వరాహపురాణమ్

బ్రహ్మోవాచ । దేవానామథ యక్షాణాం గన్ధర్వాణాం చ సత్తమ । ఆదౌ ప్రతిపదా యేన త్వముత్పన్నోఽసి పావక ।। ౧౯.

బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: దేవతలు, యక్షులు, గంధర్వులలో, ఓ పవకా, నీవే మొదటగా ప్రతిపద తిథిన పుట్టినవాడవు.

త్వత్పదాత్ ప్రతిపదం చాన్యా సంభవిష్యన్తి దేవతాః । అతస్తే ప్రతిపన్నామ తిథిరేషా భవిష్యతి ।। ౧౯.

నీ పాదాల నుండి ప్రతి అడుగులోనూ ఇతర దేవతలు ప్రकटించబడతారు. అందువల్ల ఈ రోజును ఇకపై ప్రతిపద అని పిలుస్తారు.

తస్యాం తిథౌ హవిష్యేణ ప్రాజాపత్యేన మూర్తినా । హోష్యన్తి తేషాం ప్రీతాః స్యుః పితరః సర్వదేవతాః ।। ౧౯.

ఈ తిథిలో ప్రజాపత్య రూపంలో హవిస్సు సమర్పిస్తే, పితృదేవతలు మరియు అన్ని దేవతలు సంతోషించి ఆశీర్వదిస్తారు.

చతుర్విధాని భూతాని మనుష్యాః పశవోఽసురాః । దేవాః సర్వే సగన్ధర్వాః ప్రీతాః స్యుస్తర్పితే త్వయి ।। ౧౯.

నిన్ను గౌరవించినప్పుడు, మనుషులు, జంతువులు, అసురులు, గంధర్వులతో కూడిన దేవతలు — ఈ నలుగురు జీవజాతులు — సంతృప్తి చెందుతారు.

యశ్చోపవాసం కుర్వీత త్వద్భక్తః ప్రతిపద్దినే । క్షీరాశనో వా వర్త్తేత శ్రృణు తస్య ఫలం మహత్ ।। ౧౯.

ప్రతిపద రోజున నీ భక్తుడు ఉపవాసం చేస్తే లేదా పాలు మాత్రమే తీసుకుంటే, అతడికి కలిగే గొప్ప ఫలితాన్ని విను.

చతుర్యుగాని షట్త్రింశత్ స్వర్లోకేఽసౌ మహీయతే । తేజస్వీ రూపసంపన్నో ద్రవ్యవాన్ జాయతే నరః ।। ౧౯.

అతడు ముప్పై ఆరు యుగాలు స్వర్గంలో ఘనత పొందుతాడు. అతను ప్రకాశవంతుడిగా, అందగాడిగా, ధనవంతుడిగా జన్మిస్తాడు.

ఇహ జన్మన్యసౌ రాజా ప్రేత్య స్వర్గే మహీయతే । తూష్ణీం బభూవ సోప్యగ్నిర్బ్రహ్మదత్తాశ్రయం యయౌ ।। ౧౯.

ఈ జన్మలోనే అతడు రాజుగా అవుతాడు. మరణించిన తర్వాత స్వర్గంలో ఘనత పొందుతాడు. అప్పుడు అగ్ని మౌనంగా ఉండి, బ్రహ్మ ఇచ్చిన స్థలానికి చేరాడు.

య ఇదం శ్రృణుయాన్నిత్యం ప్రాతరుత్థాయ మానవః । అగ్నేర్జన్మ స పాపేభ్యో ముచ్యతే నాత్ర సంశయః ।। ౧౯.

ప్రతి ఉదయం లేచి, ఈ అగ్ని జనన కథను ఎవరైనా నిత్యం వినితే, అతడు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

ప్రజాపాల ఉవాచ । ఏవమగ్నేః సముత్పత్తిర్జాతా బ్రహ్మన్ మహాత్మనః । ప్రాణాపానౌ కథం దేవావశ్వినౌ సంబభూవతుః ।। ౨౦.

ప్రజాపాలుడు ఇలా అడిగాడు: బ్రహ్మన్, అగ్ని మహాత్ముని జననం వివరించబడింది. ప్రాణాపానాలుగా అశ్వినీదేవతలు ఎలా పుట్టారు?

మరీచిర్బ్రహ్మణః పుత్రః స్వయం బ్రహ్మా ద్విసప్తభిః । రూపైర్వ్యవస్థితస్తేషాం మరీచిః శ్రేష్ఠతామగాత్ ।। ౨౦.

మరీచి బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు. బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా పద్నాలుగు రూపాలలో ఉన్నాడు. వాటిలో మరీచి గొప్పతనాన్ని పొందాడు.

తస్య పుత్రో మహాతేజాః కశ్యపో నామ వై మునిః । స్వయం ప్రజాపతిః శ్రీమాన్ దేవతానాం పితాఽభవత్ ।। ౨౦.

ఆ మరీచికి మహాతేజస్సుతో కూడిన కశ్యపుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతడు ప్రజాపతిగా, దేవతల తండ్రిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

తస్య పుత్రా బభూవుర్హి ఆదిత్యా ద్వాదశ ప్రభో । అదిత్యపత్యాని తే సర్వే ఆదిత్యాస్తేన కీర్తితాః ।। ౨౦.

ఆయనకు పన్నెండు మంది ఆదిత్యులు కుమారులుగా జన్మించారు. వారు అందరూ అదితి పుత్రులుగా ఆదిత్యులు అని పిలవబడతారు.

తేషాం మధ్యే మహాతేజా మార్త్తణ్డో లోకవిశ్రుతః । నారాయణాత్మకం తేజో ద్వాదశం సంప్రకీర్తితమ్ ।। ౨౦.

వారిలో మహాతేజస్సుతో ప్రసిద్ధి చెందిన మర్తాండుడు, నారాయణ స్వరూపంతో కూడిన ద్వాదశ ఆదిత్యుడిగా లోకాల్లో పేరుగాంచాడు.

యే తే మాసాస్త ఆదిత్యాః స్వయం సంవత్సరో హరిః । ఏవం తే ద్వాదశాదిత్యా మార్త్తణ్డశ్చ ప్రధానవాన్ ।। ౨౦.

ఈ ఆదిత్యులే నెలలు, సంవత్సరమే హరిదేవుడు. ఇలా పన్నెండు ఆదిత్యులలో మర్తాండుడు ప్రధానుడు.

తస్య త్వష్టా దదౌ కన్యాం సంజ్ఞాం నామ మహాప్రభామ్ । తస్యాపత్యద్వయం జజ్ఞే యమశ్చ యమునా తథా ।। ౨౦.

త్వష్టా తన కుమార్తె సంజ్ఞను, మహాప్రభతో కూడినవారిని అతనికి ఇచ్చాడు. ఆమెకు యముడు, యమునా అనే ఇద్దరు పిల్లలు పుట్టారు.

తస్య తేజోఽప్యసహతీ బభూవాశ్వీ మనోజవా । స్వాం ఛాయాం తత్ర సంస్థాప్య సా జగమోత్తరాన్ కురూన్ ।। ౨౦.

ఆమె అతని తేజస్సును భరించలేక, మనస్సు వేగంతో తన నీడను అక్కడే వదిలి, ఉత్తరకురుదేశానికి వెళ్లిపోయింది.

తద్రూపాం తాం సవర్ణాం తు భేజే మార్త్తణ్డభాస్కరః । తస్యా అపి ద్వయం జజ్ఞే శనిం తపతిమేవ చ ।। ౨౦.

మర్తాండుడు, ఆ నీడను ఆమె రూపంలో భార్యగా స్వీకరించాడు. ఆమెకు కూడా శని, తపతి అనే ఇద్దరు పిల్లలు పుట్టారు.

యదా త్వసదృశం భేజే పుత్రాన్ ప్రతి నరోత్తమ । సంజ్ఞాం ప్రోవాచ భగవాన్ క్రోధసంరక్తలోచనః । అసమత్వం న కర్త్తవ్యం స్వేష్వపత్యేషు భామిని ।। ౨౦.

కానీ కుమారుల విషయంలో ఆమె అసమానంగా ప్రవర్తించినప్పుడు, భగవంతుడు కోపంతో కళ్లను ఎర్రబెట్టుకొని సంజ్ఞను ఇలా అన్నాడు: 'నీ పిల్లలందరినీ సమంగా చూడాలి, భామినీ.'

ఏవముక్తా యదా సా తు అసమత్వం వ్యరోచత । తదా యమః స్వపితరం ప్రోవాచ భృశదుఃఖితః ।। ౨౦.

అలా చెప్పిన తర్వాత, అసమానత ఆమెకు నచ్చలేదు. అప్పుడు యముడు ఎంతో బాధతో తన తండ్రిని అడిగాడు.

నేయం మాతా భవేత్ తాత అస్మాకం శత్రువత్ సదా । సపత్నీవ వృథాచారా స్వేస్వపత్యేషు వత్సలా ।। ౨౦.

ఈమె మనకు తల్లి కాదు తండ్రీ, ఎప్పుడూ శత్రువులా ఉంటుంది. రెండవ భార్యలా, మనతో మోసం చేస్తూ, తన పిల్లలపై మాత్రం ప్రేమ చూపుతుంది.

ఏవం యమవచః శ్రుత్వా సా ఛాయా క్రోధమూర్చ్ఛితా । శశాప ప్రేతరాజస్త్వం భవిష్యస్యచిరాదివ ।। ౨౦.

యముని మాటలు విని, ఛాయా కోపంతో ఊగిపోయి, "నీవు వెంటనే ప్రేతల రాజవు అవుతావు" అని శపించింది.

ఏవం శ్రుత్వాఽథ మార్త్తణ్డస్తదా పుత్రహితైషయా । ఉవాచ మధ్యవర్తీ త్వం భవితా ధర్మపాపయోః । లోకపాలశ్చ భవితా త్వం పుత్ర దివి శోభసే ।। ౨౦.

అలా విని, మార్థండుడు తన కుమారుని మేలు కోరుతూ ఇలా అన్నాడు: "నీవు ధర్మం, పాపానికి మధ్యన నిలిచి, లోకాలకు రక్షకుడవై, పరలోకంలో ప్రకాశించే వాడవవు కుమారా."

శనిం శశాప మార్త్తణ్డశ్ఛాయాకోపప్రధర్షితః । త్వం క్రూరదృష్టిర్భవితా మాతృదోషేణ పుత్రక ।। ౨౦.

ఛాయా కోపానికి గురైన మార్థండుడు శనిని శపించాడు: "నీ తల్లి తప్పు వల్ల, నీవు క్రూరమైన చూపు కలవాడవవు కుమారా."

ఏవముక్త్వా సముత్థాయ యోగం భానుర్దిదృక్షయా । తామపశ్యత్త్వసౌ సాశ్వీ ఉత్తరేషు కురుష్వథ ।। ౨౦.

ఇలా చెప్పి, భాను యోగబలంతో ఆమెను చూడాలని ప్రయత్నించాడు. కానీ ఆమెను చూడలేకపోయాడు. ఎందుకంటే, ఆమె అశ్వరూపంలో ఉత్తర కురువుల దగ్గర ఉంది.

తతోఽశ్వరూపం కృత్వా స గత్వా తత్రోత్తరాన్ కురూన్ । ప్రాజాపత్యేన మార్గేణ యుయోజాత్మానమాత్మనా ।। ౨౦.

అప్పుడతడు కూడా గుర్రపు రూపం ధరించి, ఉత్తర కురువుల దగ్గరకు వెళ్లి, ప్రాజాపతుల మార్గాన్ని అనుసరించి, తనను తాను ఆమెతో కలిపాడు.

తస్యాం త్వాష్ట్ర్యామశ్వరూప్యాం మార్త్తణ్డస్తీవ్రతేజసః । బీజం నిర్వాపయామాస తజ్జ్వలన్తం ద్విధాఽపతత్ ।। ౨౦.

ఆ త్వష్టృ కుమార్తె అయిన అశ్వరూపిణిలో మార్థండుడు తన తేజస్సుతో బీజాన్ని ఉంచాడు. ఆ మండే బీజం రెండు భాగాలుగా పడింది.

తత్ర ప్రాణస్త్వపానశ్చ యోనౌ చాత్మజితౌ పురా । వరదానేన చ పునర్మూర్త్తిమన్తౌ బభూవతుః ।। ౨౦.

అక్కడ ప్రాణం, అపానమనే రెండు శక్తులు, గతంలో స్వయంగా విజేతలై, వరప్రభావంతో మళ్లీ రూపాన్ని పొందాయి.

తౌ త్వాష్ట్ర్యామశ్వరూపిణ్యాం జాతౌ యేన నరోత్తమౌ । తతస్తావశ్వినౌ దేవౌ కీర్త్త్యేతే రవినన్దనౌ ।। ౨౦.

ఆ ఇద్దరూ త్వష్టృ కుమార్తె అయిన అశ్వరూపిణిలో జన్మించి, ఉత్తమ పురుషులయ్యారు. అందుకే వారిని అశ్వినీ దేవతలు, రవిపుత్రులు అని ప్రసిద్ధి.

ప్రజాపతిః స్వయం భానుస్త్వాష్ట్రీ శక్తిః పరాపరా । తస్యాః ప్రాగ్వచ్ఛరీరస్థావమూర్త్తౌ మూర్తిమాశ్రితౌ ।। ౨౦.

భాను స్వయంగా ప్రాజాపతి, త్వష్ట్రీ పరాశక్తి, ప్రబలమైనది. ఆమె శరీరంలో, మునుపటిలానే, నిరాకారులు మూర్తిగా అవతరించారు.