యే నరా దుఃఖసన్తప్తాస్తపస్తీవ్రం సమాశ్రితాః
బాధతో బాధపడుతూ, తీవ్రమైన తపస్సు ఆశ్రయించే మనుషులు,
మనసా నిశ్చితాత్మానస్త్యక్త్వా సర్వప్రియాప్రియమ్
వారు మనసులో నిశ్చయంగా నిర్ణయించుకుని, ప్రియమైనదైనా, అప్రమేయమైనదైనా అన్నీ వదిలేస్తారు.
శ్రుతా లోకే శ్రుతిస్తాత శ్రేయోధర్మా హి నిత్యశః
ప్రియమైనవాడా, లోకంలో ఇదే వినబడింది; నిజంగా, ధర్మమార్గమే ఎప్పుడూ శ్రేష్ఠమైనది.
కస్యైతచ్చేష్టితం తాత కర్త్తా కారయితాపి వా
ఇది ఎవరి చర్య, ప్రియమైనవాడా? దానికి చేయువాడు లేదా చేయించేవాడు ఎవరు?
కం వా ద్వేషం పురస్కృత్య మతిస్తస్య ప్రవర్త్తతే
ఎవరి మీద ద్వేషంతో అతని మనస్సు ఇలా ప్రవర్తిస్తుంది?
యద్యేవం తు మయా గుహ్యం దుర్విజ్ఞేయం సురైరపి
ఇలా అయితే, నేను దేవతలకు కూడా గ్రహించలేని ఒక రహస్యాన్ని అడుగుతున్నాను.
నారదేనైవముక్తస్తు ధర్మరాజో మహామనాః
ఇలా నారదుడు అడిగినప్పుడు, ధర్మరాజు, మహామనస్కుడు,
యమ ఉవాచ త్వదుక్త్యా మే కథయతః శృణుష్వావహితోఽనఘ ।। 210.
యముడు ఇలా అన్నాడు: నీవు అడిగినదానికి నేను చెబుతాను; పాపరహితుడా, శ్రద్ధగా విను.
న కశ్చిద్దృశ్యతే లోకే కర్త్తా కారయితాపి వా
ఈ లోకంలో చేయువాడు లేదా చేయించేవాడు ఎవ్వరూ కనిపించరు.
యస్య వై కీర్త్త్యతే నామ యేన చాజ్ఞాప్యతే జగత్
యావనికి పేరు మహిమగా పాడబడుతుందో, యావడు జగత్తును ఆజ్ఞాపిస్తాడో,
దివ్యేఽస్మిన్ సదసి బ్రహ్మన్ బ్రహ్మర్షిగణసంవృతే
ఈ దివ్యసభలో, బ్రహ్మన్, బ్రహ్మర్షుల సమూహంతో కూడిన సభలో,
స్వకర్మ భుజ్యతే తాత సమ్భూతైర్యత్కృతం స్వయమ్
ప్రియమైనవాడా, ప్రతి ఒక్కరూ తాము చేసిన తమ సొంత కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవిస్తారు.
వాయునా భావితా సంజ్ఞా సంసారే సా దృఢీకృతా
వాయువుతో ఏర్పడిన చైతన్యం ఈ సంసారంలో బలంగా స్థిరపడింది.
అభిఘాతాభిభూతస్తు ఆత్మనాత్మానముద్ధరేత్
ఎంతటి కష్టాలు వచ్చినా, తనే తనను పైకి లేపుకోవాలి.
బన్ధుం బన్ధుపరిక్లేశం నిర్మితం పూర్వకర్మభిః
బంధువు అనేవాడు, తన బంధువులకు బాధలు కలిగించేవాడు, గత జన్మల పుణ్యపాపాల వల్ల ఏర్పడతాడు.
మిథ్యాప్రవృత్తః శబ్దోఽయం జగద్భ్రమతి సర్వశః
ఈ మాట అబద్ధంగా ప్రబలితే, ఈ లోకం అంతా తప్పుడు దారిలో తిరుగుతుంది.
యథా యథా క్షయం యాతి హ్యశుభం పురుషస్య వై
ఒక మనిషికి అనర్థాలు, దుస్థితులు క్రమంగా తగ్గిపోతున్నట్లు,
సంసారే ప్రాప్తదోషస్య జాయమానస్య దేహినః 210.
ఈ లోకంలో జన్మించిన జీవికి, దోషాలు కలిగినవాడికి,
శుభాశుభకరీం బుద్ధిం లభతే పౌర్వదైహికీమ్ క్లేశక్షయం పాపహరం శుభం కర్మ కరోత్యథ
అతడు గత జన్మల ప్రభావంతో మంచి చెడు తారతమ్యాన్ని గ్రహించే బుద్ధిని పొందుతాడు. బాధలు తగ్గినప్పుడు, పాపాలను తొలగించే మంచి పనులు చేయడం మొదలుపెడతాడు.
శుభాశుభం నరః ప్రాప్య కర్మాకర్మ తథైవ చ
మనిషి మంచి చెడు అనుభవించి, అలాగే చేయవలసిన పనులు, చేయకూడని పనులు కూడా చేస్తాడు.
స్వర్గః శుభఫలప్రాప్తిర్నిరయః పాపసంభవః
స్వర్గం అంటే మంచి ఫలితాలు పొందడం; నరకం అనేది పాపాల వల్ల కలుగుతుంది.
నారద ఉవాచ శుభస్యేహ భవేదవృద్ధిరశుభస్య క్షయోఽపి వా
నారదుడు అడిగాడు: ఈ లోకంలో పుణ్యం తగ్గిపోవడం లేదా పాపం పూర్తిగా నశించిపోవడం జరుగుతుందా?
మనసా కర్మణా వాపి తపసా చరితేన వా
మనసుతో, చేతలతో, తపస్సుతో లేదా ఆచరణతో కూడా,
యమ ఉవాచ కీర్త్తయిష్యామి తే సమ్యక్పాపదోషక్షయం సదా
యముడు చెప్పాడు: పాపాలు, దోషాలు ఎప్పుడు ఎలా నశించిపోతాయో నేను నీకు స్పష్టంగా వివరించబోతున్నాను.
ప్రణమ్య శిరసా సమ్యక్పాపపుణ్యకరాయ చ
పాప పుణ్యాలకు కారణమైన ఆ పరమాత్మకు నా తలవంచి నమస్కరిస్తూ,
యేన సృష్టమిదం సర్వం త్రైలోక్యం సచరాచరమ్
యావత్తు చరాచరాలతో కూడిన మూడు లోకాలను ఎవడు సృష్టించాడో,
యః సమః సర్వభూతేషు జితాత్మా శాన్తమానసః
అతడు అన్ని జీవుల పట్ల సమంగా ఉండేవాడు, తనను తాను జయించుకున్నవాడు, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండేవాడు.
తత్త్వార్థం వేత్తి యః సమ్యక్పురుషం ప్రకృతిం తథా 210.
అతడు తత్వాన్ని, పురుషుడిని, ప్రకృతిని నిజంగా తెలుసుకున్నవాడు.
గుణాగుణపరిజ్ఞాతా హ్యక్షయస్య క్షయస్య చ
అక్షయమైనదానికీ, నశించిపోయేదానికీ గుణాలు, గుణరహితమైనదీ ఎలాంటిదో తెలిసినవాడు.
స్వదేహే పరదేహే చ సుఖదుఃఖేన నిత్యశః
తన శరీరంలోను, ఇతరుల శరీరంలోను ఎప్పుడూ సుఖ దుఃఖాలను అనుభవిస్తూ ఉండేవాడు.