వరాహపురాణమ్

తస్మాచ్ఛ్రాద్ధాని దేయాని యోగినాం యోగిసత్తమ । ఏష వై ప్రథమః సర్గః సోమపానామనుత్తమః ।। ౧౩.

అందువల్ల, యోగులు తప్పక శ్రాద్ధాలు చేయాలి, ఓ ఉత్తమ యోగీ! సోమపానం చేసే వారికి ఇదే మొదటి, అతి ముఖ్యమైన సృష్టి.

ఏతే త ఏకతనవో వర్తన్తే ద్బిజసత్తమాః । భూర్లోకవాసినాం యాజ్యాః స్వర్గలోకనివాసినః ౧౩.

ఈ పితృదేవతలు ఒకే వంశానికి చెందినవారు, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! భూమిలో నివసించే వారు, అలాగే స్వర్గంలో ఉన్నవారు కూడా పూజించదగినవారు.

కల్పవాసికసంజ్ఞానాం తేషామపి జనే గతాః । సనకాద్యాస్తతస్తేషాం వైరాజాస్తపసి స్థితాః । తేషాం సత్యగతా ముక్తా ఇత్యేషా పితృసంతతిః ।। ౧౩.

వారిలో కొందరికి కల్పవాసికులు అనే పేరు ఉంది. వారిలో సనకాది మునులు, వైరాజులు తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్నారు. వారిలో సత్యాన్ని పొందినవారు ముక్తి పొందారు. ఇదే పితృవంశ పరంపర.

అగ్నిష్వాత్తేతి మారీచ్యా వైరాజా బర్హిసంజ్ఞితాః । సుకాలేయాపి పితరో వసిష్ఠస్య ప్రజాపతేః । తేఽపి యాజ్యాస్త్రిభిర్వర్ణైర్న శూద్రేణ పృథక్కృతమ్ ।। ౧౩.

మరీచి వంశస్థులు అగ్నిష్వాత్తులు, వైరాజులు బర్హిషద్ అనే పేరుతో పిలవబడతారు. వసిష్ఠుడు అనే ప్రజాపతికి సుకాలేయులు పితృదేవతలు. వీరిని మూడు వర్ణాల వారు మాత్రమే వేదమంత్రాలతో పూజించాలి, శూద్రుడు వేరుగా చేయకూడదు.

వర్ణత్రయాభ్యనుజ్ఞాతః శూద్రః సర్వాన్ పితృన్ యజేత్ । న తు తస్య పృథక్ సన్తి పితరః శూద్రజాతయః ।। ౧౩.

మూడు వర్ణాల అనుమతితో శూద్రుడు కూడా అందరు పితృదేవతలను పూజించవచ్చు. కానీ శూద్రుల వంశానికి ప్రత్యేకమైన పితృదేవతలు లేరు.

ముక్తశ్చేతనకో బ్రహ్మన్ నను విప్రేషు దృశ్యతే । విశేషశాస్త్రదృష్ట్యా తు పురాణానాం చ దర్శనాత్ ।। ౧౩.

ఓ బ్రాహ్మణా! ముక్తి పొందిన, జ్ఞానంతో ఉన్నవారు బ్రాహ్మణులలో కనిపిస్తారు. కానీ ప్రత్యేక శాస్త్రాలు, పురాణాల ప్రకారం అది భిన్నంగా ఉంటుంది.

ఏవం ఋషిస్తుతైః శాస్త్రం జ్ఞాత్వా యాజ్యకసంభవాన్ । స్వయం సృష్ట్యాం స్మృతిర్లబ్ధా పుత్రాణాం బ్రహ్మణా తతః । పరం నిర్వాణమాపన్నాస్తేఽపి జ్ఞానేన ఏవ చ ।। ౧౩.

ఇలా ఋషులు ప్రశంసించిన శాస్త్రాన్ని, పూజించదగిన వారి ఉద్భవాన్ని తెలుసుకుని, బ్రహ్మా తన కుమారులకు సృష్టి జ్ఞాపకాన్ని ఇచ్చాడు. వారు కూడా జ్ఞానంతో పరమ మోక్షాన్ని పొందారు.

వస్వాదీనాం కశ్యపాద్యా వర్ణానాం వసవాదయః । అవిశేషేణ విజ్ఞేయా గన్ధర్వాద్యా అపి ధ్రువమ్ ।। ౧౩.

వసువులు మొదలైన వారు, కశ్యపుడు మొదలైనవారు అన్ని వర్ణాలకు చెందినవారిగా తెలుసుకోవాలి. గంధర్వులు మొదలైనవారు కూడా అలాగే.

ఏష తే పైతృకః సర్గ ఉద్దేశేన మహామునే । కథితో నాన్త ఏవాస్య వర్షకోట్యా హి దృశ్యతే ।। ౧౩.

ఇదే పితృదేవతల సృష్టి, ఓ మహామునీ! సంక్షిప్తంగా చెప్పాను. దీన్ని వంద కోట్ల సంవత్సరాలు గడిచినా అంతం చేయలేరు.

శ్రాద్ధస్య కాలాన్ వక్ష్యామి తాన్ శ్రృణుష్వ ద్విజోత్తమ । శ్రాద్ధార్హమాగతం ద్రవ్యం విశిష్టమథవా ద్విజమ్ ।। ౧౩.

శ్రాద్ధానికి అనుకూలమైన కాలాలను ఇప్పుడు చెబుతాను, ఓ ఉత్తమ ద్విజా! శ్రాద్ధానికి తగిన ద్రవ్యమో, ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడో లభించినప్పుడు చేయాలి.

శ్రాద్ధం కుర్వీత విజ్ఞాయ వ్యతీపాతేఽయనే తథా । విషువే చైవ సంప్రాప్తే గ్రహణే శశిసూర్యయోః । సమస్తేష్వేవ విప్రేన్ద్ర రాశిష్వర్కేఽతిగచ్ఛతి ।। ౧౩.

శ్రాద్ధాన్ని సరైన కాలాన్ని తెలుసుకుని, ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణం, విషువత్ సమయాల్లో, చంద్రుడు లేదా సూర్యుడు గ్రహణంలో ఉన్నప్పుడు, లేదా సూర్యుడు కొత్త రాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు చేయాలి, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా!

నక్షత్రగ్రహపీడాసు దుష్టస్వప్నావలోకనే । ఇచ్ఛాశ్రాద్ధాని కుర్వీత నవసస్యాగమే తథా ।। ౧౩.

నక్షత్రాలు లేదా గ్రహాలు కష్టమిచ్చినప్పుడు, చెడు కలలు కనినప్పుడు, లేదా కొత్త ధాన్యం వచ్చినప్పుడు, మనసులో ఉద్భవించిన శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

అమావాస్యా యదా ఆర్ద్రావిశాఖాస్వాతియోగినో । శ్రాద్ధైః పితృగణస్తృప్తిం తదాప్నోత్యష్టవార్షికీమ్ ।। ౧౩.

అమావాస్య రోజు ఆర్ద్ర, విశాఖ, స్వాతి నక్షత్ర యోగంలో శ్రాద్ధం చేస్తే, పితృదేవతలు ఎనిమిదేళ్లు తృప్తిగా ఉంటారు.

అమావస్యా యదా పుష్యే రౌద్రేఽథర్క్షే పునర్వసౌ । ద్వాదశాబ్దం తథా తృప్తిం ప్రయాన్తి పితరోఽర్చ్చితాః ।। ౧౩.

అమావాస్య రోజు పుష్య, రౌద్ర, లేదా పునర్వసు నక్షత్రంలో శ్రాద్ధం చేస్తే, పితృదేవతలు పన్నెండు సంవత్సరాలు సంతృప్తిగా ఉంటారు.

వాసవాజైకపాదర్క్షే పితౄణాం తృప్తిమిచ్ఛతామ్ । వారుణే చాప్యమావాస్యా దేవానామపి దుర్లభా ।। ౧౩.

వాసవ, ఆజైకపాద, వారుణ నక్షత్రాలలో అమావాస్య వచ్చినప్పుడు, పితృదేవతల తృప్తిని కోరేవారు శ్రాద్ధం చేయాలి. ఆ సమయంలో దేవతలకు కూడా తృప్తి పొందడం చాలా కష్టం.

నవస్వర్క్షేష్వమావాస్యా యదా తేషు ద్విజోత్తమ । తదా శ్రాద్ధాని దేయాని అక్షయ్యఫలమిచ్ఛతామ్ । అపి కోటిసహస్త్రేణ పుణ్యస్యాన్తో న విద్యతే ।। ౧౩.

ఓ ఉత్తమ ద్విజా! తొమ్మిది నక్షత్రాలలో అమావాస్య వచ్చినప్పుడు, అక్షయ ఫలితాన్ని కోరేవారు శ్రాద్ధం చేయాలి. కోటి లక్షల పుణ్యఫలం వచ్చినా దానికి అంతం ఉండదు.

అథాపరం పితరః శ్రాద్ధకాలం రహస్యమస్మత్ ప్రవదన్తి పుణ్యమ్ । వైశాఖమాసస్య తు యా తృతీయా నవమ్యసౌ కార్త్తికశుక్లపక్షే ।। ౧౩.

ఇంకా, పితృదేవతలు మరొక రహస్యమైన, పుణ్యమైన శ్రాద్ధ కాలాన్ని చెబుతారు. వైశాఖ మాసంలో శుక్లపక్ష తృతీయ, కార్తీక మాసంలో శుక్లపక్ష నవమి రోజులు శ్రాద్ధానికి ఉత్తమమైనవి.

నభస్యమాసస్య తమిస్త్రపక్షే త్రయోదశీ పఞ్చదశీ చ మాఘే । ఉపప్లవే చన్ద్రమసో రవేశ్చ తథాష్టకాస్వప్యయనద్వయే చ ।। ౧౩.

మాఘమాసంలో అమావాస్య పక్షంలో పదమూడవ, పదిహేనవ తేదీలలో, చంద్రుడు లేదా సూర్యుడు గ్రహణంలో ఉన్నప్పుడు, అలాగే అష్టకా రోజుల్లో, ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయన సమయంలో —

పానీయమప్యత్ర తిలైర్విమిశ్రం దద్యాత్పితృభ్యః ప్రయతో మనుష్యః । శ్రాద్ధం కృతం తేన సమాఃసహస్త్రం రహస్యమేతత్ పితరో వదన్తి ।। ౧౩.

ఈ సందర్భాల్లో మనిషి భక్తితో నువ్వులతో కలిపిన నీటిని పితృదేవతలకు సమర్పించాలి. అలా చేసిన శ్రాద్ధం వందేళ్లపాటు పితృదేవతలకు తృప్తిని ఇస్తుంది — ఇది పితృదేవతలు చెప్పిన రహస్యము.

మాఘాసితే పఞ్చదశీ కదాచి- దుపైతి యోగం యది వారుణేన । ఋక్షేణ కాలః పరమః పితౄణాం న త్వల్పపుణ్యైర్ద్విజ లభ్యతేఽసౌ ।। ౧౩.

మాఘమాసంలో శుక్లపక్షంలో పదిహేనవ తేదీకి, వరుణ నక్షత్రంతో యోగం కలిగితే, ఆ సమయం పితృదేవతలకు అత్యంత శుభదాయకం. కానీ అలాంటి మహత్తరమైన సమయం తక్కువ పుణ్యమున్నవారికి దొరకదు, ద్విజశ్రేష్ఠ.

కాలే ధనిష్ఠా యది నామ తస్మిన్ భవేత్తు విప్రేన్ద్ర సదా పితృభ్యః । దత్తం జలాన్నం ప్రదదాతి తృప్తిం వర్షాయుతం తత్కులజైర్మనుష్యైః ।। ౧౩.

ఆ సమయంలో ధనిష్ఠా నక్షత్రం ఉంటే, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, కుటుంబ సభ్యులు పితృదేవతలకు నీరు, అన్నం సమర్పిస్తే, వారు పది వేల సంవత్సరాలు తృప్తిగా ఉంటారు.

తత్రైవ చేద్ భాద్రపదాస్తు పూర్వాః కాలే తదా యైః క్రియతే పితృభ్యః । శ్రాద్ధం పరా తృప్తిముపేత్య తేన యుగం సమగ్రం పితరః స్వపన్తి ౧౩.

అదే సమయంలో ముందుగా భాద్రపద నక్షత్రాలు ఉంటే, ఆ సమయంలో ఎవరు పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం చేస్తారో, వారు పితృదేవతలకు పరమ తృప్తిని కలిగిస్తారు. అప్పుడు వారు ఒక యుగం పాటు ప్రశాంతంగా విశ్రాంతి పొందుతారు.

గఙ్గాసరయూమథవా విపాశాం సరస్వతీం నైమిషగోమతీం వా । తతోఽవగాహ్యార్చనమాదరేణ కృత్వా పితౄణామహితాని హన్తి ।। ౧౩.

గంగ, సరయూ, విపాశా, సరస్వతి, నైమిష, గోమతి నదుల్లో భక్తితో స్నానం చేసి, ఆ తరువాత పితృదేవతలకు పూజ చేసినవాడు వారి దుఃఖాలను తొలగించగలడు.

గాయన్తి చైతత్ పితరః కదా తు వర్షామఘాతృప్తిమవాప్య భూయః । మాఘాసితాన్తే శుభతీర్థతోయై- ర్యాస్యామ తృప్తిం తనయాదిదత్తైః ।। ౧౩.

పితృదేవతలు ఇలా పాడుతారు: 'ఒక సంవత్సరం తరువాత మళ్లీ మాఘశుద్ధ పక్షం చివరలో పవిత్ర తీర్థ జలాలతో, కుమారులు మొదలైనవారు చేసిన దానాల వలన మేము తిరిగి తృప్తిని పొందుతాము.'

చిత్తం చ విత్తం చ నృణాం విశుద్ధం శస్తశ్చ కాలః కథితో విధిశ్చ । పాత్రం యథోక్తం పరమా చ భక్తి- ర్నృణాం ప్రయచ్ఛన్త్యభివాఞ్ఛితాని ।। ౧౩.

మనసు, ధనం పవిత్రంగా ఉండాలి; శుభమైన సమయం, నిబంధనల ప్రకారం విధి, సరైన పాత్ర, అత్యున్నత భక్తి — ఇవన్నీ కలిసినప్పుడు మనిషికి కావలసినది అన్నీ లభిస్తాయి.

పితృగీతాస్తథైవాత్ర శ్లోకాస్తాన్ శ్రృణు సత్తమ । శ్రుత్వా తథైవ భవితా భావ్యం తత్ర విధాత్మనా ।। ౧౩.

ఓ ఉత్తముడా, ఇప్పుడు పితృదేవతలు పాడిన ఈ శ్లోకాలను విను. వీటిని వినిన తరువాత, విధాత నిర్ణయించిన విధంగా ప్రవర్తించాలి.

అపి ధన్యః కులే జాయాదస్మాకం మతిమాన్ నరః । అకుర్వన్ విత్తశాఠ్యం యః పిణ్డాన్ యో నిర్వపిష్యతి ।। ౧౩.

మన వంశంలో పుట్టిన జ్ఞానవంతుడు, ధనంలో మోసం చేయకుండా, మన కోసం పిండాలు సమర్పించే వాడు నిజంగా ధన్యుడు.

రత్నవస్త్రమహాయానం సర్వం భోగాదికం వసు । విభవే సతి విప్రేభ్యో అస్మానుద్దిశ్య దాస్యతి ।। ౧౩.

రత్నాలు, వస్త్రాలు, రథాలు, అన్ని సుఖాలు, ధనం కలిగి ఉన్నవాడు, మన పేరుతో బ్రాహ్మణులకు దానం చేస్తే —

అన్నేన వా యథాశక్త్యా కాలేఽస్మిన్ భక్తినమ్రధీః । భోజయిష్యతి విప్రాగ్ర్యాంస్తన్మాత్రవిభవో నరః ।। ౧౩.

లేదా, తన శక్తికి అనుగుణంగా అన్నం, ఈ సమయంలో భక్తితో, వినయంతో ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టినా, అంతే మనిషికి చాలును.