వరాహపురాణమ్

అయం చ యజ్ఞో విధ్వస్తః సంపూర్ణత్వం గమిష్యతి । దక్షస్య ఖ్యాతిమాఁల్లోకః సంతత్యాఽయం భవిష్యతి ।। ౨౧.

"ఈ యజ్ఞం మధ్యలో నిలిచినా, పూర్తిగా జరుగుతుంది. దక్షుడు, అతని వంశం ద్వారా లోకం పేరు పొందుతుంది."

ఏవముక్త్వా హరిహరౌ తదా లోకపితామహః । బ్రహ్మా లోకానువాచేదం రుద్రభాగోఽస్య దీయతామ్ ।। ౨౧.

అలా హరి, హరులకు చెప్పిన తరువాత, లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ దేవతలను ఉద్దేశించి, "రుద్రునికి అతని భాగం ఇవ్వండి" అని చెప్పాడు.

రుద్రభాగో జ్యేష్ఠభాగ ఇతీయం వైదికీ శ్రుతిః । స్తుతిం చ దేవాః కురుత రుద్రస్య పరమేష్ఠి నః ।। ౨౧.

"రుద్రుని భాగమే పెద్దదైన భాగమని వేద శృతి చెబుతోంది. దేవతలారా, మన పరమేశ్వరుడైన రుద్రుని స్తుతించండి."

భగనేత్రహరం దేవం పూష్ణో దన్తవినాశనమ్ । స్తుతిం కురుతమా శీఘ్రం గీతైరేతైస్తు నామభిః । యేనాయం వః ప్రసన్నాత్మా వరదత్వం భజేత హ ।। ౨౧.

"భగుడి కంటిని, పూషణుడి పళ్లను నాశనం చేసిన దేవుని మీరు ఈ పేర్లతో వెంటనే స్తుతించండి. అప్పుడు ఆయన మనసు ప్రసన్నమై, మీకు వరాలు ప్రసాదిస్తాడు."

ఏవముక్తాస్తు తే దేవాః స్తోత్రం శంభోర్మహాత్మనః । చక్రుః పరమయా భక్త్యా నమస్కృత్య స్వయంభువే ।। ౨౧.

అలా బ్రహ్మ చెప్పిన తరువాత, దేవతలు పరమ భక్తితో స్వయంభువుని నమస్కరించి, మహాత్ముడైన శంభువును స్తుతించారు.

దేవా ఊచుః । నమో విషమనేత్రాయ నమస్తే త్ర్యమ్బకాయ చ । నమః సహస్త్రనేత్రాయ నమస్తే శూలపాణయే ।। ౨౧.

దేవతలు అన్నారు: "క్రూరమైన కంటిచేత ఉన్నవాడా, త్రినేత్రుడా, నీకు నమస్కారం. వెయ్యి కళ్ళు కలవాడా, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడా, నీకు నమస్కారం."

నమః ఖట్వాఙ్గహస్తాయ నమో దణ్డభృతే కరే । త్వం దేవ హుతభుగ్జ్వాలాకోటిభానుసమప్రభః ।। ౨౧.

"ఖట్వాంగాన్ని చేతిలో పట్టుకున్నవాడా, దండాన్ని ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. దేవా, నీవు అగ్నిజ్వాలలు, కోట్లాది సూర్యుల కాంతితో సమానంగా ప్రకాశిస్తున్నావు."

అదర్శనేఽనయద్ దేవ మూఢవిజ్ఞానతోఽధునా । కృతమస్మాభిరేవేశ తదత్ర క్షమ్యతాం ప్రభో ।। ౨౧.

"దేవా, తెలియక, అవివేకంతో మేము తప్పు చేశాము. ప్రభూ, దయచేసి ఈ అపరాధాన్ని మన్నించు."

నమస్త్రినేత్రార్త్తిహరాయ శంభో త్రిశూలపాణే వికృతాస్యరూప । సమస్తదేవేశ్వర శుద్ధభావ ప్రసీద రుద్రాచ్యుత సర్వభావ ।। ౨౧.

"త్రినేత్రుడా, బాధలను తొలగించేవాడా, శంభూ, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడా, భయంకరమైన ముఖమూ రూపం కలవాడా, సమస్త దేవతలకు అధిపతివా, పవిత్ర స్వభావమున్నవాడా, రుద్రా, నిత్యుడా, అన్నిటిలోనూ ఉన్నవాడా, దయచూపు."

పూష్ణోఽస్య దన్తాన్తక భీమరూప ప్రలమ్బభోగీన్ద్రలులన్తకణ్ఠ । విశాలదేహాచ్యుత నీలకణ్ఠ ప్రసీద విశ్వేశ్వర విశ్వమూర్త్తే ।। ౨౧.

పూషణుడు, నీ భయంకరమైన రూపం, పదునైన పళ్లతో, ప్రలంబ అనే పెద్ద పాము నీ మెడలో అలంకారంగా ఉంది. నీ శరీరం విస్తారంగా ఉంది, అచ్యుతా, నీలకంఠా, జగత్తు అంతయూ నీలోనే ఉంది. జగదాధిపతిగా, దయచూపు.

భగాక్షిసంస్ఫోటనదక్షకర్మా గృహాణ భాగం మఖతః ప్రధానమ్ । ప్రసీద దేవేశ్వర నీలకణ్ఠ ప్రపాహి నః సర్వగుణోపపన్న ।। ౨౧.

భగుడి కన్నులా మెరుస్తున్నవాడా, దక్ష యజ్ఞాన్ని నిర్వహించినవాడా, యజ్ఞంలో ప్రధాన భాగాన్ని స్వీకరించు. దేవతల అధిపతిగా, నీలకంఠుడా, అన్ని మంచి లక్షణాలతో ఉన్నవాడా, మాకు దయచూపి, రక్షించు.

సితాఙ్గరాగాప్రతిపన్నమూర్త్తే కపాలధారింస్త్రిపురఘ్న దేవ । ప్రపాహి నః సర్వభయేషు చైవ ఉమాపతే పుష్కరనాలజన్మ ।। ౨౧.

తెల్లటి చందనపు లేపనంతో అలంకరించబడిన రూపముతో, కపాలాన్ని ధరించినవాడా, త్రిపురాసురులను సంహరించిన దేవా, ఉమాదేవి భర్తవా, కమలపు దండ నుండి జన్మించినవాడా, మమ్మల్ని అన్ని భయాల నుండి రక్షించు.

పశ్యామ తే దేహగతాన్ సురేశ సర్గాదయో వేదవరాననన్త । సాఙ్గాన్ సవిద్యాన్ సపదక్రమాంశ్చ సర్వాన్ నిలీనాంస్త్వయి దేవదేవ ।। ౨౧.

దేవతల అధిపతివా, నీ శరీరంలో సృష్టి మొదలు వేదాలు, వాటి అన్ని భాగాలు, విద్యలు, మంత్రాలు అన్నీ నీలోనే లయమయ్యాయని మేము చూస్తున్నాము, దేవదేవా.

భవ శర్వ మహాదేవ పినాకిన్ రుద్ర తే హర । నతాః స్మ సర్వే విశ్వేశ త్రాహి నః పరమేశ్వర ।। ౨౧.

భవా, శర్వా, మహాదేవా, పినాకిని, రుద్రా, హరా, జగత్తు అంతా నీకు నమస్కరిస్తోంది. పరమేశ్వరా, మమ్మల్ని రక్షించు.

ఇత్థం స్తుతస్తదా దేవైర్దేవదేవో మహేశ్వరః । తుతోష సర్వదేవానాం వాక్యం చేదమువాచ హ ।। ౨౧.

దేవతలు ఇలా స్తుతించినప్పుడు, దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు సంతోషించి, అందరికీ ఇలా అన్నాడు.

రుద్ర ఉవాచ । భగస్య నేత్రం భవతు పూష్ణో దన్తాస్తథా మఖః । దక్షస్యాచ్ఛిద్రతాం యాతు యజ్ఞశ్చాప్యదితేః సుతాః । పశుభావం తథా చాపి అపనేష్యామి వో సురాః ।। ౨౧.

రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు: భగుడికి కన్ను తిరిగి వస్తుంది, పూషణునికి పళ్ళు తిరిగి వస్తాయి, దక్షుని యజ్ఞం మళ్లీ పూర్ణమవుతుంది. అదితి కుమారులు తమ స్థానం తిరిగి పొందుతారు. దేవతలారా, మీలోని పశుభావాన్ని నేను తొలగిస్తాను.

మద్దర్శనేన యో జాతః పశుభావో దివౌకసామ్ । స మయాఽపహృతః సద్యః పతిత్వం వో భవిష్యతి ।। ౨౧.

నా దర్శనం వల్ల దేవతల్లో కలిగిన పశుభావాన్ని నేను ఇప్పుడే తొలగించాను. ఇకమీదట మీకు ఆ దోషం ఉండదు.

అహం చ సర్వవిద్యానాం పతిరాద్యః సనాతనః । అహం వై పతిభావేన పశుమధ్యే వ్యవస్థితః ।। ౨౧.

నేనే అన్ని విద్యలకు ఆదిపతి, శాశ్వతుడు. పశువుల మధ్య నేను యజమానిగా స్థిరపడ్డాను.

అతః పశుపతిర్నామ మమ లోకే భవిష్యతి । యే మాం యజన్తి తేషాం స్యాద్ దీక్షా పాశుపతీ భవేత్ ।। ౨౧.

అందుకే ఈ లోకంలో నాకు 'పశుపతి' అనే పేరు కలుగుతుంది. నన్ను ఆరాధించే వారికి పాశుపత దీక్ష లభిస్తుంది.

ఏవముక్తేఽథ రుద్రేణ బ్రహ్మా లోకపితామహః । ఉవాచ రుద్రం సస్నేహం స్మితపూర్వమిదం వచః ।। ౨౧.

రుద్రుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మా, ప్రేమతో చిరునవ్వుతో, రుద్రునితో ఇలా అన్నాడు.

ధ్రువం పాశుపతిర్దేవ త్వం లోకే ఖ్యాతిమేస్యతి । అయం చ దేవస్త్వన్నామ్నా లోకే ఖ్యాతిం గమిష్యతి । ఆరాధ్యశ్చ సమస్తానాం దేవాదీనాం గమిష్యసి ।। ౨౧.

దేవా, పశుపతి అనే పేరు లోకంలో ఖ్యాతి పొందుతుంది. ఈ దేవుడు నీ పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతాడు. నీవు అందరి దేవతలూ ఇతరులూ ఆరాధించేవాడవుతావు.

ఏవముక్త్వా తదా బ్రహ్మా దక్షం ప్రోవాచ బుద్ధిమాన్ । గౌరీం ప్రయచ్ఛ రుద్రాయ పూర్వమేవోపపాదితామ్ ।। ౨౧.

అలా చెప్పి, బ్రహ్మా, తెలివిగలవాడు, దక్షునితో ఇలా అన్నాడు: నీవు ముందే సిద్ధం చేసిన గౌరీని రుద్రునికి ఇచ్చు.

ఏవముక్త్వా తదా దక్షస్తాం కన్యాం బ్రహ్మసన్నిధౌ । దదౌ రుద్రాయ మహతే గౌరీం పరమశోభనామ్ ।। ౨౧.

ఆ తరువాత, దక్షుడు బ్రహ్మా సమక్షంలో, అత్యంత అందమైన ఆ కన్య అయిన గౌరీని మహాత్ముడైన రుద్రునికి ఇచ్చాడు.

స తాం జగ్రాహ విధివద్ రుద్రః పరమశోభనామ్ । దక్షస్య చ ప్రియం కుర్వన్ బహుమానపురఃసరమ్ ।। ౨౧.

రుద్రుడు, దక్షుని మనసుకు అనుగుణంగా, గౌరీని అన్ని విధులు పాటిస్తూ, గౌరవంతో స్వీకరించాడు.

గృహీతాయాం తు కన్యాయాం దాక్షాయణ్యాం పితామహః । దదౌ రుద్రస్య నిలయం కైలాసం సురసన్నిధౌ ।। ౨౧.

దక్ష కుమార్తె అయిన ఆ కన్యను రుద్రుడు స్వీకరించిన తరువాత, పితామహుడైన బ్రహ్మా, దేవతల సమక్షంలో రుద్రునికి కైలాసాన్ని నివాసంగా ఇచ్చాడు.

రుద్రోఽపి ప్రయయౌ భూతైః సమం కైలాసపర్వతమ్ । దేవాశ్చాపి యథాస్థానం స్వం స్వం జగ్ముర్ముదాన్వితాః । బ్రహ్మాఽపి దక్షసహితః ప్రాజాపత్యం పురం యయౌ ।। ౨౧.

రుద్రుడు తన గణాలతో కలిసి కైలాస పర్వతానికి వెళ్లాడు. దేవతలు ఆనందంతో తమ తమ స్థానాలకు వెళ్లారు. బ్రహ్మా, దక్షునితో కలిసి ప్రజాపతుల నగరానికి వెళ్లాడు.

మహాతపా ఉవాచ । తస్మిన్ నివసతస్తస్య రుద్రస్య పరమేష్ఠినః । చుకోప గౌరీ దేవస్య పితుర్వైరమనుస్మరన్ ।। ౨౨.

మహాతపా ఇలా అన్నాడు: పరమేశ్వరుడైన రుద్రుడు అక్కడ నివసిస్తున్నప్పుడు, గౌరీ దేవుడిపై తన తండ్రి వైరం గుర్తు చేసుకుని కోపంగా మారింది.

చిన్తయామాస దక్షస్య అనేనాపకృతం పురా । యజ్ఞో విధ్వంసితో యస్మాత్ తస్మాచ్చాన్యాం తనూమహమ్ ।। ౨౨.

దక్షుడు నన్ను గతంలో ఎంతగా బాధించాడో, యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేశాడో ఆ దేవి ఆలోచించింది. అందుకే, నేను ఇంకో శరీరంలో జన్మిస్తాను అని నిర్ణయించుకుంది.

ఆరాధ్య తపసా తస్య గృహే భూత్వా వ్రజామ్యహమ్ । కథం గచ్ఛామి పితరం దక్షం క్షపితబాన్ధవమ్ ।। ౨౨.

తపస్సు చేసి, అతని ఇంట్లోనే పుట్టాలని నిర్ణయించుకుంది. కానీ, తన కుటుంబాన్ని నాశనం చేసిన తన తండ్రి దక్షుని వద్దకు ఎలా వెళ్ళగలను అని ఆలోచించింది.