వరాహపురాణమ్

దక్ష ఉవాచ । గృహ్యన్తాం ద్రుతమస్త్రాణి సంగ్రామోఽత్ర విధీయతామ్ । ఏవముక్తే తదా దేవైర్వివిధాయుధధారిభిః । రుద్రస్యానుచరైః సార్ధం మహద్యుద్ధం ప్రవర్తితమ్ ।। ౨౧.

దక్షుడు చెప్పాడు: 'తక్షణమే ఆయుధాలు పట్టుకోండి, ఇక్కడ యుద్ధానికి సిద్ధమవ్వండి.' అలా చెప్పగానే, వివిధ ఆయుధాలు ధరించిన దేవతలు రుద్రుని అనుచరులతో కలిసి గొప్ప యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు.

తత్ర వేతాలభూతాని కూష్మాణ్డా గ్రహపూతనాః । యుయుధుర్లోకపాలైశ్చ నానాశస్త్రధరాణి చ ।। ౨౧.

ఆ యుద్ధంలో వేతాళాలు, భూతాలు, కూష్మాండాలు, గ్రహాలు, పూతనాలు — వీళ్లందరూ రకరకాల ఆయుధాలతో లోకపాలులతో పోరాడారు.

దేవా రౌద్రాణి భూతాని నిరసన్తో యమాలయమ్ । చిక్షిపుః సాయకాన్ ఘోరానసీంశ్చ సపరశ్వధాన్ ।। ౨౧.

దేవతలు, భయంకరమైన ఆ భూతాలను యమలోకానికి తరిమికొడుతూ, భయానకమైన బాణాలు, కత్తులు, పరశువులతో దాడి చేశారు.

భూతాన్యపి మృధే ధోరాణ్యుల్ముకైరస్థిభిః శరైః । జగ్ముర్దేవాన్ మృధే రోషాద్ రుద్రస్య పురతో బలాత్ ।। ౨౧.

భూతాలు కూడా యుద్ధంలో కోపంతో, అగ్నికణాలు, ఎముకలు, బాణాలతో రుద్రుని ముందే దేవతలపై దాడి చేశాయి.

తతస్తస్మిన్ మహారౌద్రే సంగ్రామే భీమరూపిణి । రుద్రో భగస్య నేత్రే తు బిభేదైకేషుణా మృధే ।। ౨౧.

ఆ భయంకరమైన మహాయుద్ధంలో, రుద్రుడు ఒకే బాణంతో భగుడి కళ్లను ఛేదించాడు.

రుద్రస్య శరపాతేన నష్టనేత్రం భగం తదా । దృష్ట్వాఽస్య క్రోధాత్ తేజస్వీ పూషా రుద్రమయోధయత్ ।। ౨౧.

రుద్రుని బాణవర్షంతో భగుడి కళ్ళు పోయిన దాన్ని చూసి, తేజస్సుతో ఉన్న పూషణుడు కోపంతో రుద్రునితో యుద్ధానికి దిగాడు.

సృజన్తమిషుజాలాని పూషణం తు మహామృధే । దృష్ట్వా రుద్రోఽస్య దన్తాంస్తు చకర్షం పరవీరహా ।। ౨౧.

పూషణుడు బాణాల వర్షం కురిపిస్తున్నాడని చూసి, శత్రువులను సంహరించే రుద్రుడు అతని పళ్లను పీకి వేసాడు.

తస్య దన్తాంస్తదా దృష్ట్వా పూష్ణో రుద్రేణ పాతితాన్ । దుద్రువుః వసవో దిక్షు రుద్రాస్త్వేకాదశ ద్రుతమ్ ।। ౨౧.

పూషణుని పళ్ళు రుద్రుడు పగలగొట్టినదాన్ని చూసి, వసువులు అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయారు; పదకొండు రుద్రులు కూడా త్వరగా అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయారు.

తాన్ భగ్నాన్ సహసా దిక్షు దృష్ట్వా విష్ణుః ప్రతాపవాన్ । ఆదిత్యావరజో వాక్యమువాచ స్వబలం తదా ।। ౨౧.

వారు ఒక్కసారిగా ఓడిపోయి అన్ని దిక్కులకూ పారిపోతున్నారని చూసి, ఆదిత్యునికి తమ్ముడైన మహాతేజస్వి విష్ణువు తన సైన్యాన్ని ఇలా ఉద్దేశించి చెప్పాడు.

క్వ యాత పౌరుషం త్యక్త్వా దర్పం మాహాత్మ్యమేవ చ । వ్యవసాయం కులం భూతిం కథం న స్మర్యతే ద్రుతమ్ ।। ౨౧.

'మీ పురుషత్వం ఎక్కడ పోయింది? గర్వం, గొప్పదనం వదిలేసి ఎలా ఉన్నారు? మీ ధైర్యం, వంశం, మహిమను వెంటనే గుర్తు చేసుకోలేకపోతున్నారా?'

పరమేష్ఠిగుణైర్యుక్తో లఘువద్భీతితః పురా । నమస్కం కురుతే మోఘం పృథివ్యాం పద్మజః స్వయమ్ ।। ౨౧.

'పరమేశ్వరుని గుణాలు ఉన్నప్పటికీ, పూర్వంలో భయంతో, పద్మలో జన్మించిన బ్రహ్మా కూడా భూమిపై వృథాగా నమస్కరించాడు.'

ఏవముక్త్వా గరుత్మన్తమారురోహ హరిస్తదా । శఙ్ఖచక్రగదాపాణిః పీతవాసా జనార్దనః ।। ౨౧.

అలా చెప్పి, పీతవస్త్రధారి, శంఖం, చక్రం, గదను చేతిలో పట్టుకున్న జనార్దనుడు ఆ సమయంలో గరుత్మంతుని మీద ఎక్కాడు.

తతో హరిహరం యుద్ధమభవల్లోమహర్షణమ్ । రుద్రః పాశుపతాస్త్రేణ వివ్యాధ హరిమోజసా । హరిర్నారాయణాస్త్రేణ రుద్రం వివ్యాధ కోపవాన్ ।। ౨౧.

తర్వాత హరి, హరుల మధ్య రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా యుద్ధం జరిగింది. రుద్రుడు మహా బలంతో పాశుపతాస్త్రాన్ని వదిలి హరిని గాయపరిచాడు. హరి కోపంతో నారాయణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి రుద్రుని గాయపరిచాడు.

నారాయణం పాశుపతముభేఽస్త్రే వ్యోమ్ని రోషితే । యుయుధాతే భృశం దివ్యం పరస్పరజిఘాంసయా । దివ్యం వర్షసహస్త్రం తు తయోర్యుద్ధమభూత్ తదా ।। ౨౧.

ఆ కోపంతో వదిలిన నారాయణాస్త్రం, పాశుపతాస్త్రం ఆకాశంలో ఒకదానికొకటి ఢీకొన్నాయి. ఇద్దరూ పరస్పరం నాశనం చేయాలని ఉద్దేశంతో భయంకరంగా పోరాడారు. వారి ఆ దివ్య యుద్ధం వెయ్యేళ్లు కొనసాగింది.

తత్రైకం ముకుటోద్బద్ధం మూర్ద్ధన్యం జటజాలకమ్ । ఏకం ప్రధ్మాపయచ్ఛఙ్ఖమన్యడుమరుకం శుభమ్ ।। ౨౧.

అక్కడ ఒకరు జటాజూటంతో కూడిన మకుటాన్ని ధరించి ఉన్నాడు. ఒకరు శంఖాన్ని ఊదగా, మరొకరు అందమైన డమరుకాన్ని మ్రోగించాడు.

ఏకం ఖఙ్గకరం తత్ర తథాఽన్యం దణ్డధారిణమ్ । ఏకం కౌస్తుభదీప్తాఙ్గమన్యం భూతివిభూషితమ్ ।। ౨౧.

ఒకరు చేతిలో ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, మరొకరు దండాన్ని ధరించాడు. ఒకరి శరీరం కౌస్తుభ మణితో ప్రకాశించగా, మరొకరు భస్మంతో అలంకరించబడ్డాడు.

ఏకం గదాం భ్రామయతి ద్వితీయం దణ్డమేవ చ । ఏకం శోభతి కణ్ఠస్థైర్మణిభిస్త్వస్థిభిః పరమ్ । ఏకం పీతామ్బరం తత్ర ద్వితీయం సర్పమేఖలమ్ ।। ౨౧.

ఒకరు గదను తిప్పుతుండగా, మరొకరు దండాన్ని తిప్పాడు. ఒకరి మెడ మణులతో మెరిసిపోతుండగా, మరొకరి మెడ ఎముకలతో అలంకరించబడి ఉంది. ఒకరు పీతాంబరం ధరించగా, మరొకరు పాము బెల్టుగా వేసుకున్నాడు.

ఏవం తౌ స్పర్ద్ధినావస్త్రౌ రౌద్రనారాయణాత్మకౌ । అన్యోఽన్యాతిశయోపేతౌ తదాలోక్య పితామహః ।। ౨౧.

అలా ఆ ఇద్దరూ, రౌద్ర స్వభావంతో, పరస్పరం పోటీగా, రుద్రుడు, నారాయణుడు రూపంలో ఒకరిని మరొకరు మించేందుకు ప్రయత్నిస్తూ ఉండగా, ఆ దృశ్యాన్ని బ్రహ్మ చూశాడు.

ఉవాచ శామ్యతామస్త్రౌ స్వస్వభావేన సువ్రతౌ । ఏవం తే బ్రహ్మణా చోక్తౌ శాన్తభావం ప్రజగ్మతుః ।। ౨౧.

అప్పుడు బ్రహ్మ, "ధర్మశీలులారా, మీరు మీ స్వభావానికి తగ్గట్టు ఆయుధాలను ఉపసంహరించండి" అని అన్నాడు. బ్రహ్మ ఇలా చెప్పగానే వారు ఇద్దరూ శాంతమయ్యారు.

తథా విష్ణుహరౌ బ్రహ్మా వాక్యమేతదువాచ హ । ఉభౌ హరిహరౌ దేవౌ లోకే ఖ్యాతిం గమిష్యథః ।। ౨౧.

అప్పుడు బ్రహ్మ విష్ణువు, హరికి ఇలా అన్నాడు: "హరి, హరులిరువురూ దేవతలుగా లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందుతారు."

అయం చ యజ్ఞో విధ్వస్తః సంపూర్ణత్వం గమిష్యతి । దక్షస్య ఖ్యాతిమాఁల్లోకః సంతత్యాఽయం భవిష్యతి ।। ౨౧.

"ఈ యజ్ఞం మధ్యలో నిలిచినా, పూర్తిగా జరుగుతుంది. దక్షుడు, అతని వంశం ద్వారా లోకం పేరు పొందుతుంది."

ఏవముక్త్వా హరిహరౌ తదా లోకపితామహః । బ్రహ్మా లోకానువాచేదం రుద్రభాగోఽస్య దీయతామ్ ।। ౨౧.

అలా హరి, హరులకు చెప్పిన తరువాత, లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ దేవతలను ఉద్దేశించి, "రుద్రునికి అతని భాగం ఇవ్వండి" అని చెప్పాడు.

రుద్రభాగో జ్యేష్ఠభాగ ఇతీయం వైదికీ శ్రుతిః । స్తుతిం చ దేవాః కురుత రుద్రస్య పరమేష్ఠి నః ।। ౨౧.

"రుద్రుని భాగమే పెద్దదైన భాగమని వేద శృతి చెబుతోంది. దేవతలారా, మన పరమేశ్వరుడైన రుద్రుని స్తుతించండి."

భగనేత్రహరం దేవం పూష్ణో దన్తవినాశనమ్ । స్తుతిం కురుతమా శీఘ్రం గీతైరేతైస్తు నామభిః । యేనాయం వః ప్రసన్నాత్మా వరదత్వం భజేత హ ।। ౨౧.

"భగుడి కంటిని, పూషణుడి పళ్లను నాశనం చేసిన దేవుని మీరు ఈ పేర్లతో వెంటనే స్తుతించండి. అప్పుడు ఆయన మనసు ప్రసన్నమై, మీకు వరాలు ప్రసాదిస్తాడు."

ఏవముక్తాస్తు తే దేవాః స్తోత్రం శంభోర్మహాత్మనః । చక్రుః పరమయా భక్త్యా నమస్కృత్య స్వయంభువే ।। ౨౧.

అలా బ్రహ్మ చెప్పిన తరువాత, దేవతలు పరమ భక్తితో స్వయంభువుని నమస్కరించి, మహాత్ముడైన శంభువును స్తుతించారు.

దేవా ఊచుః । నమో విషమనేత్రాయ నమస్తే త్ర్యమ్బకాయ చ । నమః సహస్త్రనేత్రాయ నమస్తే శూలపాణయే ।। ౨౧.

దేవతలు అన్నారు: "క్రూరమైన కంటిచేత ఉన్నవాడా, త్రినేత్రుడా, నీకు నమస్కారం. వెయ్యి కళ్ళు కలవాడా, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడా, నీకు నమస్కారం."

నమః ఖట్వాఙ్గహస్తాయ నమో దణ్డభృతే కరే । త్వం దేవ హుతభుగ్జ్వాలాకోటిభానుసమప్రభః ।। ౨౧.

"ఖట్వాంగాన్ని చేతిలో పట్టుకున్నవాడా, దండాన్ని ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. దేవా, నీవు అగ్నిజ్వాలలు, కోట్లాది సూర్యుల కాంతితో సమానంగా ప్రకాశిస్తున్నావు."

అదర్శనేఽనయద్ దేవ మూఢవిజ్ఞానతోఽధునా । కృతమస్మాభిరేవేశ తదత్ర క్షమ్యతాం ప్రభో ।। ౨౧.

"దేవా, తెలియక, అవివేకంతో మేము తప్పు చేశాము. ప్రభూ, దయచేసి ఈ అపరాధాన్ని మన్నించు."

నమస్త్రినేత్రార్త్తిహరాయ శంభో త్రిశూలపాణే వికృతాస్యరూప । సమస్తదేవేశ్వర శుద్ధభావ ప్రసీద రుద్రాచ్యుత సర్వభావ ।। ౨౧.

"త్రినేత్రుడా, బాధలను తొలగించేవాడా, శంభూ, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడా, భయంకరమైన ముఖమూ రూపం కలవాడా, సమస్త దేవతలకు అధిపతివా, పవిత్ర స్వభావమున్నవాడా, రుద్రా, నిత్యుడా, అన్నిటిలోనూ ఉన్నవాడా, దయచూపు."