వరాహపురాణమ్

పరమేష్ఠిగుణైర్యుక్తో లఘువద్భీతితః పురా । నమస్కం కురుతే మోఘం పృథివ్యాం పద్మజః స్వయమ్ ।। ౨౧.

'పరమేశ్వరుని గుణాలు ఉన్నప్పటికీ, పూర్వంలో భయంతో, పద్మలో జన్మించిన బ్రహ్మా కూడా భూమిపై వృథాగా నమస్కరించాడు.'

ఏవముక్త్వా గరుత్మన్తమారురోహ హరిస్తదా । శఙ్ఖచక్రగదాపాణిః పీతవాసా జనార్దనః ।। ౨౧.

అలా చెప్పి, పీతవస్త్రధారి, శంఖం, చక్రం, గదను చేతిలో పట్టుకున్న జనార్దనుడు ఆ సమయంలో గరుత్మంతుని మీద ఎక్కాడు.

తతో హరిహరం యుద్ధమభవల్లోమహర్షణమ్ । రుద్రః పాశుపతాస్త్రేణ వివ్యాధ హరిమోజసా । హరిర్నారాయణాస్త్రేణ రుద్రం వివ్యాధ కోపవాన్ ।। ౨౧.

తర్వాత హరి, హరుల మధ్య రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా యుద్ధం జరిగింది. రుద్రుడు మహా బలంతో పాశుపతాస్త్రాన్ని వదిలి హరిని గాయపరిచాడు. హరి కోపంతో నారాయణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి రుద్రుని గాయపరిచాడు.

నారాయణం పాశుపతముభేఽస్త్రే వ్యోమ్ని రోషితే । యుయుధాతే భృశం దివ్యం పరస్పరజిఘాంసయా । దివ్యం వర్షసహస్త్రం తు తయోర్యుద్ధమభూత్ తదా ।। ౨౧.

ఆ కోపంతో వదిలిన నారాయణాస్త్రం, పాశుపతాస్త్రం ఆకాశంలో ఒకదానికొకటి ఢీకొన్నాయి. ఇద్దరూ పరస్పరం నాశనం చేయాలని ఉద్దేశంతో భయంకరంగా పోరాడారు. వారి ఆ దివ్య యుద్ధం వెయ్యేళ్లు కొనసాగింది.

తత్రైకం ముకుటోద్బద్ధం మూర్ద్ధన్యం జటజాలకమ్ । ఏకం ప్రధ్మాపయచ్ఛఙ్ఖమన్యడుమరుకం శుభమ్ ।। ౨౧.

అక్కడ ఒకరు జటాజూటంతో కూడిన మకుటాన్ని ధరించి ఉన్నాడు. ఒకరు శంఖాన్ని ఊదగా, మరొకరు అందమైన డమరుకాన్ని మ్రోగించాడు.

ఏకం ఖఙ్గకరం తత్ర తథాఽన్యం దణ్డధారిణమ్ । ఏకం కౌస్తుభదీప్తాఙ్గమన్యం భూతివిభూషితమ్ ।। ౨౧.

ఒకరు చేతిలో ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, మరొకరు దండాన్ని ధరించాడు. ఒకరి శరీరం కౌస్తుభ మణితో ప్రకాశించగా, మరొకరు భస్మంతో అలంకరించబడ్డాడు.

ఏకం గదాం భ్రామయతి ద్వితీయం దణ్డమేవ చ । ఏకం శోభతి కణ్ఠస్థైర్మణిభిస్త్వస్థిభిః పరమ్ । ఏకం పీతామ్బరం తత్ర ద్వితీయం సర్పమేఖలమ్ ।। ౨౧.

ఒకరు గదను తిప్పుతుండగా, మరొకరు దండాన్ని తిప్పాడు. ఒకరి మెడ మణులతో మెరిసిపోతుండగా, మరొకరి మెడ ఎముకలతో అలంకరించబడి ఉంది. ఒకరు పీతాంబరం ధరించగా, మరొకరు పాము బెల్టుగా వేసుకున్నాడు.

ఏవం తౌ స్పర్ద్ధినావస్త్రౌ రౌద్రనారాయణాత్మకౌ । అన్యోఽన్యాతిశయోపేతౌ తదాలోక్య పితామహః ।। ౨౧.

అలా ఆ ఇద్దరూ, రౌద్ర స్వభావంతో, పరస్పరం పోటీగా, రుద్రుడు, నారాయణుడు రూపంలో ఒకరిని మరొకరు మించేందుకు ప్రయత్నిస్తూ ఉండగా, ఆ దృశ్యాన్ని బ్రహ్మ చూశాడు.

ఉవాచ శామ్యతామస్త్రౌ స్వస్వభావేన సువ్రతౌ । ఏవం తే బ్రహ్మణా చోక్తౌ శాన్తభావం ప్రజగ్మతుః ।। ౨౧.

అప్పుడు బ్రహ్మ, "ధర్మశీలులారా, మీరు మీ స్వభావానికి తగ్గట్టు ఆయుధాలను ఉపసంహరించండి" అని అన్నాడు. బ్రహ్మ ఇలా చెప్పగానే వారు ఇద్దరూ శాంతమయ్యారు.

తథా విష్ణుహరౌ బ్రహ్మా వాక్యమేతదువాచ హ । ఉభౌ హరిహరౌ దేవౌ లోకే ఖ్యాతిం గమిష్యథః ।। ౨౧.

అప్పుడు బ్రహ్మ విష్ణువు, హరికి ఇలా అన్నాడు: "హరి, హరులిరువురూ దేవతలుగా లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందుతారు."

అయం చ యజ్ఞో విధ్వస్తః సంపూర్ణత్వం గమిష్యతి । దక్షస్య ఖ్యాతిమాఁల్లోకః సంతత్యాఽయం భవిష్యతి ।। ౨౧.

"ఈ యజ్ఞం మధ్యలో నిలిచినా, పూర్తిగా జరుగుతుంది. దక్షుడు, అతని వంశం ద్వారా లోకం పేరు పొందుతుంది."

ఏవముక్త్వా హరిహరౌ తదా లోకపితామహః । బ్రహ్మా లోకానువాచేదం రుద్రభాగోఽస్య దీయతామ్ ।। ౨౧.

అలా హరి, హరులకు చెప్పిన తరువాత, లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ దేవతలను ఉద్దేశించి, "రుద్రునికి అతని భాగం ఇవ్వండి" అని చెప్పాడు.

రుద్రభాగో జ్యేష్ఠభాగ ఇతీయం వైదికీ శ్రుతిః । స్తుతిం చ దేవాః కురుత రుద్రస్య పరమేష్ఠి నః ।। ౨౧.

"రుద్రుని భాగమే పెద్దదైన భాగమని వేద శృతి చెబుతోంది. దేవతలారా, మన పరమేశ్వరుడైన రుద్రుని స్తుతించండి."

భగనేత్రహరం దేవం పూష్ణో దన్తవినాశనమ్ । స్తుతిం కురుతమా శీఘ్రం గీతైరేతైస్తు నామభిః । యేనాయం వః ప్రసన్నాత్మా వరదత్వం భజేత హ ।। ౨౧.

"భగుడి కంటిని, పూషణుడి పళ్లను నాశనం చేసిన దేవుని మీరు ఈ పేర్లతో వెంటనే స్తుతించండి. అప్పుడు ఆయన మనసు ప్రసన్నమై, మీకు వరాలు ప్రసాదిస్తాడు."

ఏవముక్తాస్తు తే దేవాః స్తోత్రం శంభోర్మహాత్మనః । చక్రుః పరమయా భక్త్యా నమస్కృత్య స్వయంభువే ।। ౨౧.

అలా బ్రహ్మ చెప్పిన తరువాత, దేవతలు పరమ భక్తితో స్వయంభువుని నమస్కరించి, మహాత్ముడైన శంభువును స్తుతించారు.

దేవా ఊచుః । నమో విషమనేత్రాయ నమస్తే త్ర్యమ్బకాయ చ । నమః సహస్త్రనేత్రాయ నమస్తే శూలపాణయే ।। ౨౧.

దేవతలు అన్నారు: "క్రూరమైన కంటిచేత ఉన్నవాడా, త్రినేత్రుడా, నీకు నమస్కారం. వెయ్యి కళ్ళు కలవాడా, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడా, నీకు నమస్కారం."

నమః ఖట్వాఙ్గహస్తాయ నమో దణ్డభృతే కరే । త్వం దేవ హుతభుగ్జ్వాలాకోటిభానుసమప్రభః ।। ౨౧.

"ఖట్వాంగాన్ని చేతిలో పట్టుకున్నవాడా, దండాన్ని ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. దేవా, నీవు అగ్నిజ్వాలలు, కోట్లాది సూర్యుల కాంతితో సమానంగా ప్రకాశిస్తున్నావు."

అదర్శనేఽనయద్ దేవ మూఢవిజ్ఞానతోఽధునా । కృతమస్మాభిరేవేశ తదత్ర క్షమ్యతాం ప్రభో ।। ౨౧.

"దేవా, తెలియక, అవివేకంతో మేము తప్పు చేశాము. ప్రభూ, దయచేసి ఈ అపరాధాన్ని మన్నించు."

నమస్త్రినేత్రార్త్తిహరాయ శంభో త్రిశూలపాణే వికృతాస్యరూప । సమస్తదేవేశ్వర శుద్ధభావ ప్రసీద రుద్రాచ్యుత సర్వభావ ।। ౨౧.

"త్రినేత్రుడా, బాధలను తొలగించేవాడా, శంభూ, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడా, భయంకరమైన ముఖమూ రూపం కలవాడా, సమస్త దేవతలకు అధిపతివా, పవిత్ర స్వభావమున్నవాడా, రుద్రా, నిత్యుడా, అన్నిటిలోనూ ఉన్నవాడా, దయచూపు."

పూష్ణోఽస్య దన్తాన్తక భీమరూప ప్రలమ్బభోగీన్ద్రలులన్తకణ్ఠ । విశాలదేహాచ్యుత నీలకణ్ఠ ప్రసీద విశ్వేశ్వర విశ్వమూర్త్తే ।। ౨౧.

పూషణుడు, నీ భయంకరమైన రూపం, పదునైన పళ్లతో, ప్రలంబ అనే పెద్ద పాము నీ మెడలో అలంకారంగా ఉంది. నీ శరీరం విస్తారంగా ఉంది, అచ్యుతా, నీలకంఠా, జగత్తు అంతయూ నీలోనే ఉంది. జగదాధిపతిగా, దయచూపు.

భగాక్షిసంస్ఫోటనదక్షకర్మా గృహాణ భాగం మఖతః ప్రధానమ్ । ప్రసీద దేవేశ్వర నీలకణ్ఠ ప్రపాహి నః సర్వగుణోపపన్న ।। ౨౧.

భగుడి కన్నులా మెరుస్తున్నవాడా, దక్ష యజ్ఞాన్ని నిర్వహించినవాడా, యజ్ఞంలో ప్రధాన భాగాన్ని స్వీకరించు. దేవతల అధిపతిగా, నీలకంఠుడా, అన్ని మంచి లక్షణాలతో ఉన్నవాడా, మాకు దయచూపి, రక్షించు.

సితాఙ్గరాగాప్రతిపన్నమూర్త్తే కపాలధారింస్త్రిపురఘ్న దేవ । ప్రపాహి నః సర్వభయేషు చైవ ఉమాపతే పుష్కరనాలజన్మ ।। ౨౧.

తెల్లటి చందనపు లేపనంతో అలంకరించబడిన రూపముతో, కపాలాన్ని ధరించినవాడా, త్రిపురాసురులను సంహరించిన దేవా, ఉమాదేవి భర్తవా, కమలపు దండ నుండి జన్మించినవాడా, మమ్మల్ని అన్ని భయాల నుండి రక్షించు.

పశ్యామ తే దేహగతాన్ సురేశ సర్గాదయో వేదవరాననన్త । సాఙ్గాన్ సవిద్యాన్ సపదక్రమాంశ్చ సర్వాన్ నిలీనాంస్త్వయి దేవదేవ ।। ౨౧.

దేవతల అధిపతివా, నీ శరీరంలో సృష్టి మొదలు వేదాలు, వాటి అన్ని భాగాలు, విద్యలు, మంత్రాలు అన్నీ నీలోనే లయమయ్యాయని మేము చూస్తున్నాము, దేవదేవా.

భవ శర్వ మహాదేవ పినాకిన్ రుద్ర తే హర । నతాః స్మ సర్వే విశ్వేశ త్రాహి నః పరమేశ్వర ।। ౨౧.

భవా, శర్వా, మహాదేవా, పినాకిని, రుద్రా, హరా, జగత్తు అంతా నీకు నమస్కరిస్తోంది. పరమేశ్వరా, మమ్మల్ని రక్షించు.

ఇత్థం స్తుతస్తదా దేవైర్దేవదేవో మహేశ్వరః । తుతోష సర్వదేవానాం వాక్యం చేదమువాచ హ ।। ౨౧.

దేవతలు ఇలా స్తుతించినప్పుడు, దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు సంతోషించి, అందరికీ ఇలా అన్నాడు.

రుద్ర ఉవాచ । భగస్య నేత్రం భవతు పూష్ణో దన్తాస్తథా మఖః । దక్షస్యాచ్ఛిద్రతాం యాతు యజ్ఞశ్చాప్యదితేః సుతాః । పశుభావం తథా చాపి అపనేష్యామి వో సురాః ।। ౨౧.

రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు: భగుడికి కన్ను తిరిగి వస్తుంది, పూషణునికి పళ్ళు తిరిగి వస్తాయి, దక్షుని యజ్ఞం మళ్లీ పూర్ణమవుతుంది. అదితి కుమారులు తమ స్థానం తిరిగి పొందుతారు. దేవతలారా, మీలోని పశుభావాన్ని నేను తొలగిస్తాను.

మద్దర్శనేన యో జాతః పశుభావో దివౌకసామ్ । స మయాఽపహృతః సద్యః పతిత్వం వో భవిష్యతి ।। ౨౧.

నా దర్శనం వల్ల దేవతల్లో కలిగిన పశుభావాన్ని నేను ఇప్పుడే తొలగించాను. ఇకమీదట మీకు ఆ దోషం ఉండదు.

అహం చ సర్వవిద్యానాం పతిరాద్యః సనాతనః । అహం వై పతిభావేన పశుమధ్యే వ్యవస్థితః ।। ౨౧.

నేనే అన్ని విద్యలకు ఆదిపతి, శాశ్వతుడు. పశువుల మధ్య నేను యజమానిగా స్థిరపడ్డాను.

అతః పశుపతిర్నామ మమ లోకే భవిష్యతి । యే మాం యజన్తి తేషాం స్యాద్ దీక్షా పాశుపతీ భవేత్ ।। ౨౧.

అందుకే ఈ లోకంలో నాకు 'పశుపతి' అనే పేరు కలుగుతుంది. నన్ను ఆరాధించే వారికి పాశుపత దీక్ష లభిస్తుంది.