యదేతత్సత్యతపసః సమవోచత్తతః శుభే
సత్యతప గురించి వారు చెప్పింది ఇలా, శుభే.
పుష్యభద్రానదీ తీరే మహదాశ్చర్యముత్తమమ్
పుష్యభద్రా నది తీరంలో గొప్ప, అద్భుతమైన విషయం జరిగింది.
స్రవణం భస్మనశ్చైవ శ్రుతం సర్వం శశంస హ
బూడిద ప్రవాహం గురించి వారు విన్నదంతా వివరంగా చెప్పారు.
ఆగచ్ఛ విష్ణో గచ్ఛామో హిమవత్పార్శ్వముత్తమమ్
'విష్ణూ, రా! మనం హిమవంతు పర్వతపు ఉత్తమ భాగానికి వెళ్దాం.'
ఏవముక్తస్తతో విష్ణుర్వారాహం రూపమగ్రహీత్
అలా అనగానే విష్ణువు వరాహరూపాన్ని ధరించాడు.
విష్ణుర్వారాహరూపేణ ఋషిదృష్టిపథే స్థితః
విష్ణువు వరాహరూపంలో ఋషుల కళ్లకు కనిపించేలా నిలిచాడు.
తావదిన్ద్రో ధనుష్పాణిస్తీక్ష్ణసాయకధృగ్వనే ౯౮.
అంతలో అరణ్యంలో ఇంద్రుడు విల్లు, పదునైన బాణాలు పట్టుకుని ఉన్నాడు.
భగవన్నిహ దృష్టస్తే వరాహః పృథులో మహాన్
ప్రభూ! మీరు ఇక్కడ గొప్ప, బలమైన వరాహంగా కనిపించారు.
ఏవముక్తో మునిస్తేన చిన్తయామాస తత్క్షణాత్
అతను ఇలా అన్న వెంటనే ఆ ముని ఆ క్షణంలో ఆలోచించసాగాడు.
నో చేత్కుటుంబః క్షుధయా సీదత్యస్య న సంశయః
లేకపోతే నా ఇంటివారు ఆకలితో నిస్సహాయంగా పోతారు — దీనిలో సందేహం లేదు.
సశల్యశ్చ వరాహోఽయం మమాశ్రమముపాగతః
ఈ వరాహం గాయపడి నా ఆశ్రమానికి వచ్చింది.
నాధ్యగచ్ఛత బుద్ధిశ్చ క్షణాత్తస్య వ్యజాయత
ఆయన వెంటనే నిర్ణయం తీసుకోలేకపోయినా, కొద్దిసేపటికి ఒక ఆలోచన వచ్చింది.
దృష్టం చక్షుర్నిహితం జఙ్గమేషు జిహ్వా వక్తుం మృగయౌ తద్విసృష్టమ్
ఆయన కళ్ళు కదిలే జీవుల మీద నిలిచాయి, నాలుక మాట్లాడాలని తపించింది, విడిచినదాన్ని కోరుకున్నాడు.
న చాతిరిక్తోఽస్తి వరః పృథివ్యాం యద్దృష్టో మే పురతో దేవదేవాః
దేవదేవా! మీరు నన్ను ఎదురుగా కనిపించడం కన్నా గొప్ప వరం భూమిపై లేదు.
ముక్తిం చాహం వ్రజామీతి ద్వితీయోఽస్తు వరో మమ ౯౮.
ఇంకా, ముక్తి నాకు రెండవ వరంగా లభించాలి — నేను విముక్తి పొందాలి.
అదర్శనం గతౌ దేవో సోఽపి తత్ర వ్యవస్థితః
ఆ దేవుడు కనబడకుండా అక్కడే నిలిచిపోయాడు.
యావదాస్తే శుభే దేశే కృతకృత్యో మహామునిః
ఆ మహాముని ఆ పవిత్రమైన స్థలంలో ఉన్నంతకాలం తన కార్యాన్ని పూర్తిచేశాడు.
పృథ్వీం ప్రదక్షిణీకృత్య తీర్థహేతోర్విచక్షణ
పుణ్యక్షేత్రాల కోసం భూమిని ప్రదక్షిణగా తిరిగాడు, ఓ జ్ఞానీ!
పాద్యాచమనగోదానేః కృతాసనపరిగ్రహః
పాద్య, ఆచమనం చేసి, గోవు దానం చేసి, ఆసనం స్వీకరించాడు.
ఉవాచ వినయాపన్నం ప్రాఞ్జలిం పురతః స్థితమ్ పుత్ర సిద్ధోఽసి తపసా బ్రహ్మభూతోఽసి సువ్రత
వినయంతో ముందుండి చేతులు జోడించినవానికి ఆయన ఇలా అన్నాడు: 'నా కుమారా! నీవు తపస్సుతో సిద్ధుడవయ్యావు, సద్బుద్ధి కలిగి బ్రహ్మస్వరూపుడవయ్యావు.'
ఇదానీమాత్మనా సార్ద్ధం ముక్తికాలో మతోఽస్తి తే
ఇప్పుడు నీకు ఆత్మతో కలిసి ముక్తికాలం వచ్చింది.
యద్గత్వా న పునర్జన్మ భవతీతి న సంశయః
అక్కడికి వెళ్లినవాడికి మళ్లీ జననం ఉండదు — దీనిలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
ధ్యాత్వా నారాయణం దేవం తద్దేహే తౌ లయం గతౌ
నారాయణుని ధ్యానం చేస్తూ, ఇద్దరూ ఆ పరమాత్మ శరీరంలో లయమయ్యారు.
శ్రావయేద్వాపి స నరో గతిమిష్టామవాప్నుయాత్
ఇతరులకు ఈ కథను వినిపించినవాడు కూడా తాను కోరుకున్న స్థితిని పొందుతాడు.
అథ తిలధేనుమాహాత్మ్యమ్ యా సా మాయా శరీరాత్తు బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః
ఇప్పుడు నువ్వు తిలధేను మహిమను విను. అదే మాయ, అవ్యక్తుడైన బ్రహ్మ శరీరంలోనుండి ఉద్భవించింది.
సైవ నన్దా భవేద్దేవీ దేవకార్యచికీర్షయా
ఆమె దేవతల పనిని చేయాలని కోరుకొని నందా దేవిగా మారింది.
వైష్ణవ్యాఖ్యా తతో దేవ కథమేతద్ధి శంస మే ద్వయం జగద్ధితా దేవీ గఙ్గా శఙ్కరసుప్రియా
దేవా, దీనికి వైష్ణవార్థం ఏమిటో నాకు వివరించు. జగత్తుకు మేలు కోసం గంగా, శంకరునికి ప్రియమైన దేవి, ఉద్భవించింది.
క్వచిత్కించిద్భవేద్దత్తం స్వపదం వేద సర్వవిత్
ఎక్కడైనా ఏదైనా దానం జరిగితే, సర్వజ్ఞుడు తన స్థానం తెలుసుకుంటాడు.
మహిషాఖ్యః పరః పశ్చాత్స వై చైత్రాసురో హతః
తర్వాత మహిషాసురుడు, మహిష అనే రాక్షసుడు, అతని చేతిలో సంహరించబడ్డాడు.
అథవా జ్ఞానశక్తిః సా మహిషోఽజ్ఞానమూర్త్తిమాన్
లేకపోతే, జ్ఞానశక్తే మహిషుడు, అవిద్యారూపంగా ఉన్నాడు.