వరాహపురాణమ్

విశ్వాన్ నరాన్ హుతో యేన నయసే సద్గతిం ప్రభో । అతో వైశ్వానరో నామ తవ వాక్యం భవిష్యతి ।। ౧౮.

యజ్ఞంలో హవిస్సు ద్వారా అందరు మనుష్యులను సద్గతికి నీవే నడిపిస్తావు. అందువల్ల, నీ పేరు వైశ్వానరుడు అవుతుంది.

ద్రవిణం బలమిత్యుక్తం ధనం చ ద్రవిణం యతః । దదాతి తద్ భవానేవ ద్రవిణోదాస్తతోఽభవత్ ।। ౧౮.

ధనం శక్తిగా పిలవబడుతుంది. ధనాన్ని ద్రవిణం అంటారు. దాన్ని నీవే ఇస్తావు కాబట్టి, నీకు ద్రవిణోదా అనే పేరు వస్తుంది.

తనుం పాస్యతనుం పాసి యేన త్వం సర్వదా విభో । తతస్తనూనపాన్నామ తవ వత్స భవిష్యతి ।। ౧౮.

శరీరాన్ని, సూక్ష్మశరీరాన్ని నీవు ఎప్పుడూ కాపాడుతావు. అందుకే, నా బిడ్డా, నీ పేరు తనూనపాత్ అవుతుంది.

భవాన్ జాతాని వై వేద అజాతాని చ యేన వై । అతస్తే నామ భవతు జాతవేదా ఇతి ప్రభో ।। ౧౮.

పుట్టినవాటినీ, ఇంకా పుట్టని వాటినీ నీవు తెలుసు. అందువల్ల, నీకు జాతవేదసు అనే పేరు కలుగుతుంది.

నారాః సామాన్యతః పుంసో విశేషేణ ద్విజాతయః । తే శంసన్తి యతస్త్వాం తు నారాశంసస్తతో భవ ।। ౧౮.

నీరు అందరికీ, ముఖ్యంగా ద్విజులకు సాధారణంగా ఉంటుంది. వారు నిన్ను స్తుతిస్తారు కాబట్టి, నీవు నారాశంసుడవుతావు.

అగస్ తిరోభవేన్నిత్యం నిఃశబ్దో నిశ్చయాత్మకః । అగస్త్వం సర్వగత్వాచ్చ తేనాగ్నిస్త్వం భవిష్యసి ।। ౧౮.

అగస్ అంటే ఎప్పుడూ దాగి ఉండే, మౌనంగా ఉండే, స్థిరమైనదని అర్థం. నీవు సర్వవ్యాప్తివి కాబట్టి, నీవు అగ్ని అనే పేరుతో పిలవబడతావు.

ధ్మా ప్రపూరణశబ్దో య ఇధ్మా నామ ప్రకీర్త్యతే । పూరితస్యాగతిర్యేన తేనేధ్మస్త్వం భవిష్యసి ।। ౧౮.

ధ్మా అంటే ఊదే శబ్దం. ఇంధనాన్ని ఇధ్మం అంటారు. ఆ ఇంధనం వెలిగినప్పుడు నీవు వస్తావు కాబట్టి, నీకు ఇధ్మ అనే పేరు వస్తుంది.

యాజ్యాన్యేతాని నామాని తవ పుత్ర మహామఖే । యజన్తస్త్వాం నరాః కామైస్తర్పయిష్యన్త్యసంశయమ్ ।। ౧౮.

ఈ పేర్లన్నీ, ఓ కుమారా, మహాయజ్ఞంలో నీకు వరంగా ఉన్నాయి. మనుష్యులు ఫలితాల కోరికతో నిన్ను పూజించి, నిన్ను తప్పక తృప్తిపరచుతారు.

మహాతపా ఉవాచ । విష్ణోర్విభూతిమాహాత్మ్యం కథితం తే ప్రసఙ్గతః । తిథీనాం శ్రృణు మాహాత్మ్యం కథ్యమానం మయా నృప ।। ౧౯.

మహాతపా ఇలా అన్నాడు: విష్ణువు మహిమను నీకు సందర్భానుసారంగా వివరించాను. ఇప్పుడు, రాజా, తిథుల మహత్యాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. విను.

ఇత్థంభూతో మహానగ్నిర్బ్రహ్మక్రోధోద్భవో మహాన్ । ఉవాచ దేవం బ్రహ్మాణం తిథిర్మే దీయతాం విభో । యస్యామహం సమస్తస్య జగతః ఖ్యాతిమాప్నుయామ్ ।। ౧౯.

ఇలా బ్రహ్మ కోపం వల్ల పుట్టిన మహాగ్ని, బ్రహ్మను ఉద్దేశించి, 'ఓ ప్రభూ! నాకు ఒక తిథిని దయచేయు. దాని ద్వారా నేను ఈ జగత్తులో పేరు పొందగలను' అని అడిగాడు.

బ్రహ్మోవాచ । దేవానామథ యక్షాణాం గన్ధర్వాణాం చ సత్తమ । ఆదౌ ప్రతిపదా యేన త్వముత్పన్నోఽసి పావక ।। ౧౯.

బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: దేవతలు, యక్షులు, గంధర్వులలో, ఓ పవకా, నీవే మొదటగా ప్రతిపద తిథిన పుట్టినవాడవు.

త్వత్పదాత్ ప్రతిపదం చాన్యా సంభవిష్యన్తి దేవతాః । అతస్తే ప్రతిపన్నామ తిథిరేషా భవిష్యతి ।। ౧౯.

నీ పాదాల నుండి ప్రతి అడుగులోనూ ఇతర దేవతలు ప్రकटించబడతారు. అందువల్ల ఈ రోజును ఇకపై ప్రతిపద అని పిలుస్తారు.

తస్యాం తిథౌ హవిష్యేణ ప్రాజాపత్యేన మూర్తినా । హోష్యన్తి తేషాం ప్రీతాః స్యుః పితరః సర్వదేవతాః ।। ౧౯.

ఈ తిథిలో ప్రజాపత్య రూపంలో హవిస్సు సమర్పిస్తే, పితృదేవతలు మరియు అన్ని దేవతలు సంతోషించి ఆశీర్వదిస్తారు.

చతుర్విధాని భూతాని మనుష్యాః పశవోఽసురాః । దేవాః సర్వే సగన్ధర్వాః ప్రీతాః స్యుస్తర్పితే త్వయి ।। ౧౯.

నిన్ను గౌరవించినప్పుడు, మనుషులు, జంతువులు, అసురులు, గంధర్వులతో కూడిన దేవతలు — ఈ నలుగురు జీవజాతులు — సంతృప్తి చెందుతారు.

యశ్చోపవాసం కుర్వీత త్వద్భక్తః ప్రతిపద్దినే । క్షీరాశనో వా వర్త్తేత శ్రృణు తస్య ఫలం మహత్ ।। ౧౯.

ప్రతిపద రోజున నీ భక్తుడు ఉపవాసం చేస్తే లేదా పాలు మాత్రమే తీసుకుంటే, అతడికి కలిగే గొప్ప ఫలితాన్ని విను.

చతుర్యుగాని షట్త్రింశత్ స్వర్లోకేఽసౌ మహీయతే । తేజస్వీ రూపసంపన్నో ద్రవ్యవాన్ జాయతే నరః ।। ౧౯.

అతడు ముప్పై ఆరు యుగాలు స్వర్గంలో ఘనత పొందుతాడు. అతను ప్రకాశవంతుడిగా, అందగాడిగా, ధనవంతుడిగా జన్మిస్తాడు.

ఇహ జన్మన్యసౌ రాజా ప్రేత్య స్వర్గే మహీయతే । తూష్ణీం బభూవ సోప్యగ్నిర్బ్రహ్మదత్తాశ్రయం యయౌ ।। ౧౯.

ఈ జన్మలోనే అతడు రాజుగా అవుతాడు. మరణించిన తర్వాత స్వర్గంలో ఘనత పొందుతాడు. అప్పుడు అగ్ని మౌనంగా ఉండి, బ్రహ్మ ఇచ్చిన స్థలానికి చేరాడు.

య ఇదం శ్రృణుయాన్నిత్యం ప్రాతరుత్థాయ మానవః । అగ్నేర్జన్మ స పాపేభ్యో ముచ్యతే నాత్ర సంశయః ।। ౧౯.

ప్రతి ఉదయం లేచి, ఈ అగ్ని జనన కథను ఎవరైనా నిత్యం వినితే, అతడు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

ప్రజాపాల ఉవాచ । ఏవమగ్నేః సముత్పత్తిర్జాతా బ్రహ్మన్ మహాత్మనః । ప్రాణాపానౌ కథం దేవావశ్వినౌ సంబభూవతుః ।। ౨౦.

ప్రజాపాలుడు ఇలా అడిగాడు: బ్రహ్మన్, అగ్ని మహాత్ముని జననం వివరించబడింది. ప్రాణాపానాలుగా అశ్వినీదేవతలు ఎలా పుట్టారు?

మరీచిర్బ్రహ్మణః పుత్రః స్వయం బ్రహ్మా ద్విసప్తభిః । రూపైర్వ్యవస్థితస్తేషాం మరీచిః శ్రేష్ఠతామగాత్ ।। ౨౦.

మరీచి బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు. బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా పద్నాలుగు రూపాలలో ఉన్నాడు. వాటిలో మరీచి గొప్పతనాన్ని పొందాడు.

తస్య పుత్రో మహాతేజాః కశ్యపో నామ వై మునిః । స్వయం ప్రజాపతిః శ్రీమాన్ దేవతానాం పితాఽభవత్ ।। ౨౦.

ఆ మరీచికి మహాతేజస్సుతో కూడిన కశ్యపుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతడు ప్రజాపతిగా, దేవతల తండ్రిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

తస్య పుత్రా బభూవుర్హి ఆదిత్యా ద్వాదశ ప్రభో । అదిత్యపత్యాని తే సర్వే ఆదిత్యాస్తేన కీర్తితాః ।। ౨౦.

ఆయనకు పన్నెండు మంది ఆదిత్యులు కుమారులుగా జన్మించారు. వారు అందరూ అదితి పుత్రులుగా ఆదిత్యులు అని పిలవబడతారు.

తేషాం మధ్యే మహాతేజా మార్త్తణ్డో లోకవిశ్రుతః । నారాయణాత్మకం తేజో ద్వాదశం సంప్రకీర్తితమ్ ।। ౨౦.

వారిలో మహాతేజస్సుతో ప్రసిద్ధి చెందిన మర్తాండుడు, నారాయణ స్వరూపంతో కూడిన ద్వాదశ ఆదిత్యుడిగా లోకాల్లో పేరుగాంచాడు.

యే తే మాసాస్త ఆదిత్యాః స్వయం సంవత్సరో హరిః । ఏవం తే ద్వాదశాదిత్యా మార్త్తణ్డశ్చ ప్రధానవాన్ ।। ౨౦.

ఈ ఆదిత్యులే నెలలు, సంవత్సరమే హరిదేవుడు. ఇలా పన్నెండు ఆదిత్యులలో మర్తాండుడు ప్రధానుడు.

తస్య త్వష్టా దదౌ కన్యాం సంజ్ఞాం నామ మహాప్రభామ్ । తస్యాపత్యద్వయం జజ్ఞే యమశ్చ యమునా తథా ।। ౨౦.

త్వష్టా తన కుమార్తె సంజ్ఞను, మహాప్రభతో కూడినవారిని అతనికి ఇచ్చాడు. ఆమెకు యముడు, యమునా అనే ఇద్దరు పిల్లలు పుట్టారు.

తస్య తేజోఽప్యసహతీ బభూవాశ్వీ మనోజవా । స్వాం ఛాయాం తత్ర సంస్థాప్య సా జగమోత్తరాన్ కురూన్ ।। ౨౦.

ఆమె అతని తేజస్సును భరించలేక, మనస్సు వేగంతో తన నీడను అక్కడే వదిలి, ఉత్తరకురుదేశానికి వెళ్లిపోయింది.

తద్రూపాం తాం సవర్ణాం తు భేజే మార్త్తణ్డభాస్కరః । తస్యా అపి ద్వయం జజ్ఞే శనిం తపతిమేవ చ ।। ౨౦.

మర్తాండుడు, ఆ నీడను ఆమె రూపంలో భార్యగా స్వీకరించాడు. ఆమెకు కూడా శని, తపతి అనే ఇద్దరు పిల్లలు పుట్టారు.

యదా త్వసదృశం భేజే పుత్రాన్ ప్రతి నరోత్తమ । సంజ్ఞాం ప్రోవాచ భగవాన్ క్రోధసంరక్తలోచనః । అసమత్వం న కర్త్తవ్యం స్వేష్వపత్యేషు భామిని ।। ౨౦.

కానీ కుమారుల విషయంలో ఆమె అసమానంగా ప్రవర్తించినప్పుడు, భగవంతుడు కోపంతో కళ్లను ఎర్రబెట్టుకొని సంజ్ఞను ఇలా అన్నాడు: 'నీ పిల్లలందరినీ సమంగా చూడాలి, భామినీ.'

ఏవముక్తా యదా సా తు అసమత్వం వ్యరోచత । తదా యమః స్వపితరం ప్రోవాచ భృశదుఃఖితః ।। ౨౦.

అలా చెప్పిన తర్వాత, అసమానత ఆమెకు నచ్చలేదు. అప్పుడు యముడు ఎంతో బాధతో తన తండ్రిని అడిగాడు.