రథా రవిస్యన్దనతుల్యవేగాః సుచక్రదణ్డాక్షత్రివేణుయుక్తాః । సుశస్త్రయన్త్రాః పరిపీడితాఙ్గా - శ్చలత్పతాకాస్త్వరితం విశఙ్కాః ।। ౯౫.
సూర్యుని రథంలా వేగంగా పోయే రథాలు, మంచి చక్రాలు, దండాలు, మూడు యుక్తులతో కూడినవి, మంచి ఆయుధాలు, యంత్రాలతో నిండినవి, పతాకాలు ఊగిపోతూ, భయమేమీ లేకుండా త్వరగా కదిలాయి.
తథైవ యోధాః స్థగితేతరేతరా - స్తితీర్షవః ప్రవరాస్తూర్ణపాణయః । రణే రణే లబ్ధజయాః ప్రహారిణో విరేజురుచ్చైరసురానుగా భృశమ్ ।। ౯౫.
అలాగే, యోధులు ఒకరినొకరు కప్పి, దాటి పోవాలని ఉత్సాహంతో, అత్యుత్తములు, వేగంగా ఆయుధాలు పట్టినవారు, యుద్ధం యుద్ధంలో విజయం సాధించినవారు, అసురులకు అనుగాములుగా ఎంతో ప్రకాశించారు.
దేవేషు చైవ భగ్నేషు వినిర్గత్య జలాత్ తతః । చతురఙ్గబలోపేతః ప్రాయాదిన్ద్రపురం ప్రతి ।। ౯౫.
దేవతలు ఓడిపోయినప్పుడు, నాలుగు రకాల సైన్యంతో కూడిన ఆ సేన, నీటిలోనుండి బయటకు వచ్చి, ఇంద్రుని పట్టణం వైపు ముందుకు సాగింది.
యుయోధ చ సూరైః సార్ద్ధం రురుర్దైత్యపతిస్తథా । ముద్గరైర్ముశలైః శూలైః శరైర్దణ్డాయుధైస్తథా । జఘ్నుర్దైత్యాః సురాన్ సంఖ్యే సురాశ్చైవ తథాఽసురాన్ ।। ౯౫.
దైత్యాధిపతి రురు తన వీరులతో కలిసి, ముద్గరాలు, ముషలాలు, కత్తులు, బాణాలు, దండాయుధాలతో యుద్ధం చేశాడు. దైత్యులు యుద్ధంలో దేవతలను కొట్టగా, దేవతలు కూడా అసురులను ఎదురుదాడి చేశారు.
ఏవం క్షణమథో యుద్ధం తదా దేవాః సవాసవాః । అసురైర్నిర్జితాః సద్యో దుద్రువుర్విముఖా భృశమ్ ।। ౯౫.
అలా కొంతసేపు యుద్ధం జరిగిన తరువాత, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు అసురుల చేతిలో అకస్మాత్తుగా ఓడిపోయి, చాలా భయంతో పరారయ్యారు.
దేవేషు చైవ భగ్నేషు విద్రుతేషు విశేషతః । అసురః సర్వదేవానామన్వధావత వీర్యవాన్ ।। ౯౫.
దేవతలు ఓడిపోయి, ముఖ్యంగా చెల్లాచెదురుగా పారిపోతుండగా, ఆ బలవంతుడు అయిన అసురుడు అందరు దేవతలను వెంబడించాడు.
తతో దేవగణాః సర్వే ద్రవన్తో భయవిహ్వలాః । నీలం గిరివరం జగ్ముర్యత్ర దేవీ వ్యవస్థితా ।। ౯౫.
తర్వాత, భయంతో వణికిపోతూ పారిపోతున్న అన్ని దేవతా గణాలు, దేవి ఉన్న నీలగిరి పర్వతానికి చేరుకున్నారు.
ౌద్రీ తపోరతా దేవీ తామసీ శక్తిరుత్తమా । సంహారకారిణీ దేవీ కాలరాత్రీతి తాం విదుః ।। ౯౫.
ఆ దేవి తపస్సులో నిమగ్నమై, తామస స్వభావంతో, అత్యుత్తమ శక్తిగా, సంహారం చేసే శక్తిగా, 'కాలరాత్రి' అని ప్రసిద్ధి పొందింది.
సా దృష్ట్వా తాన్ తదా దేవాన్ భయత్రస్తాన్ విచేతసః । మా భైష్టేత్యుచ్చకైర్దేవీ తానువాచ సురోత్తమాన్ ।। ౯౫.
ఆ సమయంలో భయంతో గజగజ వణికిపోతున్న దేవతలను చూసి, ఆ దేవి గొప్ప శబ్దంతో, 'భయపడకండి' అని ఉత్తమ దేవతలకు ధైర్యం చెప్పింది.
దేవ్యువాచ । కిమియం వ్యాకులా దేవా గతిర్వ ఉపలక్ష్యతే । కథయధ్వం ద్రుతం దేవాః సర్వథా భయకారణమ్ ।। ౯౫.
దేవి ఇలా అన్నది: 'దేవతలారా! మీరు ఇంతగా కలవరపడటానికి కారణం ఏమిటి? ఏ ప్రమాదం కనిపిస్తోంది? మీరు భయపడటానికి అసలు కారణం ఏమిటో త్వరగా చెప్పండి.'
దేవా ఊచుః । అయమాయాతి దైత్యేన్ద్రో రురుర్భీమపరాక్రమః । ఏతస్య భీతాన్ రక్షస్వ త్వం దేవాన్ పరమేశ్వరి ।। ౯౫.
దేవతలు ఇలా అన్నారు: 'ఈ భయంకరమైన శక్తి గల దైత్యేంద్రుడు రురు వస్తున్నాడు. పరమేశ్వరి! భయంతో వణికిపోతున్న మమ్మల్ని రక్షించు.'
ఏవముక్తా తదా దేవైర్దేవీ భీమపరాక్రమా । జహాస పరయా ప్రీత్యా దేవానాం పురతః శుభా ।। ౯౫.
దేవతలు ఇలా ప్రార్థించగా, భయంకరమైన శక్తి గల ఆ అందమైన దేవి, దేవతల ముందే పరమానందంతో నవ్వింది.
తస్యా హసన్త్యా వక్త్రాత్ తు బహ్వ్యో దేవ్యో వినిర్యయుః । యాభిర్విశ్వమిదం వ్యాప్తం వికృతాభిరనేకశః ।। ౯౫.
ఆమె నవ్వుతున్నప్పుడు, ఆమె ముఖం నుండి అనేక భయంకరమైన రూపాల్లో ఉన్న ఎన్నో దేవతలు బయటకు వచ్చాయి. ఆ దేవతల వల్ల ఈ ప్రపంచం అంతా నిండిపోయింది.
పాశాఙ్కుశధరాః సర్వాః సర్వాః పీనపయోధరాః । సర్వాః శూలధరా భీమాః సర్వాశ్చాపధరాః శుభాః ।। ౯౫.
ఆ దేవతలందరూ పాశాలు, అంకుశాలు పట్టినవారు, అందరూ పుష్టిగా ఉన్నవారు, అందరూ భయంకరమైన శూలాలు, అందరూ ధనుస్సులు పట్టిన అందమైనవారు.
తాః సర్వాః కోటిశో దేవ్యస్తాం దేవీం వేష్ట్య సంస్థితాః । యుయుధుదర్నివైః సార్ద్ధం బద్ధతూణా మహాబలాః । క్షణేన దానవబలం తత్సర్వం నిహతం తు తైః ।। ౯౫.
అన్ని దేవతలు కోటికోట్ల సంఖ్యలో ఆ దేవిని చుట్టుముట్టి నిలబడ్డారు. వారు బలమైన ధైర్యంతో, విల్లు చేతబట్టి, రాక్షస సైన్యంతో పోరాడారు. ఒక్క క్షణంలోనే ఆ దేవతలు రాక్షసుల బలాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేశాయి.
దేవాశ్చ సర్వే సంయత్తా యుయుధుర్దానవం బలమ్ । ఆదిత్యా వసవో రుద్రా విశ్వేదేవాస్తథాశ్వినౌ । సర్వే శస్త్రాణి సంగృహ్య యుయుధుర్దానవం బలమ్ ।। ౯౫.
అంతే కాదు, అందరు దేవతలు కూడి, రాక్షస సైన్యంతో యుద్ధానికి దిగారు. ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, విశ్వదేవతలు, అశ్వినీదేవతలు — అందరూ ఆయుధాలు పట్టుకుని రాక్షస సైన్యాన్ని ఎదుర్కొన్నారు.
కాలరాత్ర్యా బలం యచ్చ యచ్చ దేవబలం మహత్ । తత్సర్వం దానవబలమనయద్ యమసాదనమ్ ।। ౯౫.
కాళరాత్రి దగ్గర ఉన్న శక్తి, దేవతల దగ్గర ఉన్న గొప్ప బలం — ఇవన్నీ కలిపి రాక్షస సైన్యాన్ని యమలోకానికి నడిపించాయి.
ఏక ఏవ మహాదైత్యో రురుస్తస్థౌ మహామృధే । స చ మాయాం మహారౌద్రీం రౌరవీం విససర్జ హ ।। ౯౫.
అందులో ఒక గొప్ప రాక్షసుడు రురు మాత్రమే యుద్ధంలో నిలిచిపోయాడు. అతడు భయంకరమైన మాయను విడుదల చేశాడు.
సా మాయా వవృధే భీమా సర్వదేవప్రమోహినీ । తయా తు మోహితా దేవాః సద్యో నిద్రాం తు భేజిరే ।। ౯౫.
ఆ మాయ భయంకరంగా పెరిగి, అందరు దేవతలను మాయలో పడేసింది. ఆ మాయ ప్రభావంతో దేవతలు వెంటనే నిద్రలోకి జారిపోయారు.
దేవీ చ త్రిశిఖేనాజౌ తం దైత్యం సమతాడ్యత్ । తయా తు తాడితాన్తస్య దైత్యస్య శుభలోచనే । చర్మముణ్డే ఉభే సమ్యక్ పృథగ్భూతే బభూవతుః ।। ౯౫.
కానీ దేవి యుద్ధంలో త్రిశూలంతో ఆ రాక్షసుడిని గట్టిగా కొట్టింది. ఆమె దెబ్బ తగిలిన వెంటనే ఆ రాక్షసుని నుండి చర్మ, ముండ అనే ఇద్దరు వేరువేరుగా బయటపడ్డారు.
రురోస్తు దానవేన్ద్రస్య చర్మముణ్డే క్షణాద్ యతః । అపహృత్యాహరద్ దేవీ చాముణ్డా తేన సాభవత్ ।। ౯౫.
రాక్షసుల అధిపతి రురు నుండి చర్మ, ముండ ఒక్క క్షణంలో పుట్టుకొచ్చారు. ఆ ఇద్దరిని దేవి పట్టుకొని, ఆమె చాముండగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
సర్వభూతమహారౌద్రీ యా దేవీ పరమేశ్వరీ । సంహారిణీ తు యా చైవ కాలరాత్రిః ప్రకీర్తితా ।। ౯౫.
అన్ని భూతాలలో అత్యంత భయంకరమైనది, పరమేశ్వరి అయిన ఆ దేవి, సంహారకురాలు, కాళరాత్రి అని పిలవబడుతుంది.
తస్యా హ్యనుచరా దేవ్యో యా హ్యసంఖ్యాతకోటయః । తాస్తాం దేవీం మహాభాగాం పరివార్య వ్యవస్థితాః ।। ౯౫.
ఆమెకు అనేక కోట్లు అనుచర దేవతలు ఉన్నారు. ఆ దేవతలు ఆ మహాభాగ్యవంతురాలైన దేవిని చుట్టుముట్టి నిలబడ్డారు.
యా క్యామాసురవ్యగ్రాస్తాస్తాం దేవీం బుభుక్షితాః । బుభుక్షితా వయం దేవి దేహి నో భోజనం శుభే ।। ౯౫.
రాక్షస మాంసం తినాలని ఆసక్తిగా ఉన్న ఆ ఆకలితో ఉన్న దేవతలు, 'దేవి! మాకు ఆకలి వేసింది. మాకు తిండి ఇవ్వు, శుభమయురాలా!' అని ప్రార్థించాయి.
ఏవముక్తా తదా దేవీ దధ్యౌ తాసాం తు భోజనమ్ । న చాధ్యగచ్ఛచ్చ యదా తాసాం భోజనమన్తికాత్ ।। ౯౫.
అలా వారు అడిగినప్పుడు, దేవి వారికి తిండి ఏమి ఇవ్వాలో ఆలోచించింది. కానీ దగ్గర్లో వారికి తగిన తిండి ఏదీ కనపడలేదు.
తతో దధ్యౌ మహాదేవం రుద్రం పశుపతిం విభుమ్ । సోఽపి ధ్యానాత్ సముత్తస్థౌ పరమాత్మా త్రిలోచనః ।। ౯౫.
అప్పుడు ఆమె మహాదేవుడైన రుద్రుని, పశుపతిని, విభువును ధ్యానించింది. ఆయన కూడా ధ్యానం నుండి లేచి, త్రినేత్రుడు, పరమాత్మగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
ఉవాచ చ ద్రుతం దేవీం కిం తే కార్యం వివక్షితమ్ । బ్రూహి దేవి వరారోహే యత్ తే మనసి వర్త్తతే ।। ౯౫.
ఆయన వెంటనే దేవిని అడిగాడు: 'నీకు ఏ పని చేయాలనిపిస్తోంది? చెప్పు దేవి, నీ మనసులో ఉన్నదాన్ని చెప్పు.'
దేవ్యువాచ । భక్ష్యార్థమాసాం దేవేశ కిఞ్చిద్ దాతుమిహార్హసి । బలాత్కుర్వన్తి మామేతా భక్షార్థిన్యో మహాబలాః । అన్యథా మామపి బలాద్ భక్షయిష్యన్తి మాం ప్రభో ।। ౯౫.
దేవి ఇలా చెప్పింది: 'దేవతాధిపతీ! వీరికి తినడానికి ఏదైనా ఇక్కడ ఇవ్వాలి. వీరు బలంగా తిండి అడుగుతున్నారు. లేకపోతే, ప్రభూ! ఇవే నన్ను బలవంతంగా తినేస్తారు.'
రుద్ర ఉవాచ । ఏతాసాం శ్రృణు దేవేశి భక్షమేకం మయోద్యతమ్ । కథ్యమానం వరారోహే కాలరాత్రి మహాప్రభే ।। ౯౫.
రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు: 'దేవతల రాణీ! వీరికి నేను సిద్ధం చేసిన ఒక తిండి గురించి విను. అందాన్ని కలిగినవాడా, కాళరాత్రీ, గొప్ప తేజస్సు గలవాడా, నేను చెప్పేది విను.'
యా స్త్రీ సగర్భా దేవేశి అన్యస్త్రీపరిధానకమ్ । పరిధత్తే స్పృశేచ్చాపి పురుషస్య విశేషతః ।। ౯౫.
దేవతల రాణీ! గర్భవతిగా ఉన్న ఏ మహిళైనా, ఇంకొక మహిళ దుస్తులు ధరించినా, వేసుకున్నా, లేదా పురుషుని దుస్తులను తాకినా —