Vayu Purana

मनोहराणि चत्वारि देवाक्रीडनकान्यथ। चतुर्दिशमुदाराणि नाम्ना श्रृणुत तानि मे ।। ३६.

There are four enchanting playgrounds of the gods, noble in all directions; listen to their names from me.

पूर्वञ्चैत्ररथं नाम दक्षिणं नन्दनं वनम्। वैभ्राजं पश्चिमं विद्यादुत्तरं सवितुर्वनम् ।। ३६.

The eastern is called Caitraratha, the southern is the Nandana forest, the western is Vaibhraja, and the northern is the Savitṛ forest.

महावनेषु चैतेषु निविष्टानि यथाक्रमम्। अनुबन्धानि रम्याणि विहङ्गैः कूजितानि च ।। ३६.

In these great forests, situated in order, are delightful regions, resounding with the songs of birds.

वनैर्विस्तीर्णतीर्थानि महापुण्यावनानि च। महानागाधिवासानि सेवितानि महात्मभिः ।। ३६.

These forests have vast holy places, are highly sacred, inhabited by great serpents, and frequented by noble souls.

सुरसामललोयानि शिवानि सुसुखानि च। सिद्धदेवासुरवरैरुपस्पृष्टजलानि च ।। ३६.

They are pleasant, pure, and blissful, with waters touched by siddhas, gods, and eminent asuras.

छत्रप्रमाणैर्विकचैर्महागन्धैर्मनोहरैः। पुण्डरीकैर्महापत्रैरुत्पलैः शोभितानि च। महासरांसि चत्वारि तानि वक्ष्यामि नामतः ।। ३६.

They are adorned with lotuses of umbrella-like size, fully blossomed, fragrant and captivating, with large leaves and utpalas; I will name those four great lakes.

अरुणोदं सरः पूर्वं दक्षिणं मानसं स्मृतम्। सितोदं पश्चिमसरो महाभद्रन्तथोत्तरम् ।। ३६.

The eastern lake is called Aruṇoda, the southern is known as Mānasa, the western is Sitoda, and the northern is Mahābhadra.

अरुणोदञ्च पूर्वेण ये च शैलास्ततः स्मृताः। तान् कीर्त्यमानांस्तत्त्वेन श्रृणुध्वं विस्तरान्मम ।। ३६.

Now hear in detail from me about the mountains situated east of Aruṇoda, and those remembered thereafter.

शीतान्तश्च कुमुञ्जश्च सुवीरश्चाचलोत्तमः। विकङ्को मणिशीलश्च वृषभश्चाचलोत्तमः ।। ३६.

Śītānta, Kumuñja, Suvīra, the excellent mountain, Vikaṅka, Maṇiśīla, and Vṛṣabha, the foremost mountain.

महानीलोऽथ रुचकः सबिन्दुर्मन्दरस्तथा। वेणुमांश्च सुमेधश्च निषधो देवपर्वतः ।। ३६.

Mahānīla, then Rucaka, Sabindu, Mandara as well; Veṇumāṃ, Sumedha, Niṣadha, and Devaparvata.

इत्येते पर्वतवरा अन्ये च गिरयस्तथा। पूर्वेण मन्दरस्यैते सिद्धवासा उदाहृताः ।। ३६.

These are the foremost mountains, and likewise other hills; east of Mandara, these are named as the abodes of the Siddhas.

सरसो मानसस्येह दक्षिणा ये महाचलाः। ये कीर्तिता मया ते वै नामतस्तान्निबोधत ।। ३६.

To the south of Lake Mānas, those great mountains which I have mentioned—listen to their names.

शैलस्त्रिशिखरश्चापि शिशिरश्चाचलोत्तमः। कलिङ्गश्च पतङ्गश्च रुचकश्चैव सानुमान् ।। ३६.

Śaila with three peaks, Śiśira, the excellent mountain; Kaliṅga, Pataṅga, Rucaka, and Sānumān.

ताम्राभश्च विशाखश्च तथा श्वेतोदरो गिरिः। समूलो विषधारश्च रत्नधारश्च पर्वतः ।। ३६.

Tāmrābha, Viśākha, and also the mountain Śvetodara; Samūla, Viṣadhāra, and Ratnadhāra, the mountain.

एकश्रृङ्गो महामूलो गजशैलः पिशाचकः। पञ्चशैलोऽथ कैलासो हिमवंश्चाचलोत्तमः ।। ३६.

Ekaśṛṅga, Mahāmūla, Gajaśaila, Piśācaka; Pañcaśaila, Kailāsa, and Himavat, the excellent mountain.

इत्येते देवचरिता ह्युत्कृष्टाः पर्वतोत्तमाः। दिग्भागो दक्षिणे प्रोक्ता मेरोरमरवर्च्चसः ।। ३६.

These are the divine and distinguished mountains, the best; their southern division is spoken of, shining with the glory of Meru.

अपरेण सितोदस्य सरसो द्विजसत्तमाः। उत्तमा ये महाशैलास्तान् प्रवक्ष्ये यथाक्रमम् ।। ३६.

Beyond the lake Sitoda, O best of twice-born, I will now describe in order those excellent great mountains.

सुवक्षाः शिखिशैलश्च कालो वैढूर्यपर्वतः। कपिलः पिङ्गलो रुद्रः सुरसश्च महाचलः ।। ३६.

Suvakṣa, Śikhiśaila, Kāla, Vaiḍhūrya mountain; Kapila, Piṅgala, Rudra, and Surasa, the great mountain.

कुमुदो मधुमांश्चैव अञ्जनीमुकुटस्तथा। कृष्णश्च पाण्डरश्चैव सहस्रशिखरश्चह ।। ३६.

Kumuda, Madhumāṃ, Añjanīmukuṭa; Kṛṣṇa, Pāṇḍara, and Sahasraśikhara.

पारियात्रश्च शैलेन्द्रस्त्रिश्रृङ्गश्चाचलोत्तमः। इत्येते पर्वतवरा दिग्भागे पश्चिमे स्मृताः ।। ३६.

Pāriyātra, the lord of mountains, Triśṛṅga, the excellent mountain; these are the foremost mountains remembered in the western division.

महाभद्रस्य सरस उत्तरेणापि श्रीमतः। ये मया पूर्वतः प्रोक्तास्तान्वदिष्ये यथाक्रमम् ।। ३६.

North of the lake Mahābhadra, the splendid one, those which I have previously mentioned—I will declare them in order.

शङ्कुकूटो महाशैलो वृषभो हंसपर्वतः। नागश्च कपिलश्चैव इन्द्रशैलश्च सानुमान् ।। ३६.

Śaṅkukūṭa, the great mountain, Vṛṣabha, Haṃsaparvata; Nāga, Kapila, and Indraśaila, with Sānumān.

नीलः कनक श्रृङ्गश्च शतश्रृङ्गश्च पर्वतः। पुष्पको मेघशैलश्च विराजश्चाचलोत्तमः। जारुधिश्चैव शैलेन्द्र इत्येते उत्तराः स्मृताः ।। ३६.

Nīla, Kanakaśṛṅga, Śataśṛṅga mountain; Puṣpaka, Meghaśaila, Virāja, the excellent mountain; Jārudhi, the lord of mountains—these are remembered as northern.

एतेषां शैलमुख्यानामन्तरेषु यथाक्रमम्। स्थल्योऽह्यन्तरद्रोण्यश्च सरांसि च निबोधत ।। ३६.

Among these chief mountains, in their intervals, listen to the names of the plateaus, inner valleys, and lakes.

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते भुवनविन्यासो नाम षट्‌त्रिंशोऽध्यायः

Thus ends the thirty-sixth chapter named 'The Arrangement of the Worlds' in the glorious Mahāpurāṇa spoken by Vāyu.

शीतान्तस्याचलेन्द्रस्य कुमुञ्जस्यान्तरेण तु। द्रोण्यो विहङ्गसङ्घुष्टा नानासत्त्वनिषेविताः ।। ३७.

Between Śītānta, the lord of mountains, and Kumuñja, there are valleys resounding with flocks of birds, frequented by various creatures.

त्रियोजनशतायामा विस्तीर्णाः शतयोजनाः। सुरसामलपानीयरम्यं तत्र सरोवरम् ।। ३७.

Three hundred yojanas long and one hundred yojanas wide; there, the lake is delightful, with pure water and pleasing to the gods.

द्रोण्यायामप्रमाणैस्तु पुण्डरीकैः सुगन्धिभिः। सहस्रशतपत्रैर्हि महापद्मैरलंकृतम् ।। ३७.

Adorned with fragrant lotuses of countless petals, vast as a trough, and with great lotuses of a thousand hundred petals.

महोरगैरध्युषितं महाभोगैर्दुरासदैः। देवदानवगन्धर्वैरुपस्पृष्टं जलं शुभम् ।। ३७.

Inhabited by mighty serpents with immense coils, difficult to approach, the pure waters are touched by gods, asuras, and gandharvas.