Vayu Purana

दशवर्षसहस्राणि तेषामायुः प्रकीर्तितम्। धर्माधर्मविशेषश्च न तेष्वस्ति महात्मसु। अहिंसा सत्यवाक्यञ्च प्रकृत्यैव हि वर्त्तते ।। ४३.

Their lifespan is said to be ten thousand years; among these great souls, there is no distinction of righteousness or unrighteousness, for nonviolence and truthfulness are their very nature.

ते भक्त्या शङ्करं देवं गौरीं परमवैष्णवीम्। इज्यापूजानमस्कारांस्ताभ्यां नित्यं प्रयुञ्जते ।। ४३.

With devotion, they always perform worship, adoration, and salutations to the god Śaṅkara and to Gaurī, the supreme devotee of Viṣṇu.

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते भुवनविन्यासो नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

Thus ends the forty-third chapter, called 'The Arrangement of the Worlds,' spoken by Vāyu in the glorious Mahāpurāṇa.

निसर्ग एष विख्यातो भद्राश्वानां यथार्थवत् । श्रृणुध्वं केतुमालानां विस्तरेण प्रकीर्त्तनम् ।। ४४.

This is the natural disposition, as is well known, of the Bhadrāśvas; now hear in detail the account of the Ketumālās.

निषधस्याचलेन्द्रस्य पश्चिमस्य महात्मनः। पश्चिमेन हि यत्तत्र दिक्षु सर्वासु कीर्तितम् ।। ४४.

Of Niṣadha, the great western mountain, all that lies to its west in every direction is described here.

कुलाचलानां सप्तानां नदीनाञ्च विशेषतः। तथा जनपदानाञ्च विस्तरं श्रोतुमर्हथ ।। ४४.

You should now hear in detail about the seven Kulācalas, especially their rivers, as well as the various peoples dwelling there.

विशालः कम्बलः कृष्णो जयन्तो हरिपर्वतः। अशोको वर्द्धमानश्च सप्तैते कुलपर्व्वताः ।। ४४.

Viśāla, Kambala, Kṛṣṇa, Jayanta, Hariparvata, Aśoka, and Vardhamāna—these are the seven Kulaparvatas.

तेषां प्रसूतिरन्येऽपि पर्वता बहुविस्तराः। कोटिकोटिशता ज्ञेयाः शतशोऽथ सहस्रशः ।। ४४.

Besides these, there are many other mountains of vast extent, known to be in their tens of millions, hundreds, and thousands.

तैर्विमिश्रा जनपदा नानाजातिसमाकुलाः। नानाप्रकारविज्ञेयास्त्वनेकनृपपालिताः ।। ४४.

Among them are mingled many regions, crowded with peoples of various kinds, known for their diverse forms, and ruled by many different kings.

ते नामधेयैर्विक्रान्ता विविधाः प्रथिताः भुवि। अध्यासिता जनपदैः कीर्त्तनैश्च विभूषिताः ।। ४४.

They are renowned on earth by their various names, distinguished and celebrated, inhabited by peoples, and adorned with many titles.

तेषां सनामधेयानि राष्ट्राणि विविधानि च। गिर्य्यन्तरनिविष्टानि समेषु विषमेषु च ।। ४४.

Among them are many regions with various names, situated among the mountains, both on level ground and in rugged terrain.

यथैह कथिताः पौरा गोमनुष्यकपोतकाः। तत्सुखा भ्रमरा यूथा माहेयाचलकूटकाः ।। ४४.

Just as the inhabitants here have been described—cows, humans, and pigeons—so too are the bees, herds, and those dwelling on the peaks of Mount Maheya, happy.

सुमौलाः स्तावकाः क्रौञ्चाः कृष्णाङ्गमणिपुञ्जकाः. कूटकम्बलमौषीयाः समुद्रान्तरकास्तथा ।। ४४.

There are also Sumaulas, Stavakas, Krauñcas, clusters of black gemstones, Kūtakaṃbalas, Mauṣīyas, and those living between the oceans.

करम्भवाः कुचाः श्वेताः सुवर्णकटकाः शुभाः। श्वेताङ्गाः कृष्णपादाश्च विहगा कपिलकर्णिकाः ।। ४४.

There are Karambhavas, Kucas, white ones, auspicious golden-banded ones, white-bodied, black-footed birds, and those with tawny ears.

अत्याकरालगोज्वाला हीनानावनपातकाः। महिषाः कुमुदाभाश्च करवाटाः सहोत्कचाः ।। ४४.

There are those with fierce cow-like flames, those lacking, forest-dwellers, buffaloes resembling lotuses, Karavāṭas, and those together with the Utkaças.

शु(नका) कनासा महानासा वनासगजभूमिकाः। करञ्जमञ्जमा वाहाः किष्किण्डीपाण्डुभूमिकीः ।। ४४.

There are Śunakās, Kanāsas, Mahānāsas, those living in forests and elephant lands, Karañjamañjamā vehicles, and those of Kiṣkiṇḍī and pale lands.

कुबेरा धूमजा जङ्गा वङ्गा राजीवकोकिलाः। वाचाङ्गाश्च महाङ्गाश्च मधौरेयाः सुरेचकाः ।। ४४.

There are Kuberas, Dhūmajas, Jaṅgas, Vaṅgas, Rājīva-cuckoos, Vācāṅgas, Mahāṅgas, Madhaureyas, and Surecakas.

पित्तलाः काचलाश्चैव श्रवणा मत्तकासिकाः। गोदावा बकुला वाङ्गा वङ्गका मोदकाः कलाः ।। ४४.

There are Pittalas, Kācalas, Śravaṇas, intoxicated Kāśikas, Godāvas, Bakulas, Vaṅgas, Vaṅgakas, Modakas, and Kalas.

ते पिबन्ति महाभागाः प्रथमान्तु महानदीम्। सुवप्रां पुण्यसलिलां महानागनिषेविताम् ।। ४४.

These greatly fortunate ones drink first from the great river, pure and sacred, whose waters are honored by great sages.

कम्बलां तामसीं श्यामां सुमेधां बकुलां नदीम्। विकीर्णां शिखिमालाञ्च तथा दर्भावतीमपि ।। ४४.

They drink from the Kambalā, Tāmasī, Śyāmā, Sumedhā, Bakulā rivers, the scattered Śikhimālā, and also the Darbhāvatī.

भद्रानदीं शुकनदीं पलाशाञ्च महानदीम्। भीमां प्रभञ्जनां काञ्चीं पुण्याञ्चैव कुशावतीम् ।। ४३.

They drink from the Bhadrā river, Śuka river, Palāśā, the great river, Bhīmā, Prabhañjanā, Kāñcī, and the sacred Kuśāvatī.

दक्षां शाकवतीञ्चैव पुण्यो दाञ्च महानदीम्। चन्द्रावतीं सुमूलाञ्च ऋषभाञ्चापगोत्तमाम् ।। ४४.

They drink from the Dakṣā, Śākavatī, the sacred Dā river, Candrāvatī, Sumūlā, and the excellent Ṛṣabhā river.

नदीं समुद्रमालाञ्च तथा चम्पावतीमपि। एकाक्षां पुष्कलां वाहां सुवर्णां नन्दि नीमपि ।। ४४.

They drink from the Samudramālā river, Campāvatī, Ekākṣā, Puṣkalā, Vāhā, Suvarṇā, and the Nandinī river.

कालिन्दीञ्चैव पुण्योदां भारतीञ्च महानदीम् । सीतोदाम्पातिकां ब्राह्मीं विशालाञ्च महानदीम् ।। ४४.

They drink from the Kālindī, the sacred Puṇyodā, Bhāratī, the great river, Sītodāmpātikā, Brāhmī, and the vast Mahānadī.

पीवरीं कुम्भकारीञ्च रुषा ञ्चैवापगोत्तमाम्। महिषीं मानुषीं दण्डां तथा नदनदीं शुभाम् ।। ४४.

They drink from the Pīvarī, Kumbhakārī, Ruṣā, the excellent river, Mahiṣī, Mānuṣī, Daṇḍā, and the auspicious Nadanadī.

एताञ्चान्याञ्च पीयन्ते बह्वयो हि सरितोत्तमाः । देवर्षिसिद्धचरिताः पुण्योदाः पापहाः शुभाः ।। ४४.

These and many other excellent rivers are drunk by many; sacred, sin-removing, and auspicious, they are celebrated by gods, sages, and siddhas.

नानाजनपदास्फीतं महापगाविभूषितम्। नानारत्नौघसम्पूर्णं नित्यं प्रमुदितं शिवम् ।। ४४.

It is abundant with various peoples, adorned with great rivers, always filled with heaps of various gems, ever joyful and auspicious.

उदीर्णं धनधान्यार्थैर्नरवासैः समन्ततः। सन्निविष्टं महाद्वीपं पश्चिमं सुकृतात्मनाम् । निसर्गः केतुमालानामेष वः परिकीर्त्तितः ।। ४४.

It is flourishing with wealth and grain, inhabited everywhere by people, this great western continent of the virtuous; this is the nature of Ketumālā, as proclaimed to you.

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते भुवनविन्यासो नाम चतुश्वत्वारिंशोऽध्यायः

Thus ends the forty-fourth chapter, named 'The Arrangement of Worlds,' spoken by Vāyu in the glorious Mahāpurāṇa.