అథ నచికేతః ప్రయాణవర్ణనమ్ వ్యాసశిష్యం మహాప్రాజ్ఞం వేదవేదాఙ్గపారగమ్
ఇప్పుడు నచికేతుడు ప్రయాణం ఎలా సాగిందో వివరించబడుతుంది. వేదాలు, వేదాంగాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్న, వ్యాస మహర్షి శిష్యుడైన మహాపండితుడు నచికేతుడు.
అశ్వమేధే తథా వృత్తే రాజా వై జనమేజయః
అశ్వమేధ యాగం జరిగిన తరువాత, రాజు జనమేజయుడు,
ప్రాయశ్చిత్తం చరిత్వైవమాగతో గజసాహ్వయమ్
ప్రాయశ్చిత్తం చేసి, ఆ తరువాత గజసాహ్వయానికి వచ్చాడు.
ఋషిం పరమసమ్పన్నం వైశమ్పాయనమఞ్జసా
అతను పరిపూర్ణమైన ఋషి అయిన వైశంపాయనుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
కురూణాం పశ్చిమో రాజా పశ్చాత్తాపేన పీడితః
కురువంశానికి చివరి రాజైన జనమేజయుడు, పశ్చాత్తాపంతో బాధపడుతూ,
జనమేజయ ఉవాచ కర్మపాకఫలం యస్మిన్మానుషైరుప భుజ్యతే
జనమేజయుడు ఇలా అడిగాడు: మనుషులు తమ కర్మ ఫలితాలను ఎక్కడ అనుభవిస్తారు?
ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం కీదృశం తు యమాలయమ్
ఇది గురించి నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను. యమధర్మరాజు వాసస్థానం ఎలా ఉంటుంది?
న గచ్ఛేయం కథం విప్ర ప్రేతరాజ్ఞో నివేశనమ్
ఓ బ్రాహ్మణా, నేను ప్రేతరాజు నివాసానికి ఎలా పోకుండా ఉండగలను?
సూత ఉవాచ ఉవాచ మధురం వాక్యం రాజానం జనమేజయమ్
సూతుడు చెప్పాడు: అతను రాజు జనమేజయుడికి మధురంగా ఇలా పలికాడు.
వైశమ్పాయన ఉవాచ ।। శృణు రాజన్పురావృత్తాం కథాం పరమశోభనామ్ । ధర్మవృద్ధికరీం నిత్యాం యశస్యాం కీర్తివర్ద్ధినీమ్ ।। 193.
వైశంపాయనుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! నీవు ధర్మాన్ని, కీర్తిని, యశస్సును పెంచే, అత్యంత మంగళకరమైన పురాతన కథను విను.
పావనీం సర్వపాపానాం ప్రవృత్తౌ శుభకారిణీమ్
ఈ కథను వినడం వల్ల అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి, శుభం కలుగుతుంది.
కశ్చిదాసీత్పురా రాజనృషిః పరమధార్మికః
ఓ రాజా! ఒకప్పుడు ఒక ఋషి ఉన్నాడు. అతడు అత్యంత ధార్మికుడు.
తస్య పుత్రో మహాతేజా యోగమాస్థాయ బుద్ధిమాన్
ఆ ఋషికి ఒక కుమారుడు ఉండేవాడు. అతడు గొప్ప తేజస్సుతో, జ్ఞానంతో, యోగంలో స్థిరంగా ఉండేవాడు.
తేన రుష్టేన శప్తోఽభూత్పుత్రః పరమధార్మికః
ఆ కుమారుడిని కోపంతో తండ్రి శపించాడు. ఆ కుమారుడు కూడా అత్యంత ధార్మికుడు.
తథేత్యుక్త్వా మహాతేజాః పుత్రః పరమధార్మికః
అలా అని, మహాతేజస్వి, పరమధార్మికుడైన కుమారుడు అంగీకరించాడు.
క్షణేనాన్తర్హితో జాతః పితరం ప్రత్యువాచ హ
అతడు క్షణంలో కనబడకుండా పోయి, తన తండ్రితో మాట్లాడాడు.
మా భూద్వాక్యం చ తే మిథ్యా ధార్మికస్య కదాచన
ధార్మికుడైన నీ మాటలు ఎప్పుడూ అబద్ధంగా ఉండకూడదు.
ఇహ చైవ పునస్తావదాగమిష్యే న సంశయః
ఇక్కడే మళ్లీ తప్పకుండా వస్తాను, ఈ విషయంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మిథ్యాభిశంసినం తాత యథేష్టం తారయిష్యతి 193.
తండ్రి, ఎవడు అబద్ధంగా ప్రమాణం చేస్తాడో, అతడిని అతను తన ఇష్టానుసారం రక్షిస్తాడు.
అప్రవృత్తస్త్వసమ్భాష్యో యోఽహం మిథ్యా ప్రయుక్తవాన్
కానీ నేను అబద్ధంగా మాట్లాడినవాడిని, నాకు పనులు చేయడం లేదా ఎవ్వరూ నన్ను పలకడం సరికాదు.
అహం పుత్ర న సద్వాదీ న క్షమే ధర్మదూషితమ్
కుమారా, నేను నిజమైన మాటలు చెప్పేవాడిని కాదు, ధర్మానికి విరుద్ధమైనది నేను సహించను.
ధర్మజ్ఞశ్చ యశస్వీ చ నిత్యం క్షాన్తో జితేన్ద్రియః
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, పేరుగాంచినవాడు, ఎప్పుడూ సహనంతో ఉండేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
యాచితస్త్వం మయా పుత్ర గన్తుం వై తత్ర నార్హసి
నీవు అక్కడికి పోవద్దని నేను వేడుకున్నాను కుమారా, నీవు వెళ్లకూడదు.
యది వైవస్వతో రాజా తత్ర ప్రాప్తం యదృచ్ఛయా
వైవస్వతుడు అనే రాజు యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వస్తే,
వినశ్యేయమహం పశ్య కులసేతువినాశనః
నేను నశిస్తాను — చూడు, ఇది కుటుంబ బంధాన్ని నాశనం చేయడమే.
నరకస్య పుదిత్యాఖ్యా దుఃఖేన నరకం విదుః
నరకంలో 'పుదిత' అని పిలిచే స్థలం ఉంది — దాని బాధ వల్లనే దాన్ని నరకంగా తెలుసుకుంటారు.
అపుత్రస్య హి తత్సర్వం మోఘం భవతి నిశ్చయః
కుమారుడు లేనివాడికి అన్ని పనులూ వ్యర్థమే, ఇది నిశ్చయం.
శుశ్రూషావాన్భవేచ్ఛూద్రో వైశ్యో వా కృషిజీవనః
పరిచర్య చేసే శూద్రుడు గానీ, వ్యవసాయం చేసేవాడు అయిన వైశ్యుడు గానీ,
తపో వా విపులం తప్త్వా దత్త్వా దానమనుత్తమమ్ 193.
లేదా గొప్ప తపస్సు చేసి, ఉత్తమమైన దానం ఇచ్చినవాడు అయినా,
పుత్రేణ లభతే జన్మ పౌత్రేణ తు పితామహః
కుమారుని ద్వారా జన్మ లభిస్తుంది, మనవడివల్ల తాతకు కూడా పునర్జన్మ లభిస్తుంది.