వరాహపురాణమ్

తత్రాప్యసామర్థ్యయుతః కరాగ్రాగ్రస్థితాంస్తిలాన్ । ప్రణమ్య ద్విజముఖ్యాయ కస్మైచిద్ ద్విజ దాస్యతి ।। ౧౩.

అది కూడా సాధ్యపడకపోతే, చేతి చివర నువ్వులు పెట్టి, ఏదైనా ప్రధాన బ్రాహ్మణుడికి వినయంతో సమర్పిస్తే —

తిలైః సప్తాష్టభిర్వాపి సమవేతాం జలాఞ్జలిమ్ । భక్తినమ్రః సముద్దిశ్యాప్యస్మాకం సంప్రదాస్యతి ।। ౧౩.

ఏడు లేదా ఎనిమిది నువ్వులతో, లేదా నీరు ఒక మুঠి తీసుకుని, భక్తితో, వినయంతో మన కోసం సమర్పిస్తే —

యతః కుతశ్చిత్ సంప్రాప్య గోభ్యో వాపి గవాహ్నికమ్ । అభావే ప్రీణయత్యస్మాన్ భక్త్యా యుక్తః ప్రదాస్యతి ।। ౧౩.

ఎక్కడినుంచైనా ఏది లభిస్తే అది, లేదా ఆవుల నుంచి రోజువారీ పాలైనా, మరొకటి లేకపోతే, భక్తితో మనకు సమర్పిస్తే మేము తృప్తి చెందుతాము.

సర్వాభావే వనం గత్వా కక్షామూలప్రదర్శకః । సూర్యాదిలోకపాలానామిదముచ్చైః పఠిష్యతి ।। ౧౩.

ఏదీ లేకపోతే, అడవికి వెళ్లి, చెట్టు వేరుకు దగ్గరగా పవిత్ర ప్రదేశాన్ని చూపించి, సూర్యుడు మొదలైన లోకపాలులకు ఈ మాటలు బలంగా చదవాలి:

న మేఽస్తి విత్తం న ధనం న చాన్య- చ్ఛ్రాద్ధస్య యోగ్యం స్వపితౄన్ నతోఽస్మి । తృప్యన్తు భక్త్యా పితరో మయైతౌ భుజౌ తతౌ వర్త్మని మారుతస్య ।। ౧౩.

నాకు ధనం లేదు, సంపద లేదు, శ్రాద్ధానికి తగిన మరేదీ లేదు. నా పితృదేవతలకు నమస్కరిస్తూ, నా భక్తితో వారు తృప్తి చెందాలి — నా చేతులు గాలిమార్గంలో చాచి నిలబడి.

ఇత్యేతత్ పితృభిర్గీతం భావాభావప్రయోజనమ్ । కృతం తేన భవేచ్ఛ్రాద్ధం య ఏవం కురుతే ద్విజ ।। ౧౩.

ఇది జీవితం, అజీవితానికి సంబంధించిన ప్రయోజనాన్ని గురించి పితృదేవతలు పాడిన పాట. ఎవరు ఇలా శ్రద్ధను నిర్వహిస్తారో, వారికీ ఇది నిజమైన శ్రద్ధగా ఫలిస్తుంది.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ । ఏతన్మే కథితం పూర్వం బ్రహ్మపుత్రేణ ధీమతా । సనకానుజేన విప్రర్షే బ్రాహ్మణాన్ శ్రృణు సాంప్రతమ్ ।। ౧౪.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, సనకుని తమ్ముడు అయిన ధీరుడు, ఇదంతా నాకు ముందే వివరంగా చెప్పాడు. ఇప్పుడు బ్రాహ్మణుల గురించి విను.

త్రిణాచికేతస్త్రిమధుస్త్రిసుపర్ణః షడఙ్గవిత్ । వేదవిత్ శ్రోత్రియో యోగీ తథా వై జ్యోష్ఠసామగః ।। ౧౪.

మూడు నాచికేతాగ్నులను, మూడు మధుసూక్తులను, మూడు సుపర్ణమంత్రాలను తెలిసినవాడు, షడంగాలను, వేదాలను బాగా నేర్చుకున్నవాడు, శ్రోత్రియుడు, యోగి, అలాగే జ్యోతిష్సామగంలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవాడు.

ఋత్విజం భాగినేయం చ దౌహిత్రం శ్వసురం తథా । జామాతరం మాతులం చ తపోనిష్ఠం చ బ్రాహ్మణమ్ ।। ౧౪.

ఋత్విజుడు, మేనల్లుడు, మనవడు, మామయ్య, అల్లుడు, మామ, తపస్సులో నిష్ణాతుడైన బ్రాహ్మణుడు.

పఞ్చాగ్న్యభిరతం చైవ శిష్యం సంబన్ధినం తథా । మాతాపితృరతం చైవ ఏతాఞ్ఛ్రాద్ధే నియోజయేత్ ।। ౧౪.

ఐదు అగ్నిసేవలో నిమగ్నుడైనవాడు, శిష్యుడు, బంధువు, తల్లిదండ్రుల సేవలో నిబద్ధుడైనవాడు — వీరిని శ్రద్ధకార్యానికి నియమించాలి.

మిత్రధ్రుక్ కునఖీ చైవ శ్యావదన్తస్తథా ద్విజః । కన్యాదూషయితా వహ్నివేదోజ్ఝః సోమవిక్రయీ ।। ౧౪.

స్నేహితులను మోసం చేసేవాడు, వంకర గోళ్లున్నవాడు, నల్ల బొమ్మలు ఉన్న బ్రాహ్మణుడు, కన్యను అపవిత్రం చేసినవాడు, అగ్నిసేవను వదిలేసినవాడు, సోమరసం అమ్మేవాడు.

అభిశప్తస్తథా స్తేనః పిశునో గ్రామయాజకః । భృతకాధ్యాపకశ్చైవ భృతకాధ్యాపితశ్చ యః ।। ౧౪.

శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, పరనిందకుడు, గ్రామపూజారి, జీతానికి బోధించే వాడు, జీతానికి విద్య నేర్చుకునేవాడు.

పరపూర్వాపతిశ్చైవ మాతాపిత్రోస్తథోజ్ఝకః । వృషలీసూతిపోష్యశ్చ వృషలీపతిరేవ చ । తథా దేవలకశ్చాపి శ్రాద్ధే నార్హన్తి కేతనమ్ ।। ౧౪.

ఇతరుల భార్యను పెళ్లి చేసుకున్నవాడు, తల్లిదండ్రులను నిర్లక్ష్యం చేసినవాడు, శూద్రస్త్రీని పోషించే వాడు లేదా ఆమె భర్త, దేవాలయ పూజారి — వీరిని శ్రద్ధలో నియమించరాదు.

ప్రథమేఽహ్ని బుధః కుర్యాద్ విప్రాగ్ర్యాణాం నిమన్త్రణమ్ । ఆనిమన్త్ర్య ద్విజాన్ గేహమాగతాన్ భోజయేద్ యతీన్ ।। ౧౪.

మొదటి రోజున, జ్ఞానవంతుడు ప్రధాన బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాలి. ఆహ్వానం చేయకపోయినా, ఇంటికి వచ్చిన యతులను భోజనం పెట్టాలి.

పాదశౌచాదినా గేహమాగతాన్ భోజయేద్ ద్విజాన్ । పవిత్రపాణిరాచాన్తానాసనేషూపవేశయేత్ ।। ౧౪.

పాదశౌచాది చేసి ఇంటికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి. పవిత్రమైన చేతులతో, ఆచమనము చేసి, ఆసనాలపై కూర్చోబెట్టి ఆహ్వానించాలి.

పితౄణామయుజో యుగ్మాన్ దేవానామపి యోజయేత్ । దేవానామేకమేకం వా పితౄణాం చ నియోజయేత్ ।। ౧౪.

పితృదేవతలకు జతలుగా, దేవతలకు కూడా జతలుగా నియమించాలి. లేకపోతే ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్కరిని నియమించవచ్చు.

తథా మాతామహశ్రాద్ధం వైశ్వదేవసమన్వితమ్ । కుర్వీత భక్తిసంపన్నసక్తన్త్రం వా వైశ్వదేవికమ్ ।। ౧౪.

మామయ్యకు చేసే శ్రద్ధను వైశ్వదేవకర్మతో కలిపి, భక్తితో చేయాలి. లేకపోతే క్రమంగా వైశ్వదేవకర్మను మాత్రమే చేయవచ్చు.

ప్రాఙ్ముఖం భోజభేద్ విప్రం దేవానాముభయాత్మకమ్ । పితృపైతామహానాం చ భోజయేచ్చాప్యుదఙ్ముఖాన్ ।। ౧౪.

దేవతల కోసం బ్రాహ్మణుడిని తూర్పు వైపున కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాలి. పితృదేవతలు, పితామహులకు ఉత్తర దిశలో కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాలి.

పృథక్ తయోః కేచిదాహుః శ్రాద్ధస్య కరణం ద్విజ । ఏకత్రైకేన పాకేన వదన్త్యన్యే మహర్షయః ।। ౧౪.

శ్రద్ధను రెండింటికీ వేర్వేరుగా చేయాలని కొందరు అంటారు. మరికొందరు మహర్షులు ఒకే వంటతో కలిపి చేయవచ్చని చెబుతారు.

విష్టరార్థం కుశాన్ దత్త్వా సంపూజ్యార్ఘవిధానతః । కుర్యాదావాహనం ప్రాజ్ఞో దేవానాం తదనుజ్ఞయా ।। ౧౪.

కూర్చునేందుకు కుశాలను ఇచ్చి, అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి గౌరవం చేసి, దేవతలను వారి అనుమతితో ఆహ్వానించాలి.

యవామ్బునా చ దేవానాం దద్యాదర్ఘ్యం విధానవిత్ । సుగన్ధధూపదీపాంశ్చ దత్త్వా తేభ్యో యథావిధి । పితౄణామపసకవ్యేన సర్వమేవోపకల్పయేత్ ।। ౧౪.

యవపానంతో దేవతలకు అర్ఘ్యం సమర్పించాలి. సువాసన గల ధూపం, దీపాలు కూడా విధిగా ఇవ్వాలి. పితృదేవతలకు అపసవ్యంతో అన్నీ సిద్ధం చేయాలి.

అనుజ్ఞాం చ తతః ప్రాప్య దత్త్వా దర్భాన్ ద్విధాకృతాన్ । మన్త్రపూర్వం పితౄణాం తు కుర్యాదావాహనం బుధః । తిలామ్బునా చాపసవ్యం దద్యాదర్ధ్యాదికం బుధః ।। ౧౪.

అనుమతి తీసుకుని, రెండు భాగాలుగా చేసిన దర్భలను ఇచ్చి, మంత్రాలతో పితృదేవతలను ఆహ్వానించాలి. నువ్వుల నీటితో అపసవ్యంగా అర్ఘ్యాది సమర్పించాలి.

కాలే తత్రాతిథిం ప్రాప్తమన్నకామం ద్విజాధ్వగమ్ । బ్రాహ్మణైరభ్యనుజ్ఞాతః కామం తమపి పూజయేత్ ।। ౧౪.

ఆ సమయంలో, ఆహారం కోరుకుంటూ వచ్చిన అతిథి బ్రాహ్మణుడు ఉంటే, ఇతర బ్రాహ్మణుల అనుమతితో అతనికీ కావలసిన విధంగా సత్కారం చేయాలి.

యోగినో వివిధై రూపైర్నరాణాముపకారిణః । భ్రమన్తి పృథివీమేతామవిజ్ఞాతస్వరూపిణః ।। ౧౪.

యోగులు అనేక రూపాల్లో ఈ భూమిపై తిరుగుతూ, మనుషులకు మేలు చేస్తారు. వారి అసలు స్వరూపం ఎవరికీ తెలియదు.

తస్మాదభ్యర్చయేత్ ప్రాప్తం శ్రాద్ధకాలేఽతిథిం బుధః । శ్రాద్ధక్రియాఫలం హన్తి ద్విజేన్ద్రాపూజితోఽతిథిః ।। ౧౪.

కావున శ్రాద్ధ సమయంలో వచ్చిన అతిథిని జ్ఞానవంతుడు గౌరవంగా పూజించాలి. అతిథి, ముఖ్యమైన బ్రాహ్మణుడు, పూజించకపోతే ఆ శ్రాద్ధ ఫలం నశిస్తుంది.

జుహుయాద్ వ్యఞ్జనం క్షారైర్వర్జ్యమన్నం తతోఽనలే । అనుజ్ఞాతో ద్బిజైస్తైస్తు త్రిః కృత్వా పురుషర్షభ ।। ౧౪.

ఉప్పు, కారం లేని రుచికరమైన అన్నాన్ని మూడుసార్లు అగ్నిలో నైవేద్యంగా పెట్టాలి. బ్రాహ్మణులు అనుమతినిచ్చిన తర్వాత, ఓ మానవశ్రేష్ఠా, అలా చేయాలి.

అగ్నయే కవ్యవాహనాయ స్వాహేతి ప్రథమాహుతిః । సోమాయ వై పితృమతే దాతవ్యా తదనన్తరమ్ ।। ౧౪.

మొదటి హోమాన్ని 'స్వాహా' అని అగ్నికి, పితృదేవతలకు నైవేద్యం తీసుకెళ్లే అగ్నికి సమర్పించాలి. వెంటనే తర్వాత సోమునికి, పితృమాతృకుడైన సోమునికి ఇవ్వాలి.

వైవస్వతాయ చైవాన్యా తృతీయా దీయతాహుతిః । హుతావశిష్టమల్పాల్పం విప్రపాత్రేషు నిర్వపేత్ ।। ౧౪.

మూడవ హోమాన్ని వైవస్వతునికి సమర్పించాలి. హోమంలో మిగిలిన తక్కువ అన్నాన్ని బ్రాహ్మణుల పాత్రల్లో పెట్టాలి.

తతోఽన్నం మృష్టమత్యర్థమభీష్టమభిసంస్కృతమ్ । దత్త్వా జుషధ్వమిచ్ఛాతో వాచ్యమేతదనిష్ఠురమ్ ।। ౧౪.

తర్వాత, బాగా వండిన, ఇష్టమైన, శుద్ధమైన అన్నాన్ని ఇచ్చి, 'మీరు ఇష్టానుసారం ఆనందంగా భోజనం చేయండి' అని మృదువుగా చెప్పాలి.