વાયુપુરાણમ્

પ્રિય one, મેં પૂછેલા પ્રશ્નનું ઉત્તર હું તને શ્રદ્ધાપૂર્વક અને યોગ્ય ક્રમમાં કહું છું, કારણ કે તારો પ્રશ્ન અત્યંત ઊંડો અને ઉત્તમ છે. આ સમગ્ર જગતના આકાશ, વાયુમંડળ, પૃથ્વી, તારાઓ, દિશાઓ, સૂર્ય-ચંદ્ર અને દિવસ-રાત્રિ—all were not present at that primordial time. એ સમયે બધું અંધકારથી ઘેરાયેલું હતું; માત્ર બ્રહ્મા જ અસ્તિત્વમાં હતા, અને તેઓ અત્યંત કઠિન તપસ્યામાં લીન હતા. પછી શામ્યુએ પોતાના પિતા, જે બ્રહ્મવિદ્યા અને સર્વજ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ હતા, તેમને પુછ્યું: "પિતાશ્રી, પ્રજાપતિએ સર્વ પ્રાણીઓ માટે કઈ પ્રકારની પરમ તપસ્યા કરી હતી?" ત્યારે તેજસ્વી બૃહસ્પતિએ ઉત્તર આપ્યો: "સર્વ તપસ્યાઓમાં સર્વોચ્ચ એકાગ્રતા અને તપ એ સર્વોત્તમ છે. તે સમયે બ્રહ્માજીએ તપ દ્વારા ધ્યાનમાં લીન રહીને જગતની પુનઃસૃષ્ટિ કરી. તેઓએ યોગ દ્વારા ભૂતકાળ અને ભવિષ્યનું સર્વ જ્ઞાન, સર્વ લોક અને ચતુર્વેદનું સર્જન કર્યું. યોગની દૃષ્ટિએ બ્રહ્માએ બધું સર્જ્યું. દેવલોકમાં વસતા તેજસ્વી સંતાનિક લોક, જેને વિરાજા કહે છે, તેના દેવતાઓનું સર્જન પણ બ્રહ્માજીએ યોગ અને તપ દ્વારા કર્યું. એ દેવતાઓ આદિદેવ તરીકે ઓળખાય છે—મહાશક્તિશાળી, પ્રભાશાળી, સર્વ ઇચ્છા આપનાર અને દેવ, દાનવ, માનવો દ્વારા પૂજ્ય. આ દેવોમાં સાત વર્ગ વર્ણવાયા છે—ત્રણ નિર્વિકાર (નિરાકાર) અને ચાર સુંદર રૂપવાળા. એમાંથી ઉપર ત્રણ સ્ફટિકરૂપે અને નીચેના ચાર સૂક્ષ્મ, અવ્યક્ત રૂપે છે. આ દેવોમાંથી પૃથ્વીનું સર્જન થયું અને એમાંથી જ વરસાદ ઉત્પન્ન થાય છે. એ વરસાદથી જગત ફરી જન્મે છે. યોગ દ્વારા એ દેવતાઓ સોમ અને અન્નનું પોષણ કરે છે; આ રીતે પિતૃઓનું પોષણ પણ થાય છે. તેઓ વિચારની ઝડપથી ગતિ કરે છે, સ્વધાથી તૃપ્ત રહે છે, સર્વ ઇચ્છાઓથી શોભિત, લોભ, મોહ અને ભયથી રહિત, દૃઢ અને શોકમુક્ત છે. જ્યારે તેઓ યોગ ત્યાગે છે, ત્યારે સુંદર લોક પ્રાપ્ત કરે છે—દિવ્ય, પુણ્યશીલ, મહાત્મા અને નિષ્પાપ. હજારો યુગ પછી, બ્રહ્મજ્ઞાની જન્મે છે; તેઓ યોગ પ્રાપ્ત કરી, અવ્યક્ત પદને પામે છે. તેઓ સ્વરૂપ અને નિર્વિકાર બંને ત્યાગી, મહાયોગના બળથી, આકાશમાં પડતા તારા કે વીજળીની ઝલકની જેમ અદૃશ્ય થઈ જાય છે. શરીર ત્યાગી, મહાયોગના પ્રભાવથી, નામરહિત અને અનામક અવસ્થા પામે છે, જેમ નદીઓ સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. જે લોકો સતત કર્મ અને વડીલોની પૂજા કરે છે, એ પિતૃઓનું પોષણ કરે છે અને તેમનો યોગ વધે છે. જ્યારે શ્રાદ્ધથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે, તેઓ યોગથી સોમનું પોષણ કરે છે, જેના દ્વારા ત્રણેય લોક ટકેલા છે. તેથી શ્રાદ્ધ સદા યોગીઓ માટે જ આપવું જોઈએ, કારણ કે પિતૃઓની શક્તિ યોગ છે અને યોગથી સોમ ઉત્પન્ન થાય છે. જે બ્રાહ્મણો આવે છે, તેમને હજારોને પણ ભોજન કરાવવું. યોગશિક્ષક બ્રાહ્મણ દ્વારા ભોજન—even among thousands of guests and hundreds of વિદ્યાર્થી—મહાન કલ્યાણકર્તા છે. હજારો ગૃહસ્થ, સો વનવાસી અને હજારો બ્રહ્મચારીમાં પણ એક યોગી શ્રેષ્ઠ છે. પાપી, નાસ્તિક, મિશ્રજાતિ કે ચોર—even then, દાન યોગીઓને જ કરવું જોઈએ, એમ પ્રજાપતિએ કહ્યું છે. પુત્ર કે પૌત્ર દ્વારા યોગીનું ભોજન કરાવવાથી પિતૃઓ એટલા જ પ્રસન્ન થાય છે, જેટલા ખેડૂતને સારો વરસાદ ખુશ કરે છે. જો યોગી કે સંન્યાસી ન મળે, તો બ્રહ્મચારીને ભોજન કરાવવું; જો તે પણ ન મળે, તો નિષ્પક્ષ વ્યક્તિ કે ગૃહસ્થને પણ ભોજન કરાવી શકાય. એક પગે ઊભા રહી, સો વર્ષ વાયુભક્ષી તપ કરતા તપસ્વી કરતાં યોગી શ્રેષ્ઠ છે—આ બ્રહ્માનું ઉપદેશ છે. સિદ્ધ આત્માઓ બ્રાહ્મણ રૂપે પૃથ્વી પર ફરે છે; તેથી જે પણ અતિથિ આવે, તેને જોડેલા હાથથી આવકારવું જોઈએ. પાણીના પાત્ર, આત્મીયતા અને ભોજનથી સન્માન કરવો. સમુદ્રથી ઉત્તર સુધી યોગી દેવતાઓ વિવિધ રૂપે ધર્મથી લોકોનું રક્ષણ કરતા ફરતા રહે છે. એટલે બ્રાહ્મણો અને અતિથિઓને દાન આપવું જોઈએ; હવે હું દાનના પ્રકાર અને તેમના ફળ પણ કહું છું. યોગી માટે નિવાસ આપવું—હજારો અશ્વમેધ, સો રાજસૂય, અને હજારો કમળ યજ્ઞ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે. આ પ્રથમ પિતૃગણ, અનંત ઊર્જાવાળા, વર્ણવાયા છે; તે સાત યુગ સુધી સ્થિર છે. હવે હું બધા પિતૃગણ, તેમનો ક્રમ, સ્થાપના અને ધ્યાન વિશદ રીતે કહું છું. સપ્ત પિતૃગણ, જેઓ સ્વર્ગમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, ચતુર્થી રૂપવાળા અને ત્રણ નિરાકાર છે; હવે હું તેમનો સર્જન કહું છું. તેમના પુત્રી અને પૌત્રી પણ યાદ કરવામાં આવે છે; ધર્મરૂપ ધારણ કરનારા ત્રણ સર્વોચ્ચ વર્ગ છે. હવે હું તેઓના નામ અને લોકસર્જન સંક્ષિપ્તમાં કહું છું—વિરાજા નામના લોક, જ્યાં તેજસ્વી પિતૃઓ વસે છે. પિતૃગણ નિરાકાર છે; તેઓ પ્રજાપતિ વિરાજાના પુત્ર છે અને વૈરાજા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. આ વૈરાજાનો પ્રથમ ચક્ર કહેવામાં આવે છે. તેમા મનથી જન્મેલી પુત્રી મેનાએ, મહાપર્વતની, હિમવંતની પત્ની બની; અને તેમાથી મેઇનાકનો જન્મ થયો, હે પવિત્ર one.