వరాహపురాణమ్

తస్మిన్ హతే దుర్జయరాజమన్త్రిణి ఉపాయయౌ స్వేన బలేన రాజా । స దుర్జయః సాశ్వరథోఽతితీవ్రః ప్రతాపవాంస్తైర్మణిజైర్యుయోధ ।। ౧౧.

అజేయుడైన ఆ రాజమంత్రిని చంపిన తర్వాత, రాజు తన సైన్యంతో ముందుకు వచ్చాడు. ఆ దుర్జయుడు గుర్రాలు, రథాలతో మహా ఉత్సాహంగా, మణులు ధరించిన వారితో ధైర్యంగా యుద్ధం చేశాడు.

తతస్తస్మింస్తదా రాజ్ఞో మహత్కదనమాబభౌ । తతో హేతుప్రహేతృభ్యాం శ్రుత్వా జామాతరం రణే ।। ౧౧.

అప్పుడు ఆ రాజుని సైన్యంలో గొప్ప నాశనం సంభవించింది. యుద్ధంలో తన అల్లుడి విషయం కారణం, కారణదారుల మాట విని తెలుసుకున్నాడు.

యుధ్యమానం మహాబాహుం తతస్త్వాయయతుశ్చమూః । తస్మిన్ బలే తు దైత్యా యే తాన్ శ్రృణుష్వ ధరేరితాన్ ।। ౧౧.

బలమైన భుజాలు కలిగిన అల్లుడు యుద్ధం చేస్తున్నాడని చూసి, సైన్యాలు ముందుకు వచ్చాయి. ఆ సైన్యంలో యుద్ధానికి సిద్ధమైన దైత్యులను ఇప్పుడు విను.

ప్రఘసో విఘసశ్చైవ సఙ్ఘసోఽశనిసప్రభః । విద్యుత్ప్రభః సుఘోషశ్చ ఉన్మత్తాక్షో భయంకరః ।। ౧౧.

ప్రఘాస, విఘాస, సంగ్ఘాస, అశనిప్రభ, విద్యుత్ప్రభ, సుఘోష, ఉన్మత్తాక్ష, భయంకరుడు—

అగ్నిదన్తోఽగ్నితేజాశ్చ బాహుశక్రః ప్రతర్దనః । విరాధో భీమకర్మా చ విప్రచిత్తిస్తథైవ చ ।। ౧౧.

అగ్నిదంతుడు, అగ్నితేజ, బాహుశక్రుడు, ప్రతర్దనుడు, విరాధుడు, భీమకర్మ, విప్రచిత్తి కూడా—

ఏతే పఞ్చదశ శ్రేష్ఠా అసురాః పరమాయుధాః । అక్షౌహిణీపరీవార ఏకైకోఽత్ర పృథక్పృథక్ ।। ౧౧.

ఇవీ పదిహేను గొప్ప అసురులు, అత్యుత్తమ ఆయుధాలు ధరించినవారు. వీరందరికీ ఒక్కొక్కరికి వేర్వేరు అక్షౌహిణి సైన్యాలు ఉన్నవి.

మహామాయాస్తు సమరే దుర్జ్జయస్య మహాత్మనః । యుయుధుర్మణిజైః సార్ద్ధం మహాసైన్యపరిచ్ఛదాః ।। ౧౧.

దుర్జయుని సైన్యంలో ఉన్న మహామాయలు, మణులు ధరించిన వారితో కలిసి, పెద్ద సైన్యాలతో యుద్ధం చేశారు.

(సుప్రభః ప్రఘసం త్వాజౌ తాడయామాస పఞ్చభిః । శరైరాశీవిషాకారైః ప్రతప్తైః పతగైరివ ౧౧.

సుప్రభుడు యుద్ధంలో ప్రఘాసుని ఐదు విషసర్పాల్లాంటి పదునైన బాణాలతో తాకాడు.

తప్తతేజాస్త్రిభిర్బాణైర్విఘసం సంప్రవిధ్యత । సంఘసం దశభిర్బాణైః సురశ్మిః ప్రత్యవిధ్యత ।। ౧౧.

తాపంతో మండుతున్న మూడు బాణాలతో విఘాసుని గాయపరిచాడు. పది బాణాలతో సంగ్ఘాసుని సురశ్మి తాకాడు.

అశనిప్రభం రణేఽవిధ్యత్ పఞ్చభిః శుభదర్శనః । విద్యుత్ప్రభం సుకాన్తిస్తు సుఘోషం సున్దరస్తథా ।। ౧౧.

శుభదర్శనుడు యుద్ధంలో అశనిప్రభను ఐదు బాణాలతో తాకాడు; సుకాంతి విద్యుత్ప్రభను, సుందరుడు సుఘోషుని తాకాడు.

ఉన్మత్తాక్షం తథావిధ్యత్ సున్దః పఞ్చభిరాశుగైః । చకర్త్త చ ధనుస్తస్య శితేన నతపర్వణా ।। ౧౧.

సుందుడు ఉన్మత్తాక్షుని ఐదు వేగవంతమైన బాణాలతో తాకి, పదునైన వంకర బాణంతో అతని ధనుస్సును కోసేశాడు.

సుమనా అగ్నిదంష్ట్రం తు సుశుభశ్చాగ్నితేజసమ్ । సుశీలో వాయుశక్రం తు సుముఖశ్చ ప్రతర్దనమ్ ।। ౧౧.

సుమనా అగ్నిదంష్ట్రుని, సుశుభుడు అగ్నితేజుని, సుశీలుడు వాయుశక్రుని, సుముఖుడు ప్రతర్దనుని తాకారు.

(విరాధేన తథా శమ్భుః సుకీర్తిర్భీమకర్మ్మణా । విప్రచిత్తిస్తథా సోమం ఏతద్ యుద్ధం మహానభూత్ ౧౧.

విరాధునితో శంభువు, భీమకర్మతో సుకీర్తి, సోమునితో విప్రచిత్తి యుద్ధం చేశారు. అలా గొప్ప యుద్ధం జరిగింది.

పరస్పరం సుయుద్ధేన యోధయిత్వాఽస్త్రలాఘవాత్ । యథాసంఖ్యేన తే దైత్యాః పునర్మణిభవైర్హతాః ।। ౧౧.

ఒకరినొకరు ఆయుధ నైపుణ్యంతో యుద్ధం చేసి, ఆ దైత్యులు తమ తమ సంఖ్యకు తగినట్లు మణులవారు మళ్లీ చంపబడ్డారు.

యావత్ సంగ్రామఘోరో వై మహాంస్తేషాం వ్యవర్ద్ధత । తావత్ సమిత్కుశాదీని కృత్వా గౌరముఖో మునిః ।। ౧౧.

వారందరిలో ఘోరమైన యుద్ధం పెరిగిపోతుండగా, ఆ సమయంలో గౌరముఖ ముని సమిత్తు, దర్భలు మొదలైనవి ఉపయోగించి హోమాలు చేశాడు.

ఆగతో మహదాశ్చర్యం సంగ్రామం భీమదర్శనమ్ । బహుసైన్యపరీవారం స్థితం తం చాపి దుర్జ్జయమ్ ।। ౧౧.

అక్కడ ఒక గొప్ప, ఆశ్చర్యకరమైన యుద్ధం కనిపించింది. అది చూడటానికి భయంకరంగా ఉండి, అనేక సైన్యాలతో చుట్టుముట్టబడి, దుర్జయంగా నిలిచింది.

తం దృష్ట్వా స మునిర్ద్వారి చిన్తాపరమ ఏవ హి । ఉపవిశ్యాధిగమ్యాథ మణేః కారణమేవ హ ।। ౧౧.

అది చూసిన ఆ ముని ద్వారంలో నిలబడి, లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు. తరువాత కూర్చొని, ఆ మణికి కారణం ఏమిటో తెలుసుకున్నాడు.

ఏవం కృత్వా మణికృతం రౌద్రం గాఢం చ సంయుగమ్ । చిన్తయామాస దేవేశం హరిం గౌరముఖో మునిః ।। ౧౧.

అలా మణి వల్ల ఘోరమైన, తీవ్రమైన యుద్ధం జరిగిన తర్వాత, గౌరముఖుడు అనే ముని దేవతల అధినేత అయిన హరిని ధ్యానించసాగాడు.

స దేవః పురతస్తస్య పీతవాసాః ఖగాసనః । కిమత్ర తే మయా కార్యమితి వాణీముదీరయత్ ।। ౧౧.

అప్పుడు పీతవస్త్రాలు ధరించిన, గరుడునిపై కూర్చున్న ఆ దేవుడు అతని ముందుకు వచ్చి, 'ఇక్కడ నీకు నేను ఏమి చేయాలి?' అని అడిగాడు.

స ఋషిః ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా ఉవాచ పురుషోత్తమమ్ । జహీమం దుర్జ్జయం పాపం ససైన్యం పరివారిణమ్ ।। ౧౧.

ఆ ఋషి చేతులు జోడించి, పరమపురుషుడిని ఇలా ప్రార్థించాడు: 'ఈ దుర్జయమైన, పాపమైన సైన్యాన్ని దాని అనుచరులతో సహా నాశనం చేయండి.'

ఏవముక్తస్తదా తేన చక్రం జ్వలనసన్నిభమ్ । (ముమోచ దుర్జయబలే కాలచక్రం సుదర్శనమ్) ।। ౧౧.

అప్పుడు ఆయన అగ్నిలా జ్వలించే చక్రాన్ని, ఆ దుర్జయ సైన్యంపై కాలచక్రంగా ప్రసిద్ధమైన సుదర్శనాన్ని విసిరాడు.

తేన చక్రేణ తత్సైన్యమాసురం దౌర్జయం క్షణాత్ । నిమేషాన్తరమాత్రేణ భస్మవద్ బహుధా కృతమ్ ।। ౧౧.

ఆ చక్రంతో, ఆ అసుర సైన్యం క్షణంలోనే — కన్నుమూసేలోపే — బహువిధాలుగా బూడిదైపోయింది.

ఏవం కృత్వా తతో దేవో మునిం గౌరముఖం తదా । ఉవాచ నిమిషేణేదం నిహతం దానవం బలమ్ ।। ౧౧.

అలా చేసిన తరువాత ఆ దేవుడు గౌరముఖ మునిని చూచి, 'ఈ దానవ సైన్యం కన్నుమూసేలోపే నాశనం అయింది' అని చెప్పాడు.

అరణ్యేఽస్మింస్తతస్త్వేవం నైమిషారణ్యసంజ్ఞితమ్ । భవిష్యతి యథార్థం వై బ్రాహ్మణానాం విశేషతః ।। ౧౧.

ఈ ఘటన వల్ల, ఈ అడవి 'నైమిశారణ్యం' అని ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులకు ఇది నిజమైన పేరుగా నిలుస్తుంది.

అహం చ యజ్ఞపురుష ఏతస్మిన్ వనగోచరే । నామ్నా యాజ్యా సదా చేమే దశ పఞ్చ చ నాయకాః । కృతే యుగే భవిష్యన్తి రాజానో మణిజా మునే ।। ౧౧.

ఈ అడవిలో నేను యజ్ఞపురుషుడిగా నివసిస్తాను. నా పేరు ఇక్కడ ఎప్పుడూ పూజించబడుతుంది. ఈ పదిహేను నాయకులు — మణిరాజులు — కృతయుగంలో ఉద్భవిస్తారు, ఓ మునీ!

ఏవముక్త్వా తతో దేవో గతోఽన్తర్ధానమీశ్వరః । ద్విజోఽపి స్వాశ్రమే తస్థౌ ముదా పరమయా యుతః ।। ౧౧.

ఇలా చెప్పి ఆ ఈశ్వరుడు కనబడకుండా పోయాడు. ఆ ద్విజుడు తన ఆశ్రమంలో పరమానందంతో ఉండిపోయాడు.

శ్రీవరాహ ఉవాచ । తతః పుత్రం రథాఙ్గాగ్నిదగ్ధం శ్రుత్వా నృపోత్తమః । సుప్రతీకః ప్రతీతాత్మా చిన్తయామాస పార్థివః । తస్య చిన్తయతస్త్వేవం తదా బుద్ధిరజాయత ।। ౧౨.

శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ చక్రాగ్ని వల్ల తన కుమారుడు కాలిపోయాడని విని, సుప్రతీకుడు అనే మహారాజు స్థిరమైన మనస్సుతో ఆలోచించసాగాడు. ఆలోచిస్తూ ఉండగా, అతనికి ఒక ఆలోచన కలిగింది.

చిత్రకూటే గిరౌ విష్ణుః సదా రామేతి కీర్త్యతే । తతోఽహం రామసంజ్ఞేన నామ్నా స్తౌమి జగత్పతిమ్ ।। ౧౨.

చిత్రకూట పర్వతంపై విష్ణువు ఎప్పుడూ 'రాముడు' అని ప్రసిద్ధి. అందుకే నేను జగత్పతిని 'రామ' అనే పేరుతో స్తుతించాలి.

సుప్రతీక ఉవాచ । నమామి రామం నరనాథమచ్యుతం కవిం పురాణం త్రిదశారినాశనమ్ । శివస్వరూపం ప్రభవం మహేశ్వరం సదా ప్రపన్నార్తిహరం ధృతశ్రియమ్ ।। ౧౨.

సుప్రతీకుడు ఇలా అన్నాడు: మానవుల అధిపతి, అచ్యుతుడు, పురాతన కవి, దేవతలకు శత్రువులను నాశనం చేసేవాడవైన రాముడికి నమస్కరిస్తున్నాను. శివస్వరూపుడవు, సర్వానికి మూలకారణుడవు, మహేశ్వరుడవు, శరణాగతుల బాధలను ఎప్పుడూ తొలగించేవాడవు, మహిమతో అలంకృతుడవు.