వరాహపురాణమ్

కాలే ధనిష్ఠా యది నామ తస్మిన్ భవేత్తు విప్రేన్ద్ర సదా పితృభ్యః । దత్తం జలాన్నం ప్రదదాతి తృప్తిం వర్షాయుతం తత్కులజైర్మనుష్యైః ।। ౧౩.

ఆ సమయంలో ధనిష్ఠా నక్షత్రం ఉంటే, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, కుటుంబ సభ్యులు పితృదేవతలకు నీరు, అన్నం సమర్పిస్తే, వారు పది వేల సంవత్సరాలు తృప్తిగా ఉంటారు.

తత్రైవ చేద్ భాద్రపదాస్తు పూర్వాః కాలే తదా యైః క్రియతే పితృభ్యః । శ్రాద్ధం పరా తృప్తిముపేత్య తేన యుగం సమగ్రం పితరః స్వపన్తి ౧౩.

అదే సమయంలో ముందుగా భాద్రపద నక్షత్రాలు ఉంటే, ఆ సమయంలో ఎవరు పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం చేస్తారో, వారు పితృదేవతలకు పరమ తృప్తిని కలిగిస్తారు. అప్పుడు వారు ఒక యుగం పాటు ప్రశాంతంగా విశ్రాంతి పొందుతారు.

గఙ్గాసరయూమథవా విపాశాం సరస్వతీం నైమిషగోమతీం వా । తతోఽవగాహ్యార్చనమాదరేణ కృత్వా పితౄణామహితాని హన్తి ।। ౧౩.

గంగ, సరయూ, విపాశా, సరస్వతి, నైమిష, గోమతి నదుల్లో భక్తితో స్నానం చేసి, ఆ తరువాత పితృదేవతలకు పూజ చేసినవాడు వారి దుఃఖాలను తొలగించగలడు.

గాయన్తి చైతత్ పితరః కదా తు వర్షామఘాతృప్తిమవాప్య భూయః । మాఘాసితాన్తే శుభతీర్థతోయై- ర్యాస్యామ తృప్తిం తనయాదిదత్తైః ।। ౧౩.

పితృదేవతలు ఇలా పాడుతారు: 'ఒక సంవత్సరం తరువాత మళ్లీ మాఘశుద్ధ పక్షం చివరలో పవిత్ర తీర్థ జలాలతో, కుమారులు మొదలైనవారు చేసిన దానాల వలన మేము తిరిగి తృప్తిని పొందుతాము.'

చిత్తం చ విత్తం చ నృణాం విశుద్ధం శస్తశ్చ కాలః కథితో విధిశ్చ । పాత్రం యథోక్తం పరమా చ భక్తి- ర్నృణాం ప్రయచ్ఛన్త్యభివాఞ్ఛితాని ।। ౧౩.

మనసు, ధనం పవిత్రంగా ఉండాలి; శుభమైన సమయం, నిబంధనల ప్రకారం విధి, సరైన పాత్ర, అత్యున్నత భక్తి — ఇవన్నీ కలిసినప్పుడు మనిషికి కావలసినది అన్నీ లభిస్తాయి.

పితృగీతాస్తథైవాత్ర శ్లోకాస్తాన్ శ్రృణు సత్తమ । శ్రుత్వా తథైవ భవితా భావ్యం తత్ర విధాత్మనా ।। ౧౩.

ఓ ఉత్తముడా, ఇప్పుడు పితృదేవతలు పాడిన ఈ శ్లోకాలను విను. వీటిని వినిన తరువాత, విధాత నిర్ణయించిన విధంగా ప్రవర్తించాలి.

అపి ధన్యః కులే జాయాదస్మాకం మతిమాన్ నరః । అకుర్వన్ విత్తశాఠ్యం యః పిణ్డాన్ యో నిర్వపిష్యతి ।। ౧౩.

మన వంశంలో పుట్టిన జ్ఞానవంతుడు, ధనంలో మోసం చేయకుండా, మన కోసం పిండాలు సమర్పించే వాడు నిజంగా ధన్యుడు.

రత్నవస్త్రమహాయానం సర్వం భోగాదికం వసు । విభవే సతి విప్రేభ్యో అస్మానుద్దిశ్య దాస్యతి ।। ౧౩.

రత్నాలు, వస్త్రాలు, రథాలు, అన్ని సుఖాలు, ధనం కలిగి ఉన్నవాడు, మన పేరుతో బ్రాహ్మణులకు దానం చేస్తే —

అన్నేన వా యథాశక్త్యా కాలేఽస్మిన్ భక్తినమ్రధీః । భోజయిష్యతి విప్రాగ్ర్యాంస్తన్మాత్రవిభవో నరః ।। ౧౩.

లేదా, తన శక్తికి అనుగుణంగా అన్నం, ఈ సమయంలో భక్తితో, వినయంతో ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టినా, అంతే మనిషికి చాలును.

అసమర్థోఽన్నదానస్య వన్యశాకం స్వశక్తితః । ప్రదాస్యతిద్విజాగ్ర్యేభ్యః స్వల్పాం యో వాపి దక్షిణామ్ ।। ౧౩.

అన్నదానం చేయలేని స్థితిలో ఉంటే, తన శక్తికి తగినట్లుగా అడవి కూరగాయలు లేదా కొంత చిన్న దక్షిణా అయినా ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు సమర్పిస్తే —

తత్రాప్యసామర్థ్యయుతః కరాగ్రాగ్రస్థితాంస్తిలాన్ । ప్రణమ్య ద్విజముఖ్యాయ కస్మైచిద్ ద్విజ దాస్యతి ।। ౧౩.

అది కూడా సాధ్యపడకపోతే, చేతి చివర నువ్వులు పెట్టి, ఏదైనా ప్రధాన బ్రాహ్మణుడికి వినయంతో సమర్పిస్తే —

తిలైః సప్తాష్టభిర్వాపి సమవేతాం జలాఞ్జలిమ్ । భక్తినమ్రః సముద్దిశ్యాప్యస్మాకం సంప్రదాస్యతి ।। ౧౩.

ఏడు లేదా ఎనిమిది నువ్వులతో, లేదా నీరు ఒక మুঠి తీసుకుని, భక్తితో, వినయంతో మన కోసం సమర్పిస్తే —

యతః కుతశ్చిత్ సంప్రాప్య గోభ్యో వాపి గవాహ్నికమ్ । అభావే ప్రీణయత్యస్మాన్ భక్త్యా యుక్తః ప్రదాస్యతి ।। ౧౩.

ఎక్కడినుంచైనా ఏది లభిస్తే అది, లేదా ఆవుల నుంచి రోజువారీ పాలైనా, మరొకటి లేకపోతే, భక్తితో మనకు సమర్పిస్తే మేము తృప్తి చెందుతాము.

సర్వాభావే వనం గత్వా కక్షామూలప్రదర్శకః । సూర్యాదిలోకపాలానామిదముచ్చైః పఠిష్యతి ।। ౧౩.

ఏదీ లేకపోతే, అడవికి వెళ్లి, చెట్టు వేరుకు దగ్గరగా పవిత్ర ప్రదేశాన్ని చూపించి, సూర్యుడు మొదలైన లోకపాలులకు ఈ మాటలు బలంగా చదవాలి:

న మేఽస్తి విత్తం న ధనం న చాన్య- చ్ఛ్రాద్ధస్య యోగ్యం స్వపితౄన్ నతోఽస్మి । తృప్యన్తు భక్త్యా పితరో మయైతౌ భుజౌ తతౌ వర్త్మని మారుతస్య ।। ౧౩.

నాకు ధనం లేదు, సంపద లేదు, శ్రాద్ధానికి తగిన మరేదీ లేదు. నా పితృదేవతలకు నమస్కరిస్తూ, నా భక్తితో వారు తృప్తి చెందాలి — నా చేతులు గాలిమార్గంలో చాచి నిలబడి.

ఇత్యేతత్ పితృభిర్గీతం భావాభావప్రయోజనమ్ । కృతం తేన భవేచ్ఛ్రాద్ధం య ఏవం కురుతే ద్విజ ।। ౧౩.

ఇది జీవితం, అజీవితానికి సంబంధించిన ప్రయోజనాన్ని గురించి పితృదేవతలు పాడిన పాట. ఎవరు ఇలా శ్రద్ధను నిర్వహిస్తారో, వారికీ ఇది నిజమైన శ్రద్ధగా ఫలిస్తుంది.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ । ఏతన్మే కథితం పూర్వం బ్రహ్మపుత్రేణ ధీమతా । సనకానుజేన విప్రర్షే బ్రాహ్మణాన్ శ్రృణు సాంప్రతమ్ ।। ౧౪.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, సనకుని తమ్ముడు అయిన ధీరుడు, ఇదంతా నాకు ముందే వివరంగా చెప్పాడు. ఇప్పుడు బ్రాహ్మణుల గురించి విను.

త్రిణాచికేతస్త్రిమధుస్త్రిసుపర్ణః షడఙ్గవిత్ । వేదవిత్ శ్రోత్రియో యోగీ తథా వై జ్యోష్ఠసామగః ।। ౧౪.

మూడు నాచికేతాగ్నులను, మూడు మధుసూక్తులను, మూడు సుపర్ణమంత్రాలను తెలిసినవాడు, షడంగాలను, వేదాలను బాగా నేర్చుకున్నవాడు, శ్రోత్రియుడు, యోగి, అలాగే జ్యోతిష్సామగంలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవాడు.

ఋత్విజం భాగినేయం చ దౌహిత్రం శ్వసురం తథా । జామాతరం మాతులం చ తపోనిష్ఠం చ బ్రాహ్మణమ్ ।। ౧౪.

ఋత్విజుడు, మేనల్లుడు, మనవడు, మామయ్య, అల్లుడు, మామ, తపస్సులో నిష్ణాతుడైన బ్రాహ్మణుడు.

పఞ్చాగ్న్యభిరతం చైవ శిష్యం సంబన్ధినం తథా । మాతాపితృరతం చైవ ఏతాఞ్ఛ్రాద్ధే నియోజయేత్ ।। ౧౪.

ఐదు అగ్నిసేవలో నిమగ్నుడైనవాడు, శిష్యుడు, బంధువు, తల్లిదండ్రుల సేవలో నిబద్ధుడైనవాడు — వీరిని శ్రద్ధకార్యానికి నియమించాలి.

మిత్రధ్రుక్ కునఖీ చైవ శ్యావదన్తస్తథా ద్విజః । కన్యాదూషయితా వహ్నివేదోజ్ఝః సోమవిక్రయీ ।। ౧౪.

స్నేహితులను మోసం చేసేవాడు, వంకర గోళ్లున్నవాడు, నల్ల బొమ్మలు ఉన్న బ్రాహ్మణుడు, కన్యను అపవిత్రం చేసినవాడు, అగ్నిసేవను వదిలేసినవాడు, సోమరసం అమ్మేవాడు.

అభిశప్తస్తథా స్తేనః పిశునో గ్రామయాజకః । భృతకాధ్యాపకశ్చైవ భృతకాధ్యాపితశ్చ యః ।। ౧౪.

శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, పరనిందకుడు, గ్రామపూజారి, జీతానికి బోధించే వాడు, జీతానికి విద్య నేర్చుకునేవాడు.

పరపూర్వాపతిశ్చైవ మాతాపిత్రోస్తథోజ్ఝకః । వృషలీసూతిపోష్యశ్చ వృషలీపతిరేవ చ । తథా దేవలకశ్చాపి శ్రాద్ధే నార్హన్తి కేతనమ్ ।। ౧౪.

ఇతరుల భార్యను పెళ్లి చేసుకున్నవాడు, తల్లిదండ్రులను నిర్లక్ష్యం చేసినవాడు, శూద్రస్త్రీని పోషించే వాడు లేదా ఆమె భర్త, దేవాలయ పూజారి — వీరిని శ్రద్ధలో నియమించరాదు.

ప్రథమేఽహ్ని బుధః కుర్యాద్ విప్రాగ్ర్యాణాం నిమన్త్రణమ్ । ఆనిమన్త్ర్య ద్విజాన్ గేహమాగతాన్ భోజయేద్ యతీన్ ।। ౧౪.

మొదటి రోజున, జ్ఞానవంతుడు ప్రధాన బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాలి. ఆహ్వానం చేయకపోయినా, ఇంటికి వచ్చిన యతులను భోజనం పెట్టాలి.

పాదశౌచాదినా గేహమాగతాన్ భోజయేద్ ద్విజాన్ । పవిత్రపాణిరాచాన్తానాసనేషూపవేశయేత్ ।। ౧౪.

పాదశౌచాది చేసి ఇంటికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి. పవిత్రమైన చేతులతో, ఆచమనము చేసి, ఆసనాలపై కూర్చోబెట్టి ఆహ్వానించాలి.

పితౄణామయుజో యుగ్మాన్ దేవానామపి యోజయేత్ । దేవానామేకమేకం వా పితౄణాం చ నియోజయేత్ ।। ౧౪.

పితృదేవతలకు జతలుగా, దేవతలకు కూడా జతలుగా నియమించాలి. లేకపోతే ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్కరిని నియమించవచ్చు.

తథా మాతామహశ్రాద్ధం వైశ్వదేవసమన్వితమ్ । కుర్వీత భక్తిసంపన్నసక్తన్త్రం వా వైశ్వదేవికమ్ ।। ౧౪.

మామయ్యకు చేసే శ్రద్ధను వైశ్వదేవకర్మతో కలిపి, భక్తితో చేయాలి. లేకపోతే క్రమంగా వైశ్వదేవకర్మను మాత్రమే చేయవచ్చు.

ప్రాఙ్ముఖం భోజభేద్ విప్రం దేవానాముభయాత్మకమ్ । పితృపైతామహానాం చ భోజయేచ్చాప్యుదఙ్ముఖాన్ ।। ౧౪.

దేవతల కోసం బ్రాహ్మణుడిని తూర్పు వైపున కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాలి. పితృదేవతలు, పితామహులకు ఉత్తర దిశలో కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాలి.

పృథక్ తయోః కేచిదాహుః శ్రాద్ధస్య కరణం ద్విజ । ఏకత్రైకేన పాకేన వదన్త్యన్యే మహర్షయః ।। ౧౪.

శ్రద్ధను రెండింటికీ వేర్వేరుగా చేయాలని కొందరు అంటారు. మరికొందరు మహర్షులు ఒకే వంటతో కలిపి చేయవచ్చని చెబుతారు.