వరాహపురాణమ్

పిణ్డీభూతం తథా సర్వం కాఠిన్యం సమపద్యత । సేయం పృథ్వీ మహాభాగ తేషాం వృద్ధతరాఽభవత్ ।। ౧౮.

అన్నీ గట్టిపడి, దృఢంగా మారాయి; ఓ మహాభాగ, ఈ భూమి వాటిలో అత్యుత్తమంగా ఏర్పడింది.

చతుర్ణాం యోగకాఠిన్యాదేకైకగుణవృద్ధితః । పృథ్వీ పఞ్చగుణా జ్ఞేయా తేఽప్యేతస్యాం వ్యవస్థితాః ।। ౧౮.

నాలుగు భూతాల కలయిక, గట్టితనం, ఒక్కొక్కటి ఒక్కో గుణాన్ని పెంచడం వల్ల, భూమి ఐదు గుణాలతో ఉన్నదిగా తెలుసుకోవాలి; అవన్నీ భూమిలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.

స చ కాఠిన్యకం కుర్వన్ బ్రహ్మాణ్డం సమపద్యత । తస్మిన్ నారాయణో దేవశ్చతుర్మూర్తిశ్చతుర్భుజః ।। ౧౮.

ఆ గట్టితనాన్ని కలిగిస్తూ, బ్రహ్మాండం ఏర్పడింది. అందులో నారాయణుడు, నాలుగు రూపాలు, నాలుగు చేతులతో కనిపించాడు.

ప్రాజాపత్యేన రూపేణ సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః । చిన్తయన్ నాధిగచ్ఛేత సృష్టిం లోకపితామహః ।। ౧౮.

ప్రజాపతి రూపంలో ఎన్నో జాతులను సృష్టించాలనే తపనతో లోకపితామహుడు ఎంతో ఆలోచించినా, ఆ సృష్టికి మార్గం కనుగొనలేకపోయాడు.

తతోఽస్య సుమహాన్ కోపో జజ్ఞే పరమదారుణః । తస్మాత్ కోపాత్ సహస్త్రార్చిరుత్తస్థౌ దహనాత్మకః ।। ౧౮.

అప్పుడతని లోపల భయంకరమైన కోపం ఉప్పొంగింది. ఆ కోపం వల్ల వెయ్యి జ్వాలలు ఉప్పొంగే అగ్ని స్వరూపుడు పుట్టాడు.

స తం దిధక్షుర్బ్రహ్మాణం బ్రహ్మణోక్తస్తదా నృప । హవ్యం కవ్యం వహస్వేతి తతోఽసౌ హవ్యవాహనః ।। ౧౮.

అతడు బ్రహ్మను కాల్చేయాలని ఉద్దేశించి ముందుకు వచ్చాడు. అప్పుడు బ్రహ్మ అతనితో, 'దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవిస్సు తీసుకెళ్లు' అని చెప్పాడు. అందుకే అతడు హవ్యవాహనుడు అయ్యాడు.

బ్రహ్మాణం క్షుధితః ప్రాయాత్ కిం కరోమి ప్రసాధి మామ్ । స బ్రహ్మా ప్రత్యువాచాథ త్రిధా తృప్తిమవాప్స్యసి ।। ౧౮.

ఆ అగ్ని ఆకలితో బ్రహ్మవద్దకు వచ్చి, 'నేను ఏమి చేయాలి? నన్ను తృప్తిపరచు' అన్నాడు. బ్రహ్మ, 'నీవు మూడు విధాలుగా తృప్తి పొందుతావు' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.

దత్తాసు దక్షిణాస్వాదౌ తృప్తిర్భూత్వా యతోఽమరాన్ । నయసే దక్షిణాభాగం దక్షిణాగ్నిస్తతోఽభవత్ ।। ౧౮.

యజ్ఞాలలో ఇచ్చే దక్షిణల వల్ల నీకు తృప్తి కలుగుతుంది. నీవు అమరులకు దక్షిణ భాగాన్ని అందిస్తావు. అందుకే నీవు దక్షిణాగ్ని అయ్యావు.

ఆ సమన్తాద్ధుతం కించిద్ యత్ త్రిలోకే విభావసో । తద్ వహస్వ సురార్థాయ తతస్త్వం హవ్యవాహనః ।। ౧౮.

మూడు లోకాలలో ఎక్కడైనా యజ్ఞంలో అర్పించే హవిస్సు ఏదైనా, ఓ ప్రకాశవంతుడా, నీవు దానిని దేవతల కోసం తీసుకెళ్తావు. అందుకే నీవు హవ్యవాహనుడవయ్యావు.

గృహం శరీరమిత్యుక్తం తత్పతిస్త్వం యతోఽధునా । అతో వై గార్హపత్యస్త్వం భవ సర్వగతో విభో ।। ౧౮.

ఇల్లు శరీరంగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు నీవు దానికి అధిపతివి. అందువల్ల, ఓ సర్వవ్యాపకుడా, నీవు గార్హపత్యాగ్ని అవు.

విశ్వాన్ నరాన్ హుతో యేన నయసే సద్గతిం ప్రభో । అతో వైశ్వానరో నామ తవ వాక్యం భవిష్యతి ।। ౧౮.

యజ్ఞంలో హవిస్సు ద్వారా అందరు మనుష్యులను సద్గతికి నీవే నడిపిస్తావు. అందువల్ల, నీ పేరు వైశ్వానరుడు అవుతుంది.

ద్రవిణం బలమిత్యుక్తం ధనం చ ద్రవిణం యతః । దదాతి తద్ భవానేవ ద్రవిణోదాస్తతోఽభవత్ ।। ౧౮.

ధనం శక్తిగా పిలవబడుతుంది. ధనాన్ని ద్రవిణం అంటారు. దాన్ని నీవే ఇస్తావు కాబట్టి, నీకు ద్రవిణోదా అనే పేరు వస్తుంది.

తనుం పాస్యతనుం పాసి యేన త్వం సర్వదా విభో । తతస్తనూనపాన్నామ తవ వత్స భవిష్యతి ।। ౧౮.

శరీరాన్ని, సూక్ష్మశరీరాన్ని నీవు ఎప్పుడూ కాపాడుతావు. అందుకే, నా బిడ్డా, నీ పేరు తనూనపాత్ అవుతుంది.

భవాన్ జాతాని వై వేద అజాతాని చ యేన వై । అతస్తే నామ భవతు జాతవేదా ఇతి ప్రభో ।। ౧౮.

పుట్టినవాటినీ, ఇంకా పుట్టని వాటినీ నీవు తెలుసు. అందువల్ల, నీకు జాతవేదసు అనే పేరు కలుగుతుంది.

నారాః సామాన్యతః పుంసో విశేషేణ ద్విజాతయః । తే శంసన్తి యతస్త్వాం తు నారాశంసస్తతో భవ ।। ౧౮.

నీరు అందరికీ, ముఖ్యంగా ద్విజులకు సాధారణంగా ఉంటుంది. వారు నిన్ను స్తుతిస్తారు కాబట్టి, నీవు నారాశంసుడవుతావు.

అగస్ తిరోభవేన్నిత్యం నిఃశబ్దో నిశ్చయాత్మకః । అగస్త్వం సర్వగత్వాచ్చ తేనాగ్నిస్త్వం భవిష్యసి ।। ౧౮.

అగస్ అంటే ఎప్పుడూ దాగి ఉండే, మౌనంగా ఉండే, స్థిరమైనదని అర్థం. నీవు సర్వవ్యాప్తివి కాబట్టి, నీవు అగ్ని అనే పేరుతో పిలవబడతావు.

ధ్మా ప్రపూరణశబ్దో య ఇధ్మా నామ ప్రకీర్త్యతే । పూరితస్యాగతిర్యేన తేనేధ్మస్త్వం భవిష్యసి ।। ౧౮.

ధ్మా అంటే ఊదే శబ్దం. ఇంధనాన్ని ఇధ్మం అంటారు. ఆ ఇంధనం వెలిగినప్పుడు నీవు వస్తావు కాబట్టి, నీకు ఇధ్మ అనే పేరు వస్తుంది.

యాజ్యాన్యేతాని నామాని తవ పుత్ర మహామఖే । యజన్తస్త్వాం నరాః కామైస్తర్పయిష్యన్త్యసంశయమ్ ।। ౧౮.

ఈ పేర్లన్నీ, ఓ కుమారా, మహాయజ్ఞంలో నీకు వరంగా ఉన్నాయి. మనుష్యులు ఫలితాల కోరికతో నిన్ను పూజించి, నిన్ను తప్పక తృప్తిపరచుతారు.

మహాతపా ఉవాచ । విష్ణోర్విభూతిమాహాత్మ్యం కథితం తే ప్రసఙ్గతః । తిథీనాం శ్రృణు మాహాత్మ్యం కథ్యమానం మయా నృప ।। ౧౯.

మహాతపా ఇలా అన్నాడు: విష్ణువు మహిమను నీకు సందర్భానుసారంగా వివరించాను. ఇప్పుడు, రాజా, తిథుల మహత్యాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. విను.

ఇత్థంభూతో మహానగ్నిర్బ్రహ్మక్రోధోద్భవో మహాన్ । ఉవాచ దేవం బ్రహ్మాణం తిథిర్మే దీయతాం విభో । యస్యామహం సమస్తస్య జగతః ఖ్యాతిమాప్నుయామ్ ।। ౧౯.

ఇలా బ్రహ్మ కోపం వల్ల పుట్టిన మహాగ్ని, బ్రహ్మను ఉద్దేశించి, 'ఓ ప్రభూ! నాకు ఒక తిథిని దయచేయు. దాని ద్వారా నేను ఈ జగత్తులో పేరు పొందగలను' అని అడిగాడు.

బ్రహ్మోవాచ । దేవానామథ యక్షాణాం గన్ధర్వాణాం చ సత్తమ । ఆదౌ ప్రతిపదా యేన త్వముత్పన్నోఽసి పావక ।। ౧౯.

బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: దేవతలు, యక్షులు, గంధర్వులలో, ఓ పవకా, నీవే మొదటగా ప్రతిపద తిథిన పుట్టినవాడవు.

త్వత్పదాత్ ప్రతిపదం చాన్యా సంభవిష్యన్తి దేవతాః । అతస్తే ప్రతిపన్నామ తిథిరేషా భవిష్యతి ।। ౧౯.

నీ పాదాల నుండి ప్రతి అడుగులోనూ ఇతర దేవతలు ప్రकटించబడతారు. అందువల్ల ఈ రోజును ఇకపై ప్రతిపద అని పిలుస్తారు.

తస్యాం తిథౌ హవిష్యేణ ప్రాజాపత్యేన మూర్తినా । హోష్యన్తి తేషాం ప్రీతాః స్యుః పితరః సర్వదేవతాః ।। ౧౯.

ఈ తిథిలో ప్రజాపత్య రూపంలో హవిస్సు సమర్పిస్తే, పితృదేవతలు మరియు అన్ని దేవతలు సంతోషించి ఆశీర్వదిస్తారు.

చతుర్విధాని భూతాని మనుష్యాః పశవోఽసురాః । దేవాః సర్వే సగన్ధర్వాః ప్రీతాః స్యుస్తర్పితే త్వయి ।। ౧౯.

నిన్ను గౌరవించినప్పుడు, మనుషులు, జంతువులు, అసురులు, గంధర్వులతో కూడిన దేవతలు — ఈ నలుగురు జీవజాతులు — సంతృప్తి చెందుతారు.

యశ్చోపవాసం కుర్వీత త్వద్భక్తః ప్రతిపద్దినే । క్షీరాశనో వా వర్త్తేత శ్రృణు తస్య ఫలం మహత్ ।। ౧౯.

ప్రతిపద రోజున నీ భక్తుడు ఉపవాసం చేస్తే లేదా పాలు మాత్రమే తీసుకుంటే, అతడికి కలిగే గొప్ప ఫలితాన్ని విను.

చతుర్యుగాని షట్త్రింశత్ స్వర్లోకేఽసౌ మహీయతే । తేజస్వీ రూపసంపన్నో ద్రవ్యవాన్ జాయతే నరః ।। ౧౯.

అతడు ముప్పై ఆరు యుగాలు స్వర్గంలో ఘనత పొందుతాడు. అతను ప్రకాశవంతుడిగా, అందగాడిగా, ధనవంతుడిగా జన్మిస్తాడు.

ఇహ జన్మన్యసౌ రాజా ప్రేత్య స్వర్గే మహీయతే । తూష్ణీం బభూవ సోప్యగ్నిర్బ్రహ్మదత్తాశ్రయం యయౌ ।। ౧౯.

ఈ జన్మలోనే అతడు రాజుగా అవుతాడు. మరణించిన తర్వాత స్వర్గంలో ఘనత పొందుతాడు. అప్పుడు అగ్ని మౌనంగా ఉండి, బ్రహ్మ ఇచ్చిన స్థలానికి చేరాడు.

య ఇదం శ్రృణుయాన్నిత్యం ప్రాతరుత్థాయ మానవః । అగ్నేర్జన్మ స పాపేభ్యో ముచ్యతే నాత్ర సంశయః ।। ౧౯.

ప్రతి ఉదయం లేచి, ఈ అగ్ని జనన కథను ఎవరైనా నిత్యం వినితే, అతడు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

ప్రజాపాల ఉవాచ । ఏవమగ్నేః సముత్పత్తిర్జాతా బ్రహ్మన్ మహాత్మనః । ప్రాణాపానౌ కథం దేవావశ్వినౌ సంబభూవతుః ।। ౨౦.

ప్రజాపాలుడు ఇలా అడిగాడు: బ్రహ్మన్, అగ్ని మహాత్ముని జననం వివరించబడింది. ప్రాణాపానాలుగా అశ్వినీదేవతలు ఎలా పుట్టారు?