીઓ, પૌત્રો અને યજ્ઞકર્તાઓ, જેમણે તેમને પોષણ આપે છે, વર્ણવાયા છે. પિતૃઓમાં ચાર શરીરધારી છે અને ત્રણ નિરાકાર છે; દેવતાઓ, તેમને સન્માનપૂર્વક શ્રાદ્ધ વિધિ કરે છે. ઈન્દ્ર અને મનથી ઝુકેલા સર્વ, વિશ્વે, રેતકણો, પૃશ્નિજ અને શ્રૃંગિન પણ પિતૃઓને સન્માન આપે છે. કાળા, સફેદ અને અજાત પણ યોગ્ય વિધિથી પૂજા કરે છે; પવન-કટિધારી અને દિવસથી પ્રસિદ્ધ સંતાન પણ. લેખા, મારુત, બ્રહ્માથી આરંભી દૈવીયો, અને અત્રિ, ભૃગુ, અંગિરસથી આરંભી તમામ ઋષિઓ; યક્ષ, નાગ, સુપર્ણ, કિનર અને રાક્ષસ—all પિતૃઓની પૂજા કરે છે, ફળની ઈચ્છા રાખે છે. આ મહાન આત્માઓ, શ્રાદ્ધમાં સન્માનિત અને પૂજિત, હજારો-લાખો ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે. ત્રણ લોકના ચક્ર, વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુના ભયને ત્યજી, પિતૃઓ મુક્તિ અને યોગીશ્વરત્વ આપે છે. પિતૃઓ મુક્તિ, શ્વરત્વ, દેવતાઓને સૂક્ષ્મ શરીર, સંપૂર્ણ વૈરાગ્ય અને અનંતતા આપે છે. શ્વરત્વ એટલે યોગીશ્વરત્વ, સર્વોચ્ચ સંપત્તિ; યોગીશ્વરત્વ સિવાય મુક્તિ કોઈ રીતે પ્રાપ્ત થતી નથી. જેમ પંખી જ આકાશમાં ઉડી શકે છે, તેમ સર્વ ધર્મોમાં મુક્તિ સર્વોચ્ચ, શાશ્વત ધર્મ છે. પિતૃઓ હજારોથી વધુ દૈવીય વાહન, અપ્સરાઓથી શોભિત, સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરતી, આપે છે. પિતૃઓની કૃપાથી જ્ઞા, પોષણ, સ્મૃતિ, બુદ્ધિ, શ્વરત્વ અને આરોગ્ય—all પ્રાપ્ત થાય છે. પિતામહો મોતી અને વૈદૂર્યથી બનેલા વસ્ત્ર, ઘોડા, હાથી, અને અસંખ્ય રત્નો આપે છે. પિતામહો હંમેશાં, પ્રેમથી, મોતી અને વૈદૂર્યથી શોભિત, ઘંટની માળાઓથી સજ્જ, ફૂલ-ફળથી ભરપૂર, હંસ અને મયૂર જોડેલા વાહન મનુષ્યોને આપે છે. પિતૃઓ માટે સોનાના, ચાંદીના, અથવા તામાના पात्र યોગ્ય ગણાય છે; ચાંદીના અથવા ચાંદીથી શોભિત पात्र પણ પિતૃઓ માટે યોગ્ય છે. ચાંદીના દર્શન અને દાન, અનંત, અક્ષય અને સ્વર્ગીય દાન ગણાય છે; આવા દાનથી સારા પુત્રો પોતાના પિતૃઓને ઉદ્ધાર કરે છે. પહેલાં, પિતૃઓએ દૂધની સ્વધા ચાંદીના पात्रમાં પીધી હતી; સ્વધા ઈચ્છુકો માટે, આવું દાન અક્ષય ગણાય છે. કાળી કૃષ્ણમૃગ ચામડીના દર્શન, ઉપસ્થિતિ કે દાન, અશુભ દૂર કરે છે, બ્રાહ્મણ તેજ વધારે છે અને પિતૃઓને અનેક રીતે લાભ આપે છે. સોનું, ચાંદી, તામા, પુત્રીનો પુત્ર, કૂટપા पात्र, તલ, શુદ્ધ વસ્ત્ર, ત્રિપલ દંડ અને યોગ—આ શ્રાદ્ધ વિધિ માટે શ્રેષ્ઠ અને શાશ્વત નિયમ છે; જીવન, યશ, સંતાન, જ્ઞા અને વંશ વૃદ્ધિ આપે છે. દક્ષિણ-પૂર્વ દિશામાં, વિશેષ રૂપે નિર્ધારિત સ્થાને, એક રત્ની કદનું perfectly square ક્ષેત્ર તૈયાર કરવું જોઈએ. હું નિયમ અને સૂચન મુજબ પિતૃઓ માટેનું સ્થાન વર્ણવું છું, જે સમૃદ્ધિ, આરોગ્ય, દીર્ઘાયુ, શક્તિ અને વર્ણ વૃદ્ધિ આપે છે. તેમાં ત્રણ ખાડા અને ત્રણ ખાદિરના દંડ, દરેક એક રત્ની લાંબા, ચાંદીથી શોભિત, ચાર અંગુલ જાડા, લંબાઈમાં મૂકવા. દંડોને પૂર્વ અને દક્ષિણ તરફ, જમીન પર, છિદ્ર વગર, અને શુદ્ધ વ્યક્તિએ દરભા-શુદ્ધ પાણીથી ધોઈને રાખવું. શુધ્ધિકરણ ગાય અથવા બکریના દૂધ અને પવિત્ર મંત્રો દ્વારા કરવું; આવા સતત દાનથી પિતૃઓને શાશ્વત સંતોષ મળે છે. આ લોક અને પરલોકમાં, જે સર્વ ધર્મોથી યુક્ત છે, અને રોજ ત્રણ વખત સ્નાન પછી, યોગ્ય મંત્ર અને વિધિથી પિતૃઓની પૂજા કરે છે, તેને અશ્વમેદ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.