వరాహపురాణమ్

శ్రాద్ధం కుర్వీత విజ్ఞాయ వ్యతీపాతేఽయనే తథా । విషువే చైవ సంప్రాప్తే గ్రహణే శశిసూర్యయోః । సమస్తేష్వేవ విప్రేన్ద్ర రాశిష్వర్కేఽతిగచ్ఛతి ।। ౧౩.

శ్రాద్ధాన్ని సరైన కాలాన్ని తెలుసుకుని, ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణం, విషువత్ సమయాల్లో, చంద్రుడు లేదా సూర్యుడు గ్రహణంలో ఉన్నప్పుడు, లేదా సూర్యుడు కొత్త రాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు చేయాలి, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా!

నక్షత్రగ్రహపీడాసు దుష్టస్వప్నావలోకనే । ఇచ్ఛాశ్రాద్ధాని కుర్వీత నవసస్యాగమే తథా ।। ౧౩.

నక్షత్రాలు లేదా గ్రహాలు కష్టమిచ్చినప్పుడు, చెడు కలలు కనినప్పుడు, లేదా కొత్త ధాన్యం వచ్చినప్పుడు, మనసులో ఉద్భవించిన శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

అమావాస్యా యదా ఆర్ద్రావిశాఖాస్వాతియోగినో । శ్రాద్ధైః పితృగణస్తృప్తిం తదాప్నోత్యష్టవార్షికీమ్ ।। ౧౩.

అమావాస్య రోజు ఆర్ద్ర, విశాఖ, స్వాతి నక్షత్ర యోగంలో శ్రాద్ధం చేస్తే, పితృదేవతలు ఎనిమిదేళ్లు తృప్తిగా ఉంటారు.

అమావస్యా యదా పుష్యే రౌద్రేఽథర్క్షే పునర్వసౌ । ద్వాదశాబ్దం తథా తృప్తిం ప్రయాన్తి పితరోఽర్చ్చితాః ।। ౧౩.

అమావాస్య రోజు పుష్య, రౌద్ర, లేదా పునర్వసు నక్షత్రంలో శ్రాద్ధం చేస్తే, పితృదేవతలు పన్నెండు సంవత్సరాలు సంతృప్తిగా ఉంటారు.

వాసవాజైకపాదర్క్షే పితౄణాం తృప్తిమిచ్ఛతామ్ । వారుణే చాప్యమావాస్యా దేవానామపి దుర్లభా ।। ౧౩.

వాసవ, ఆజైకపాద, వారుణ నక్షత్రాలలో అమావాస్య వచ్చినప్పుడు, పితృదేవతల తృప్తిని కోరేవారు శ్రాద్ధం చేయాలి. ఆ సమయంలో దేవతలకు కూడా తృప్తి పొందడం చాలా కష్టం.

నవస్వర్క్షేష్వమావాస్యా యదా తేషు ద్విజోత్తమ । తదా శ్రాద్ధాని దేయాని అక్షయ్యఫలమిచ్ఛతామ్ । అపి కోటిసహస్త్రేణ పుణ్యస్యాన్తో న విద్యతే ।। ౧౩.

ఓ ఉత్తమ ద్విజా! తొమ్మిది నక్షత్రాలలో అమావాస్య వచ్చినప్పుడు, అక్షయ ఫలితాన్ని కోరేవారు శ్రాద్ధం చేయాలి. కోటి లక్షల పుణ్యఫలం వచ్చినా దానికి అంతం ఉండదు.

అథాపరం పితరః శ్రాద్ధకాలం రహస్యమస్మత్ ప్రవదన్తి పుణ్యమ్ । వైశాఖమాసస్య తు యా తృతీయా నవమ్యసౌ కార్త్తికశుక్లపక్షే ।। ౧౩.

ఇంకా, పితృదేవతలు మరొక రహస్యమైన, పుణ్యమైన శ్రాద్ధ కాలాన్ని చెబుతారు. వైశాఖ మాసంలో శుక్లపక్ష తృతీయ, కార్తీక మాసంలో శుక్లపక్ష నవమి రోజులు శ్రాద్ధానికి ఉత్తమమైనవి.

నభస్యమాసస్య తమిస్త్రపక్షే త్రయోదశీ పఞ్చదశీ చ మాఘే । ఉపప్లవే చన్ద్రమసో రవేశ్చ తథాష్టకాస్వప్యయనద్వయే చ ।। ౧౩.

మాఘమాసంలో అమావాస్య పక్షంలో పదమూడవ, పదిహేనవ తేదీలలో, చంద్రుడు లేదా సూర్యుడు గ్రహణంలో ఉన్నప్పుడు, అలాగే అష్టకా రోజుల్లో, ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయన సమయంలో —

పానీయమప్యత్ర తిలైర్విమిశ్రం దద్యాత్పితృభ్యః ప్రయతో మనుష్యః । శ్రాద్ధం కృతం తేన సమాఃసహస్త్రం రహస్యమేతత్ పితరో వదన్తి ।। ౧౩.

ఈ సందర్భాల్లో మనిషి భక్తితో నువ్వులతో కలిపిన నీటిని పితృదేవతలకు సమర్పించాలి. అలా చేసిన శ్రాద్ధం వందేళ్లపాటు పితృదేవతలకు తృప్తిని ఇస్తుంది — ఇది పితృదేవతలు చెప్పిన రహస్యము.

మాఘాసితే పఞ్చదశీ కదాచి- దుపైతి యోగం యది వారుణేన । ఋక్షేణ కాలః పరమః పితౄణాం న త్వల్పపుణ్యైర్ద్విజ లభ్యతేఽసౌ ।। ౧౩.

మాఘమాసంలో శుక్లపక్షంలో పదిహేనవ తేదీకి, వరుణ నక్షత్రంతో యోగం కలిగితే, ఆ సమయం పితృదేవతలకు అత్యంత శుభదాయకం. కానీ అలాంటి మహత్తరమైన సమయం తక్కువ పుణ్యమున్నవారికి దొరకదు, ద్విజశ్రేష్ఠ.

కాలే ధనిష్ఠా యది నామ తస్మిన్ భవేత్తు విప్రేన్ద్ర సదా పితృభ్యః । దత్తం జలాన్నం ప్రదదాతి తృప్తిం వర్షాయుతం తత్కులజైర్మనుష్యైః ।। ౧౩.

ఆ సమయంలో ధనిష్ఠా నక్షత్రం ఉంటే, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, కుటుంబ సభ్యులు పితృదేవతలకు నీరు, అన్నం సమర్పిస్తే, వారు పది వేల సంవత్సరాలు తృప్తిగా ఉంటారు.

తత్రైవ చేద్ భాద్రపదాస్తు పూర్వాః కాలే తదా యైః క్రియతే పితృభ్యః । శ్రాద్ధం పరా తృప్తిముపేత్య తేన యుగం సమగ్రం పితరః స్వపన్తి ౧౩.

అదే సమయంలో ముందుగా భాద్రపద నక్షత్రాలు ఉంటే, ఆ సమయంలో ఎవరు పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం చేస్తారో, వారు పితృదేవతలకు పరమ తృప్తిని కలిగిస్తారు. అప్పుడు వారు ఒక యుగం పాటు ప్రశాంతంగా విశ్రాంతి పొందుతారు.

గఙ్గాసరయూమథవా విపాశాం సరస్వతీం నైమిషగోమతీం వా । తతోఽవగాహ్యార్చనమాదరేణ కృత్వా పితౄణామహితాని హన్తి ।। ౧౩.

గంగ, సరయూ, విపాశా, సరస్వతి, నైమిష, గోమతి నదుల్లో భక్తితో స్నానం చేసి, ఆ తరువాత పితృదేవతలకు పూజ చేసినవాడు వారి దుఃఖాలను తొలగించగలడు.

గాయన్తి చైతత్ పితరః కదా తు వర్షామఘాతృప్తిమవాప్య భూయః । మాఘాసితాన్తే శుభతీర్థతోయై- ర్యాస్యామ తృప్తిం తనయాదిదత్తైః ।। ౧౩.

పితృదేవతలు ఇలా పాడుతారు: 'ఒక సంవత్సరం తరువాత మళ్లీ మాఘశుద్ధ పక్షం చివరలో పవిత్ర తీర్థ జలాలతో, కుమారులు మొదలైనవారు చేసిన దానాల వలన మేము తిరిగి తృప్తిని పొందుతాము.'

చిత్తం చ విత్తం చ నృణాం విశుద్ధం శస్తశ్చ కాలః కథితో విధిశ్చ । పాత్రం యథోక్తం పరమా చ భక్తి- ర్నృణాం ప్రయచ్ఛన్త్యభివాఞ్ఛితాని ।। ౧౩.

మనసు, ధనం పవిత్రంగా ఉండాలి; శుభమైన సమయం, నిబంధనల ప్రకారం విధి, సరైన పాత్ర, అత్యున్నత భక్తి — ఇవన్నీ కలిసినప్పుడు మనిషికి కావలసినది అన్నీ లభిస్తాయి.

పితృగీతాస్తథైవాత్ర శ్లోకాస్తాన్ శ్రృణు సత్తమ । శ్రుత్వా తథైవ భవితా భావ్యం తత్ర విధాత్మనా ।। ౧౩.

ఓ ఉత్తముడా, ఇప్పుడు పితృదేవతలు పాడిన ఈ శ్లోకాలను విను. వీటిని వినిన తరువాత, విధాత నిర్ణయించిన విధంగా ప్రవర్తించాలి.

అపి ధన్యః కులే జాయాదస్మాకం మతిమాన్ నరః । అకుర్వన్ విత్తశాఠ్యం యః పిణ్డాన్ యో నిర్వపిష్యతి ।। ౧౩.

మన వంశంలో పుట్టిన జ్ఞానవంతుడు, ధనంలో మోసం చేయకుండా, మన కోసం పిండాలు సమర్పించే వాడు నిజంగా ధన్యుడు.

రత్నవస్త్రమహాయానం సర్వం భోగాదికం వసు । విభవే సతి విప్రేభ్యో అస్మానుద్దిశ్య దాస్యతి ।। ౧౩.

రత్నాలు, వస్త్రాలు, రథాలు, అన్ని సుఖాలు, ధనం కలిగి ఉన్నవాడు, మన పేరుతో బ్రాహ్మణులకు దానం చేస్తే —

అన్నేన వా యథాశక్త్యా కాలేఽస్మిన్ భక్తినమ్రధీః । భోజయిష్యతి విప్రాగ్ర్యాంస్తన్మాత్రవిభవో నరః ।। ౧౩.

లేదా, తన శక్తికి అనుగుణంగా అన్నం, ఈ సమయంలో భక్తితో, వినయంతో ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టినా, అంతే మనిషికి చాలును.

అసమర్థోఽన్నదానస్య వన్యశాకం స్వశక్తితః । ప్రదాస్యతిద్విజాగ్ర్యేభ్యః స్వల్పాం యో వాపి దక్షిణామ్ ।। ౧౩.

అన్నదానం చేయలేని స్థితిలో ఉంటే, తన శక్తికి తగినట్లుగా అడవి కూరగాయలు లేదా కొంత చిన్న దక్షిణా అయినా ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు సమర్పిస్తే —

తత్రాప్యసామర్థ్యయుతః కరాగ్రాగ్రస్థితాంస్తిలాన్ । ప్రణమ్య ద్విజముఖ్యాయ కస్మైచిద్ ద్విజ దాస్యతి ।। ౧౩.

అది కూడా సాధ్యపడకపోతే, చేతి చివర నువ్వులు పెట్టి, ఏదైనా ప్రధాన బ్రాహ్మణుడికి వినయంతో సమర్పిస్తే —

తిలైః సప్తాష్టభిర్వాపి సమవేతాం జలాఞ్జలిమ్ । భక్తినమ్రః సముద్దిశ్యాప్యస్మాకం సంప్రదాస్యతి ।। ౧౩.

ఏడు లేదా ఎనిమిది నువ్వులతో, లేదా నీరు ఒక మুঠి తీసుకుని, భక్తితో, వినయంతో మన కోసం సమర్పిస్తే —

యతః కుతశ్చిత్ సంప్రాప్య గోభ్యో వాపి గవాహ్నికమ్ । అభావే ప్రీణయత్యస్మాన్ భక్త్యా యుక్తః ప్రదాస్యతి ।। ౧౩.

ఎక్కడినుంచైనా ఏది లభిస్తే అది, లేదా ఆవుల నుంచి రోజువారీ పాలైనా, మరొకటి లేకపోతే, భక్తితో మనకు సమర్పిస్తే మేము తృప్తి చెందుతాము.

సర్వాభావే వనం గత్వా కక్షామూలప్రదర్శకః । సూర్యాదిలోకపాలానామిదముచ్చైః పఠిష్యతి ।। ౧౩.

ఏదీ లేకపోతే, అడవికి వెళ్లి, చెట్టు వేరుకు దగ్గరగా పవిత్ర ప్రదేశాన్ని చూపించి, సూర్యుడు మొదలైన లోకపాలులకు ఈ మాటలు బలంగా చదవాలి:

న మేఽస్తి విత్తం న ధనం న చాన్య- చ్ఛ్రాద్ధస్య యోగ్యం స్వపితౄన్ నతోఽస్మి । తృప్యన్తు భక్త్యా పితరో మయైతౌ భుజౌ తతౌ వర్త్మని మారుతస్య ।। ౧౩.

నాకు ధనం లేదు, సంపద లేదు, శ్రాద్ధానికి తగిన మరేదీ లేదు. నా పితృదేవతలకు నమస్కరిస్తూ, నా భక్తితో వారు తృప్తి చెందాలి — నా చేతులు గాలిమార్గంలో చాచి నిలబడి.

ఇత్యేతత్ పితృభిర్గీతం భావాభావప్రయోజనమ్ । కృతం తేన భవేచ్ఛ్రాద్ధం య ఏవం కురుతే ద్విజ ।। ౧౩.

ఇది జీవితం, అజీవితానికి సంబంధించిన ప్రయోజనాన్ని గురించి పితృదేవతలు పాడిన పాట. ఎవరు ఇలా శ్రద్ధను నిర్వహిస్తారో, వారికీ ఇది నిజమైన శ్రద్ధగా ఫలిస్తుంది.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ । ఏతన్మే కథితం పూర్వం బ్రహ్మపుత్రేణ ధీమతా । సనకానుజేన విప్రర్షే బ్రాహ్మణాన్ శ్రృణు సాంప్రతమ్ ।। ౧౪.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, సనకుని తమ్ముడు అయిన ధీరుడు, ఇదంతా నాకు ముందే వివరంగా చెప్పాడు. ఇప్పుడు బ్రాహ్మణుల గురించి విను.

త్రిణాచికేతస్త్రిమధుస్త్రిసుపర్ణః షడఙ్గవిత్ । వేదవిత్ శ్రోత్రియో యోగీ తథా వై జ్యోష్ఠసామగః ।। ౧౪.

మూడు నాచికేతాగ్నులను, మూడు మధుసూక్తులను, మూడు సుపర్ణమంత్రాలను తెలిసినవాడు, షడంగాలను, వేదాలను బాగా నేర్చుకున్నవాడు, శ్రోత్రియుడు, యోగి, అలాగే జ్యోతిష్సామగంలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవాడు.

ఋత్విజం భాగినేయం చ దౌహిత్రం శ్వసురం తథా । జామాతరం మాతులం చ తపోనిష్ఠం చ బ్రాహ్మణమ్ ।। ౧౪.

ఋత్విజుడు, మేనల్లుడు, మనవడు, మామయ్య, అల్లుడు, మామ, తపస్సులో నిష్ణాతుడైన బ్రాహ్మణుడు.