నిర్జనం ధ్రువతీర్థం తు వృతవేలమివాభవత్
ఒంటరిగా ఉన్న ఆ శాశ్వత తీర్థం, ఒడ్డుతో చుట్టుముట్టినట్లైంది.
వేపథుః కోటరాక్షశ్చ పృష్ఠలగ్నలఘూదరః 180.
వాడి ఒళ్ళు వణికిపోతూ, గుహలాంటి కన్నులతో, వెనుక భాగం లోపలికి పోయినట్లు, సన్నగా ఉన్నాడు.
న వాక్చ శ్రూయతే తస్య క్షుద్రపక్షిరవో యథా
వాడి మాట వినిపించదు, అది చిన్న పక్షి అరుపులా ఉంటుంది.
న గచ్ఛసి యథాస్థానమాగతస్తు నిరుద్యమః
నీవు ఇక్కడికి వచ్చావు గానీ, నీ స్థానం వైపు పోవడం లేదు, ఎందుకంటే నీవు శ్రమ లేకుండా వచ్చావు.
మమాద్య నైత్యకం కర్మ తీర్థేఽస్మిన్నశ్యతేఽనిశమ్
ఈ తీర్థంలో నా నిత్యకర్మ ఈ రోజు రాత్రింబవళ్ళు నశించింది.
త్వాం దృష్ట్వేదృక్స్వరూపం చ క్రియా మే సా గతా త్వయి
నిన్ను ఇలాంటి రూపంలో చూసాక, నా క్రియ నీలోనే లీనమైంది.
జన్తురువాచ ధ్రువతీర్థే చ యః శ్రాద్ధం పునః కుర్యాత్తిలోదకమ్
జంతువు ఇలా అన్నాడు: ఎవరైనా ధ్రువతీర్థంలో మళ్లీ శ్రాద్ధం చేసి, నువ్వుల నీళ్లు సమర్పిస్తే—
తిలతృప్తా దివం యాన్తి పితరస్తేన పుత్రిణః
ఆ నువ్వులతో తృప్తిపొందిన పితృదేవతలు, వారి సంతానంతో కలసి స్వర్గానికి చేరుకుంటారు.
యోనిసంకరదోషేణ నరకం సముపాశ్రితః
వంశములో కలయిక దోషం వల్ల, నరకంలో పడిపోవాల్సి వస్తుంది.
అగతిర్గమనే మే స్యాత్తే త్రితాపైః సమాగతః
నాకు ఎక్కడికీ వెళ్లే దారి లేదు; మూడు విధాల బాధలు నన్ను వెంటాడుతున్నాయి.
బలయుక్తా యయుః స్వర్గం నిర్బలస్య కుతో గతిః
బలమున్నవారు స్వర్గానికి చేరారు; బలహీనులకు దారి ఎక్కడుంది?
తే స్వధాపూజితైః పుత్రైర్గచ్ఛన్తి పరమాం గతిమ్ 180.
పుత్రులు స్వధా అర్పణలు చేసి గౌరవించినప్పుడు, వారు పరమగతిని పొందుతారు.
దృష్టాస్త్వయా త్రికాలజ్ఞ దివ్యదృష్ట్యా దివం గతాః
మూడు కాలాలను తెలిసినవాడా, దివ్యదృష్టితో స్వర్గానికి వెళ్లిన వారిని నువ్వు చూశావు.
ప్రతిలోమానులోమానాం శూద్రాణాం శ్రాద్ధకర్మిణామ్
ప్రతిలోమ, అనులోమంగా పుట్టిన శూద్రులు శ్రాద్ధం చేసినప్పుడు—
ఏవం పృష్టః స విప్రేణ కథయామాస కారణమ్
అలా బ్రాహ్మణుడు అడిగినప్పుడు, అతడు కారణాన్ని వివరించసాగాడు.
తవాపి సన్తతిస్తాత నాస్తి దైవాద్యథోచితా
ప్రియమైనవాడా, నీ వంశమూ దేవతల నిర్ణయాన్ని అనుసరించి లేదు.
వద సర్వం కరిష్యామి యది సత్యం వచో మమ
నీవు అన్నీ చెప్పు; నా మాట నిజమైతే, నేను చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.
ఇమే యే మమ దేహే తు భవన్తి మశకాః కృశాః
నా శరీరంలో ఉన్న ఈ సన్నగా ఉన్న దోమలు—
తన్తుమన్త్రమహం తేషాం మమ తన్తుమయీ సకృత్
వారికోసం నేను తంత్రమంత్రం; వారికి ఒక్కసారి తంతువులా ఉంటాను.
మహిష్యాః ప్రేషణే నిత్యం దాసీ నామ్నా ప్రభావతీ
రాణికి సందేశాలు చెప్పేందుకు ఎప్పుడూ ప్రభావతీ అనే దాసీ ఉంది.
అస్మాకం సన్తతేస్తన్తుస్తస్య శ్రాద్ధకృతే వయమ్
మా వంశం ఆమె తంతువుల్లాంటిది; శ్రాద్ధం కోసం మేము—
స్థితా ఏతావదేవం తు కాలం యాస్యామహేఽమ్బుధౌ 180.
మేము ఈ కాలం వరకే ఇక్కడ ఉంటాం; ఆ తర్వాత సముద్రంలోకి వెళ్తాం.
శ్రుత్వైతత్స త్రికాలజ్ఞో మోహావిష్టోఽబ్రవీదిదమ్
ఇది విని, మూడు కాలాలను తెలిసినవాడు మోహంతో ఇలా అన్నాడు:
విధిరత్ర కథం తస్యా యేన యూయం సపుత్రిణః
ఆమెకు ఏ నియమం ఉంది? దాని వల్ల మీరు, పిల్లలతో కలసి, ఎలా ఉన్నారు?
పూర్వకర్మవిపాకేన యాం యాం గతిమధోముఖీమ్
మునుపటి కర్మల ఫలితంగా మనిషి ఏదైనా దిగజారే మార్గాన్ని పొందితే,
శ్రాద్ధం పిణ్డోదకం దానం నిత్యం నైమిత్తికం తథా
శ్రాద్ధం, అన్నం, నీళ్లు, దానం — ఇవన్నీ నిత్యం, సందర్భానుసారంగా కూడా ఇవ్వాలి.
అపి స్యాత్స కులేఽస్మాకం యో నో దద్యాజ్జలాఞ్జలిమ్
మన వంశంలో ఎవరో ఒకరు మన కోసం నీళ్లు సమర్పిస్తారని ఆశించవచ్చు.
విశేషాత్తీర్థమధ్యే తు తిలమిశ్రం జలాఞ్జలిమ్
ప్రత్యేకంగా పవిత్ర క్షేత్రంలో తిలలు కలిపిన నీళ్లు సమర్పిస్తే,
దర్భపాణిస్త్రిస్త్రిగోత్రే పితృనామ సముచ్చరన్
దర్భ గడ్డి చేతిలో పట్టుకుని, మూడు గోత్రాలు, పితృదేవతల పేర్లు ఉచ్చరిస్తూ,
ఆదావేకాఞ్జలిర్ద్వే తు తిస్రో వై తర్పణే స్మృతాః
మొదట ఒక ముట్టు, ఆ తరువాత రెండు, మొత్తం మూడు ముట్టులు తర్పణానికి ఉపయోగించాలి.