వరాహపురాణమ్

ద్వీపేషు చైవ సర్వేషు వర్షేషు చ మఖైర్హరిమ్ । దేవాః సత్రైర్మహద్భిస్తే యజన్తః శ్రద్ధయాఽన్వితాః । తోషయామాసురత్యర్థం స్వం పూజ్యం కర్తుమీప్సవః ।। ౧౦.

అన్ని ద్వీపాలలో, అన్ని ప్రాంతాలలో, దేవతలు గొప్ప యజ్ఞాలతో, భక్తితో హరిను పూజిస్తూ, ఆయనను ఎంతో సంతోషపెట్టాలని, తమ పూజ్యుడిగా చేయాలని కోరుకున్నారు.

ఏవం తోషయతాం తేషాం బహువర్షసహస్త్రికమ్ । కాలే దేవస్తదా తుష్టః ప్రత్యక్షత్వం జగామ హ ।। ౧౦.

అలా వారు వేలాది సంవత్సరాలు హరిను సంతృప్తిపర్చేందుకు ప్రయత్నించినప్పుడు, ఆ సమయంలో దేవుడు సంతోషించి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

అనేకబాహూదరవక్త్రనేత్రో మహాగిరేః శ్రృఙ్గమివోల్లిఖంస్తదా । ఉవాచ కిం కార్యమథో సురేశో బ్రూతాం వరం దేవవరా వరం వః ।। ౧౦.

అనేక చేతులు, పొత్తికడుపులు, నోళ్ళు, కళ్ళతో, గొప్ప పర్వత శిఖరంలా ఉన్న దేవతాధిపతి అప్పుడు ఇలా అన్నాడు: "మీరు ఏం కోరుకుంటున్నారు? చెప్పండి దేవతలలో శ్రేష్ఠులారా, మీకు కావాల్సిన వరం అడగండి."

దేవా ఊచుః । జయస్వ గోవిన్ద మహానుభావ త్వయా వయం నాథ వరేణ దేవాః । మనుష్యలోకేఽపి భవన్తమాద్యం విహాయ నాస్మాన్భవతే హ కశ్చిత్ ।। ౧౦.

దేవతలు ఇలా అన్నారు: "జయించు, గొవిందా! మహాశక్తిమంతుడా! నీ వరంతో మేము దేవతలుగా ఉన్నాము. మనుష్య లోకంలో కూడా, నిన్ను తప్ప మాకు మరొకరు లేరు."

రుద్రాదిత్యా వసవో యే చ సాధ్యా విశ్వేఽశ్వినౌ మరుతశ్చోష్మపాశ్చ । సర్వే భవన్తం శరణం గతాః స్మ కురుష్వ పూజ్యానిహ విశ్వమూర్తే ।। ౧౦.

రుద్రులు, ఆదిత్యులు, వసువులు, సాధ్యులు, విశ్వదేవతలు, అశ్వినులు, మరుతులు, పితృదేవతలు — అందరూ నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాము, విశ్వరూపుడా! మమ్మల్ని ఇక్కడ పూజించదగిన వారిగా చేయు.

ఏవముక్తస్తదా తైస్తు మహాయోగేశ్వరో హరిః । కరోమి సర్వాన్ వః పూజ్యానిత్యుక్త్వాఽన్తరధీయత ।। ౧౦.

వారు ఇలా అడిగినప్పుడు, మహాయోగేశ్వరుడు హరి, "నేను మిమ్మల్ని అందరినీ పూజించదగిన వారిగా చేస్తాను" అని చెప్పి అంతర్ధానమయ్యాడు.

దేవా అపి నిజౌకాంసి గతవన్తః సనాతనమ్ । స్తువన్తః పరమేశోఽపి త్రివిధం భావమాస్థితః ।। ౧౦.

దేవతలు తమ శాశ్వత లోకాలకు వెళ్లిపోయారు. వారు స్తుతించిన పరమేశ్వరుడు మూడు రూపాలను ధరించాడు.

ఏవం త్రిధా జగద్ధాతా భూత్వా దేవాన్ మహేశ్వరః । ఆరాధ్య సాత్త్వికం రాజం తామసం చ త్రిధా స్థితమ్ ।। ౧౦.

అలా మూడు రూపాలుగా జగత్తును పోషిస్తూ, మహేశ్వరుడు సాత్త్విక, రాజస, తామస స్వరూపాలను పూజించాడు.

సాత్త్వికేన పఠేద్ వేదాన్ యజేద్ యజ్ఞేన దేవతాః । ఆత్మనోఽవయవో భూత్వా రాజసేనాపి కేశవః ।। ౧౦.

సాత్త్విక స్వరూపంతో వేదాలను చదవాలి, యజ్ఞంతో దేవతలను పూజించాలి. కేశవుడు తన రాజస స్వరూపంగా కూడా వ్యవహరిస్తాడు.

స కాలరూపిణం రౌద్రం ప్రకృత్యా శూలపాణినమ్ । ఆత్మనో రాజసీం మూర్తిం పూజయామాస భక్తితః । తామసేనాపి భావేన అసురేషు వ్యవస్థితః ।। ౧౦.

కాలరూపుడై, ఉగ్ర స్వభావంతో, త్రిశూలం పట్టుకుని, తన రాజస స్వరూపాన్ని భక్తితో పూజించాడు. తామస భావంతో అసురులలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

ఏవం త్రిధా జగద్ధాతా భూత్వా దేవాన్ మహేశ్వరః । ఆరాధయామాస తతో లోకోఽపి త్రివిధోఽభవత్ ।। ౧౦.

ఇలా మూడు రూపాలుగా జగత్తును పోషిస్తూ, మహేశ్వరుడు దేవతలను పూజించాడు. ఆ తరువాత లోకమూ మూడు విధాలుగా మారింది.

బ్రహ్మవిష్ణుమహేశాననామ్నా గృహ్య వ్యవస్థితః । స చ నారాయణో దేవః కృతే యుగవరే ప్రభుః ।। ౧౦.

బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుడు అనే పేర్లతో స్థిరంగా ఉన్నాడు. ఆ నారాయణుడు కృతయుగంలో పరమేశ్వరుడిగా ఉన్నాడు.

త్రేతాయాం రుద్రరూపస్తు ద్వాపరే యజ్ఞమూర్తిమాన్ । కలౌ నారాయణో దేవో బహురూపో వ్యజాయత ।। ౧౦.

త్రేతాయుగంలో ఆయన రుద్రరూపంగా, ద్వాపరయుగంలో యజ్ఞమూర్తిగా, కలియుగంలో నారాయణుడు అనేక రూపాల్లో అవతరించాడు.

తస్యాదికృత్తతో విష్ణోశ్చరితం భూరితేజసః । శ్రృణుష్వ సర్వం సుశ్రోణి గదతో మమ భామిని ।। ౧౦.

ఓ సుందరీ! విష్ణువు మహాతేజస్సుతో చేసిన కార్యాలను నేను చెప్పబోతున్నాను. నీవు నా మాటలు శ్రద్ధగా విను.

ఆసీత్ కృతయుగే రాజా సుప్రతీకో మహాబలః । తస్య భార్యాద్వయం చాసీదవిశిష్టం మనోరమమ్ ।। ౧౦.

కృతయుగంలో సుప్రతీకుడు అనే మహాబలుడు రాజు ఉండేవాడు. అతనికి ఇద్దరు భార్యలు ఉండేవారు. వారు ఇద్దరూ అందంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉండేవారు.

విద్యుత్ప్రభా కాన్తిమతీ తయోరేతే తు నామనీ । తయోః పుత్రం సమం రాజా న లేభే యత్నవానపి ।। ౧౦.

విద్యుత్ప్రభా, కాంతిమతీ అనే పేర్లు ఆ ఇద్దరికి. రాజు ఎంత ప్రయత్నించినా, వారిద్దరిలో ఎవరి ద్వారా కూడా అతనికి కుమారుడు కలగలేదు.

యదా తదా మునిశ్రేష్ఠమాత్రేయం వీతకల్మషమ్ । తోషయామాస విధినా చిత్రకూటే నగోత్తమే ।। ౧౦.

అప్పుడు, ఆ రాజు చిత్రకూట పర్వతంపై పాపరహితుడైన అత్రేయ మహర్షిని యాజ్ఞిక విధానంతో సంతుష్టిని చేసాడు.

సక ఋషిస్తోషితస్తేన దీర్ఘకాలం వరార్థినా । వరం దిదిత్సయా యావదబ్రవీదత్రిజో మునిః ।। ౧౦.

రాజు ఎంతో కాలం వరం కోరుతూ ఆ ఋషిని సేవించాడు. ఆతడు సంతోషించి, వరం ఇవ్వాలని భావించి, అత్రి కుమారుడు అయిన ఆ మహర్షి మాట్లాడాడు.

తావదిన్ద్రోఽపి కరిణా గతః పార్శ్వేన తస్య హ । దేవసైన్యైః పరివృతస్తూష్ణీమేవ మహాబలః ।। ౧౦.

అంతలో మహాబలుడు అయిన ఇంద్రుడు కూడా దేవతల సైన్యాలతో కలిసి తన ఏనుగుపై అక్కడికి వచ్చాడు. కానీ, ఎలాంటి మాటలు లేకుండా నిశ్శబ్దంగా ఉన్నాడు.

తం దృష్ట్వాఽన్తర్గతప్రీతిమప్రీతిం ప్రీతవాన్ మునిః । చుకోప దేవరాజాయ శాపముగ్రం ససర్జ హ ।। ౧౦.

అతన్ని చూసి, మహర్షి లోపల ఆనందంగా ఉన్నా, బయటకు అసంతృప్తిగా కనిపించాడు. దేవేంద్రుడిపై కోపంతో ఉగ్రమైన శాపాన్ని ఉచ్చరించాడు.

యస్మాత్ త్వయా మమావజ్ఞా కృతా మూఢ దివస్పతే । తతస్త్వం చాలితో రాజ్యాదన్యలోకే వసిష్యసి ।। ౧౦.

ఓ మూర్ఖుడా, స్వర్గపతీ! నీవు నన్ను అవమానించావు. అందువల్ల నీవు రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, ఇంకొక లోకంలో నివసించవలసి వస్తుంది.

ఏవముక్త్వాఽపి కోపేన సురేశం తం చ భూపతిమ్ । ఉవాచ రాజన్ పుత్రస్తే భవితా దృఢవిక్రమః ।। ౧౦.

అలా కోపంతో దేవేంద్రుడిని శపించిన తరువాత, ఆ మహర్షి రాజును చూసి ఇలా అన్నాడు: 'ఓ రాజా! నీ కుమారుడు ధైర్యవంతుడిగా ఉంటాడు.'

ఇన్ద్రరూపోపమః శ్రీమానుద్యచ్ఛస్త్రః ప్రతాపవాన్ । విద్యాప్రభావకర్మ్మజ్ఞః క్రూరకర్మా భవిష్యతి । దుర్జయోఽతిబలీ రాజా ఏవముక్త్వా గతో మునిః ।। ౧౦.

అతడు ఇంద్రుని వంటి రూపంతో, మహిమాన్వితుడిగా, ఆయుధాలలో నిపుణుడిగా, విద్యుత్ప్రభా యొక్క విద్యా, కార్యాలలో నిపుణుడిగా, క్రూరమైన పనులు చేసినా, దుర్జయుడని పేరు పొందిన, ఎవ్వరూ జయించలేని మహాబలుడుగా రాజుగా అవతరిస్తాడు. మహర్షి ఇలా చెప్పి అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు.

సోఽపి రాజా సుప్రతీకో భార్యాయాం గర్భమావహత్ । విద్యుత్ప్రభాయాం ధర్మజ్ఞః సాఽపి కాలే త్వసూయత ।। ౧౦.

ఆ తరువాత, సుప్రతీకుడు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ తన భార్య విద్యుత్ప్రభకు గర్భాన్ని కలిగించాడు. కాలం వచ్చినప్పుడు ఆమె ప్రసవించింది.

తస్యాః పుత్రః సమభవద్ దుర్జయాఖ్యో మహాబలః । జాతకర్మాదిసంస్కారం తస్య చక్రే మునిః స్వయమ్ । (దుర్వాసా నామ తపసో తస్య దేహమకల్మషః ।। ౧౦.

ఆమెకు దుర్జయుడు అనే పేరుతో మహాబలుడు కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ మహర్షి స్వయంగా అతని జాతకర్మ మొదలైన శుభకార్యాలను నిర్వహించాడు. అతడు దుర్వాసుడు అనే తపస్విగా, పవిత్రమైనదేహంతో ప్రసిద్ధి చెందాడు.

) తస్య చేష్టేర్బలేనాసౌ మునేః సౌమ్యో బభూవ హ । వేదశాస్త్రార్థవిద్యాయాం పారగో ధర్మవాన్ శుచిః ।। ౧౦.

ఆ మహర్షి చేసిన కార్యాల వల్ల, ఆ కుమారుడు మృదువుగా మారాడు. వేదాలు, శాస్త్రాల అర్థాన్ని పూర్తిగా నేర్చుకుని, ధర్మపరుడు, శుద్ధుడిగా ఎదిగాడు.

యా ద్వితీయాఽభవత్ పత్నీ తస్య రాజ్ఞో మహాత్మనః । నామ్నా కీర్త్తిమతీ ధన్యా తస్యాః పుత్రో బభూవ హ । నామ్నా సుద్యుమ్న ఇత్యేవం వేదవేదాఙ్గపారగః ।। ౧౦.

ఆ మహాత్ముడైన రాజుకు రెండవ భార్య కీర్తిమతీ అనే సుభాగ్యవతి. ఆమెకు సుద్యుమ్నుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అతడు వేదాలు, వేదాంగాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడు.

అథ కాలేన మహతా స రాజా రాజసత్తమః । సుప్రతీకః సుతం దృష్ట్వా దుర్జయం యోగ్యమన్తికే ।। ౧౦.

కాలక్రమంలో, సుప్రతీకుడు అనే ఉత్తమ రాజు తన కుమారుడు దుర్జయుడు రాజ్యానికి యోగ్యుడని తెలుసుకుని అతన్ని దగ్గరకు పిలిచాడు.

ఆత్మనో వృద్ధభావం చ వారాణస్యాధిపో బలీ । చిన్తయామాస రాజ్యార్థం దుర్జయం ప్రతి భామిని ।। ౧౦.

తాను వృద్ధుడవుతున్నానని, వారాణసి అధిపతి అయిన ఆ మహాబలుడు రాజ్యాన్ని దుర్జయునికి అప్పగించాలా అని ఆలోచించాడు, ఓ సుందరీ!