వరాహపురాణమ్

యదా నన్దీ శూలపాణిర్గోధనేన పురస్కృతః

శూలాన్ని పట్టుకున్న నంది, ఆవుల మందతో ముందుగా వెళ్లినప్పుడు,

దేవానామటనాచ్చైవ దేవాట ఇతి సంజ్ఞితమ్

దేవతలు అక్కడ సంచరించినందువల్ల, దానిని దేవాట అని పిలిచేవారు.

స శూలపాణిర్దేవేశో భక్తాభయవిధాయకః

ఆ శూలపాణి దేవతాధిపతి భక్తులకు భయాన్ని తొలగిస్తాడు.

తస్మిన్స్థానే మహాదేవః సాలఙ్కాయనకస్య హి

ఆ స్థలంలో మహాదేవుడు సాలంకాయన వంశానికి చెందినవాడు.

స్వయం చైవ మహాయోగీ యోగసిద్ధివిధాయకః

అయితే ఆయనే మహాయోగి, యోగసిద్ధిని ప్రసాదించేవాడు.

త్రిజటాభ్యోఽభవన్ధారా స్తిస్రో వై పరమాద్భుతాః

త్రిజటల నుండి మూడు అద్భుతమైన ప్రవాహాలు ఉద్భవించాయి.

ఏతత్త్రైధారికం తీర్థం త్రిజటాభ్యః సముత్థితమ్ ౧౪౪.

ఈ త్రిధారిక తీర్థం త్రిజటల నుండి పుట్టింది.

శాలగ్రామాభిధే క్షేత్రే హరిశీలనతత్పరః

శాలగ్రామం అనే క్షేత్రంలో హరిని భక్తితో సేవించేవాడు,

తీర్థే త్రిధారే యః స్రాత్వా సన్తర్ప్య పితృదేవతాః

త్రిధార తీర్థంలో స్నానం చేసి పితృదేవతలను తృప్తిపరిచినవాడు,

తస్యైవ పూర్వదిగ్భాగే హంసతీర్థమితి స్మృతమ్

దాని తూర్పు భాగంలో హంసతీర్థం అని గుర్తించబడుతుంది.

కదాచిచ్ఛివరాత్ర్యాం తు భక్తైః పూజామహోత్సవే

ఎప్పుడైనా శివరాత్రి సమయంలో, భక్తులు నిర్వహించే మహాపూజోత్సవంలో,

తత్ర కాకాః సముత్పేతురన్నే తస్మిన్బుభుక్షితాః

అక్కడ ఆకలితో ఉన్న కాకులు ఆ నైవేద్యాన్ని చూసి ఎగిరివచ్చాయి.

తావుభౌ యుధ్యమానౌ తు కుణ్డే తస్మిన్నిపేతతుః

వారు ఇద్దరూ పోరాడుతూ ఆ కుండలో పడిపోయారు.

తత్ర హంసౌ తతో భూత్వా నిర్గతౌ చన్ద్రవర్చసౌ

అక్కడ వారు ఇద్దరూ చంద్రప్రభలతో మెరిసే హంసలుగా మారి బయటకు వచ్చారు.

హంసతీర్థమితి ప్రోచుస్తతఃప్రభృతి సత్తమే

ఆ సమయంనుంచి, ఓ ఉత్తముడా, ఆ స్థలాన్ని 'హంసతీర్థం' అని పిలుస్తున్నారు.

పూర్వం యక్షకృతం తత్తు యక్షతీర్థమితి స్మృతమ్

మునుపు అది యక్షుడు నిర్మించినది, అందుకే 'యక్షతీర్థం' అని పిలిచేవారు.

తత్రాఽథ ముంచతే ప్రాణాఞ్ఛివభక్తిపరాయణః ౧౪౪.

అక్కడ శివభక్తి పరాయణుడైన ఒకడు తన ప్రాణాలను విడిచాడు.

ఏవం ప్రభావం తత్తీర్థం మహాయోగిప్రభావతః

అది మహాయోగి ప్రభావంతో ఆ తీర్థానికి ఉన్న మహిమ.

ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం క్షేత్రం గుహ్యం వసున్ధరే

ఈ రహస్యమైన క్షేత్రం గురించి నేను నీకు అన్నీ చెప్పాను, ఓ vasundhara.

గుహ్యానాం పరమం గుహ్యం కిమన్యచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛసి

రహస్యాలలో ఇదే పరమ రహస్యం; ఇంకేమైనా వినాలనుకుంటున్నావా?

అథ సాలగ్రామక్షేత్రమాహాత్మ్యమ్ భగవన్దేవదేవేశ సాలంకాయనకో మునిః

ఇప్పుడు సాలగ్రామ క్షేత్ర మహిమను చెబుతాను: దేవదేవుడా, సాలంకాయన ముని—

శ్రీవరాహ ఉవాచ తప్యమానో యథాన్యాయం పశ్యన్వై సాలముత్తమమ్

శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: నియమానుసారం తపస్సు చేస్తూ, అతడు అద్భుతమైన సాల వృక్షాన్ని చూశాడు.

అభిన్నమతులచ్ఛాయం విశాలం పుష్పితం తథా

అది విరిగిపోని, అపూర్వమైన అందంతో, విశాలంగా, పుష్పాలతో నిండిన వృక్షం.

ఋషిర్జ్ఞానపరిశ్రాన్తః సాలంకాయనకోఽద్భుతమ్

జ్ఞాన సాధనలో అలసిపోయిన సాలంకాయన ముని ఆ అద్భుత వృక్షాన్ని చూశాడు.

తతో దృష్ట్వా మహాసాలం పరిశ్రాన్తో మహామునిః

ఆ గొప్ప సాల వృక్షాన్ని చూసి, ఆ మహాముని అలసిపోయి కూర్చున్నాడు.

సాలస్య తస్య పూర్వేణ స్థితః పశ్చాన్ముఖో మునిః

ఆ సాల వృక్షానికి తూర్పున, పశ్చిమం వైపు తిరిగి ముని నిల్చున్నాడు.

తతః పూర్వేణ పార్శ్వేన తస్య సాలస్య సున్దరి

అప్పుడు, ఓ సుందరి, ఆ సాల వృక్షానికి తూర్పు వైపున—

దృష్ట్వా మాం తత్ర స మునిస్త పస్వీ సంశితవ్రతః

అక్కడ నన్ను చూసి, ఆ ముని, దృఢనిశ్చయంతో ఉన్నవాడు, నన్ను దృష్టితో చూశాడు.

మత్తేజసా తాడితాక్షః శనైరున్మీల్య లోచనే

నా తేజస్సుతో అతని కళ్ళు తాకి, మెల్లగా అతడు తన కళ్ళను తెరిచాడు.