વાયુપુરાણમ્

દેવતાઓ, દાનવો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ, યક્ષો, રાક્ષસો, પિશાચો, સુપર્ણો, નાગો અને પક્ષીઓ—આ બધાની સાથે જ જંગલના પ્રાણી, મોરો, તમામ વનસ્પતિ, જળમાં જન્મેલા જીવ, કીટો, પોકો અને નાના જીવો, ગૌણ પ્રાણીઓ, બ્રાહ્મણો અને શુભ ગુણોથી યુક્ત લોકો—આ બધાની વંશાવળી જીવનદાયી, કલ્યાણકારી, દિવ્ય અને સુખદાયી છે. આ વંશાવળી હંમેશાં શ્રવણ અને સ્વીકૃતિ કરવા યોગ્ય છે, ઈર્ષ્યા વગર. જે વ્યક્તિ મહાન આત્માઓની આ વંશાવળી બ્રાહ્મણો અને વૈદ્યોની સભામાં નિયમિત રીતે પાઠ કરે છે, તેને સંતાન, ધન, સમૃદ્ધિ અને મૃત્યુ પછી શ્રેષ્ઠ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે. મહાન આત્મા કશ્યપે તમામ સ્થાવર અને જંગમ જીવો સર્જી, તેમને સર્વત્ર સ્થાપિત કર્યા. પછી મુખ્ય પ્રજાપતિએ તેમની વચ્ચે નેતાઓને રાજા તરીકે અભિષિષ્ટ કરીને રાજ્યોનું વિતરણ શરૂ કર્યું. સોમને દ્વિજાતી, વનસ્પતિ, તારા-ગ્રહો, યજ્ઞ અને તપસ્વીઓ પર રાજા બનાવ્યા. બૃહસ્પતિને અંગિરસ વંશના તમામ વંશજોનો સ્વામી, કાવ્યાને ભૃગુઓના રાજા બનાવ્યા. विष्णુને આદિત્યોના, પાવકને વસુઓના, દક્ષને પ્રજાપતિઓના અને વાસવને મારુતોના રાજા બનાવ્યા. પ્રહલાદ, દિતિપુત્ર, દૈત્યોના રાજા, નારાયણને સાધ્યોના, અને રુદ્ર, વૃષધ્વજ, રુદ્રોના રાજા બનાવ્યા. વિપ્રચિત્તિને દાનવોના, વરુણને જળોના, વૈશ્વરવણને રાજાઓ, યક્ષો, રાક્ષસો, પૃથ્વી પરના શાસકો અને ધનના સ્વામી બનાવ્યા. યમ, વૈવસ્વત, પિતૃઓના રાજા, અને ગિરીશ, ત્રિશૂળધારી, સર્વ જીવો અને પિશાચોનો સ્વામી બન્યા. હિમવત પર્વતોના, સમુદ્ર નદીઓના રાજા, અને ચિત્રરથ ગંધર્વોના સ્વામી બન્યા. ઉચ્ચૈ:શ્રવાસ ઘોડાઓના, વાઘ જંગલના પ્રાણીઓના, અને વૃષભ ચતુર્પદ જીવોના રાજા બન્યા. ગરુડ, સર્વ પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પક્ષીઓના રાજા, માતુલ સુગંધોના, અને નિરદેહ જીવોમાં સ્વામી બન્યા. વાયુ, શક્તિશાળી, અવાજ અને આકાશના જીવોના સ્વામી, શેષ દાંતોવાળાં જીવોના, વાસુકિ નાગોના રાજા બન્યા. તક્ષક રેપીલ્સ, સર્પો અને નાગોમાં રાજા, પારજાન્ય સમુદ્ર, નદીઓ, વાદળો અને વરસાદના, અને સૂર્યોમાં રાજા બન્યા. અપ્સરાઓના સમૂહો અને કામના, ઋતુઓ, મહિનાઓ, પર્વો, ક્ષણો, સમયમાપ, કિરણો, ગણિત અને યોગ—all these were assigned their rulers, and the year itself was made their lord. પ્રજાપતિએ પૂર્વ દિશામાં પોતાના પુત્ર સુધામાને, પશ્ચિમ દિશામાં કેતુમંતને રાજા બનાવ્યા. માનુ, તેમના પુત્ર, માનવના સ્વામી બન્યા; અને એ લોકો દ્વારા પૃથ્વી, તેના સાત દ્વીપો અને શહેરો, ધર્મ પ્રમાણે શાસિત થાય છે. પહેલા સ્વાયંભુવ અંતરમાં, બ્રહ્માએ આ રાજાઓને અભિષિષ્ટ કર્યા હતા; જે મનુ બને છે, તેઓ રાજા બને છે. પૂર્વ મનવંતરોના રાજાઓ વિદાય થયા; નવા મનવંતર આવે ત્યારે નવા રાજાઓ અભિષિષ્ટ થાય છે; બધા ભૂતકાળ અને ભવિષ્યના શાસકો મનવંતરનાં સ્વામી તરીકે સ્મરણ થાય છે. રાજસૂય યજ્ઞમાં, શ્રેષ્ઠ પુરુષોએ પૃથુને રાજા બનાવ્યા, જે વેદોમાં દર્શાવેલી વિધિ પ્રમાણે શક્તિશાળી બન્યા. આ રીતે, પ્રજાપતિએ જનતાનું વિકાસ કરવા માટે પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા અને ફરીથી સર્વ જીવોના સ્વામી બન્યા. કશ્યપે વંશની ઇચ્છાથી, શ્રેષ્ઠ તપસ્યા કરી, 'મને બે પુત્રો મળે, જે મારા માટે વંશ સ્થાપિત કરે' તેવી ભાવના રાખી. મહાન આત્મા કશ્યપ જ્યારે ધ્યાનમાં હતા, ત્યારે બ્રહ્માના અંશરૂપ, મહા શક્તિશાળી બે પુત્રો પ્રગટ થયા. વત્સારા અને અસિત, બંને બ્રહ્મવેદી, જન્મે; વત્સારા પાસેથી નિધ્રુવ, અને રૈભ્ય પાસેથી મહાપ્રસિદ્ધ રૈભ્ય જન્મે. રૈભ્યથી રૈભ્ય વંશ, નિધ્રુવથી—cyavana અને સુકન્યા પાસેથી સુમેધ જન્મે. નિધ્રુવની પત્ની કુંડપાયિનસની માતા બની; અસિત અને એકપર્ણા પાસેથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ જન્મે. શાંડિલ્યના શબ્દો સાંભળીને, દેવલ, મહાપ્રસિદ્ધ, અને નિધ્રુવો, શાંડિલ્યો, રૈભ્યો અને પછી કશ્યપો—આ બધાં વંશો પ્રસિદ્ધ થયા. દેવલના વંશજ દેવતાઓ, વરથી શરૂ થાય છે; ચાર યુગો વિત્યા પછી, અગિયારમા મનુમાં વંશ ચાલુ રહે છે, અને દ્વાપર યુગમાં પણ યથાવત્ રહે છે. માનસના પુત્ર દમ કહેવાય છે; માનસના વારસદાર તૃણબિંદુ છે. tretā યુગના આરંભે, ત્રીજા યુગમાં એક રાજા જન્મે; તેની પુત્રી ત્વિડવિડા, સુંદરતામાં અદ્વિતીય, પુલસ્ત્યને આપી. વિશ્વવાહ ત્વિડવિડા ઋષિની પતિ બન્યા; તેમની ચાર પત્નીઓ હતી, જેમણે પૌલસ્ત્ય વંશ વધાર્યો. બૃહસ્પતિ, દેવતાઓના પ્રસિદ્ધ ગુરુ, દેવવર્ણિની સાથે વિવાહ કર્યા. માલ્યવતના પુત્ર પુષ્પોત્કકટા અને વાકા, માલિનની પુત્રી કૈકસી હતી. હવે આ સ્ત્રીઓના સંતાન વિશે સાંભળો. દેવવર્ણિનીએ સૌથી મોટા, વૈશ્વરવણ, દિવ્ય ગુણોથી યુક્ત, ધર્મ અને પરંપરા મુજબ, રાક્ષસ સ્વરૂપ અને અસુર શક્તિ ધરાવતા પુત્રને જન્મ આપ્યો. તેની ત્રણ પગ, વિશાળ શરીર, મોટું માથું, આઠ દાંત, પીળા દાઢી, શંખાકાર કાન અને લાલ રંગની કાયા હતી.