శ్రీవరాహ ఉవాచ । యా సా నీలగిరిం యాతా తపసే ధృతమానసా । రౌద్రీ తమోద్భవా శక్తిస్తస్యాః శ్రృణు ధరే వ్రతమ్ ।। ౯౫.
శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: నీలగిరికి వెళ్లి, తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్న, క్రూరమైన, అంధకారంలో జన్మించిన ఆ శక్తి తపస్సు గురించి విను, ఓ భూమీ!
తపః కృత్వా చిరం కాలం పాలయామ్యఖిలం జగత్ । ఏవముద్దిశ్య పఞ్చాగ్నిం సాధయామాస భామినీ ।। ౯౫.
ఆమె చాలా కాలం తపస్సు చేసి, మొత్తం లోకాన్ని పోషించింది. అలా ఉద్దేశించి, ఆ భామ పంచాగ్ని వ్రతాన్ని సాధించింది.
తస్యాః కాలాన్తరే దేవ్యాస్తపన్త్యాస్తప ఉత్తమమ్ । రురుర్నామ మహాతేజా బ్రహ్మదత్తవరోఽసురః ।। ౯౫.
ఆ దేవీ అత్యుత్తమ తపస్సు చేస్తుండగా, మరో సమయంలో రురు అనే మహాతేజస్సు గల అసురుడు, బ్రహ్మా వరప్రాప్తుడై, అక్కడ ఉన్నాడు.
సముద్రమధ్యే రత్నాఢ్యం పురమస్తి మహావనమ్ । తత్ర రాజా స దైత్యేన్ద్రః సర్వదేవభయంకరః ।। ౯౫.
సముద్ర మధ్యలో రత్నాలతో నిండిన ఒక నగరం, పెద్ద అడవి ఉంది. అక్కడ ఆ దైత్యేంద్రుడు, దేవతలకు భయంకరుడై, పాలించాడు.
అనేకశతసాహస్త్రకోటికోటిశతోత్తరైః । అసురైరన్వితః శ్రీమాన్ ద్వితీయో నముచిర్యథా ।। ౯౫.
అనేక లక్షల, కోట్ల, వందల కోట్ల అసురులతో కూడి, ఆ మహాశక్తివంతుడు, రెండవ నముచిలా కీర్తిని పొందాడు.
కాలేన మహతా చాసౌ లోకపాలపురాణ్యథ । జిగీషుః సైన్యసంవీతో దేవైర్భయమరోచయత్ ।। ౯౫.
కాలక్రమంలో, గొప్ప సైన్యంతో కూడి, లోకపాలుల పురాలను జయించాలనే కోరికతో, దేవతలకు భయాన్ని కలిగించాడు.
ఉత్తిష్ఠతస్తస్య మహాసురస్య సముద్రతోయం వవృధేఽతిమాత్రమ్ । అనేకనక్రగ్రహమీనజుష్ట - మాప్లావయత్ పర్వతసానుదేశాన్ ।। ౯౫.
ఆ మహాసురుడు పైకి లేచినప్పుడు, సముద్రపు నీరు విపరీతంగా పెరిగింది. అనేక మొసళ్ళు, చిమ్మలు, చేపలు నిండిన ఆ నీరు, పర్వతాల కింద భాగాలను పూర్తిగా ముంచేసింది.
అన్తః స్థితానేకసురారిసంఘం విచిత్రచర్మాయుధచిత్రశోభమ్ । భీమం బలం బలినం చారుయోధం వినిర్యయౌ సిన్ధుజలాద్ విశాలమ్ ।। ౯౫.
అందులోనుండి అనేక దేవతా శత్రువుల సమూహాలతో, విచిత్రమైన కవచాలు, ఆయుధాలతో అలంకరించబడిన, భయంకరమైన, బలమైన, యుద్ధంలో నిపుణులైన గొప్ప సైన్యం సముద్రపు నీటిలోనుండి బయటకు వచ్చింది.
తత్ర ద్విపా దైత్యవరైరుపేతా సమానఘణ్టాసుసమూహయుక్తాః । వినిర్యయుః స్వాకృతిభీషణాని సమన్తముచ్చైః ఖలు దర్శయన్తః ।। ౯౫.
అక్కడ, గొప్ప దైత్యులతో నిండిన ద్వీపాలు, పెద్ద పెద్ద గంటలతో కూడినవి, తమ భయంకరమైన రూపాలను చుట్టూ ఎత్తుగా ప్రదర్శిస్తూ, అన్ని వైపులా బయటకు వచ్చాయి.
అశ్వాస్తథా కాఞ్చనపీడనద్ధా రోహీతమత్స్యైః సమతాం జలాన్తః । వ్యవస్థితాస్తే సమమేవ తూర్ణం వినిర్యయుః లక్షశః కోటిశశ్చ ।। ౯౫.
బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడిన గుఱ్ఱాలు, నీటిలో ఎర్ర చేపలవలె కనిపిస్తూ, సిద్ధంగా నిలబడి, లక్షల కొద్దీ, కోట్ల కొద్దీ వేగంగా బయటకు వచ్చాయి.
రథా రవిస్యన్దనతుల్యవేగాః సుచక్రదణ్డాక్షత్రివేణుయుక్తాః । సుశస్త్రయన్త్రాః పరిపీడితాఙ్గా - శ్చలత్పతాకాస్త్వరితం విశఙ్కాః ।। ౯౫.
సూర్యుని రథంలా వేగంగా పోయే రథాలు, మంచి చక్రాలు, దండాలు, మూడు యుక్తులతో కూడినవి, మంచి ఆయుధాలు, యంత్రాలతో నిండినవి, పతాకాలు ఊగిపోతూ, భయమేమీ లేకుండా త్వరగా కదిలాయి.
తథైవ యోధాః స్థగితేతరేతరా - స్తితీర్షవః ప్రవరాస్తూర్ణపాణయః । రణే రణే లబ్ధజయాః ప్రహారిణో విరేజురుచ్చైరసురానుగా భృశమ్ ।। ౯౫.
అలాగే, యోధులు ఒకరినొకరు కప్పి, దాటి పోవాలని ఉత్సాహంతో, అత్యుత్తములు, వేగంగా ఆయుధాలు పట్టినవారు, యుద్ధం యుద్ధంలో విజయం సాధించినవారు, అసురులకు అనుగాములుగా ఎంతో ప్రకాశించారు.
దేవేషు చైవ భగ్నేషు వినిర్గత్య జలాత్ తతః । చతురఙ్గబలోపేతః ప్రాయాదిన్ద్రపురం ప్రతి ।। ౯౫.
దేవతలు ఓడిపోయినప్పుడు, నాలుగు రకాల సైన్యంతో కూడిన ఆ సేన, నీటిలోనుండి బయటకు వచ్చి, ఇంద్రుని పట్టణం వైపు ముందుకు సాగింది.
యుయోధ చ సూరైః సార్ద్ధం రురుర్దైత్యపతిస్తథా । ముద్గరైర్ముశలైః శూలైః శరైర్దణ్డాయుధైస్తథా । జఘ్నుర్దైత్యాః సురాన్ సంఖ్యే సురాశ్చైవ తథాఽసురాన్ ।। ౯౫.
దైత్యాధిపతి రురు తన వీరులతో కలిసి, ముద్గరాలు, ముషలాలు, కత్తులు, బాణాలు, దండాయుధాలతో యుద్ధం చేశాడు. దైత్యులు యుద్ధంలో దేవతలను కొట్టగా, దేవతలు కూడా అసురులను ఎదురుదాడి చేశారు.
ఏవం క్షణమథో యుద్ధం తదా దేవాః సవాసవాః । అసురైర్నిర్జితాః సద్యో దుద్రువుర్విముఖా భృశమ్ ।। ౯౫.
అలా కొంతసేపు యుద్ధం జరిగిన తరువాత, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు అసురుల చేతిలో అకస్మాత్తుగా ఓడిపోయి, చాలా భయంతో పరారయ్యారు.
దేవేషు చైవ భగ్నేషు విద్రుతేషు విశేషతః । అసురః సర్వదేవానామన్వధావత వీర్యవాన్ ।। ౯౫.
దేవతలు ఓడిపోయి, ముఖ్యంగా చెల్లాచెదురుగా పారిపోతుండగా, ఆ బలవంతుడు అయిన అసురుడు అందరు దేవతలను వెంబడించాడు.
తతో దేవగణాః సర్వే ద్రవన్తో భయవిహ్వలాః । నీలం గిరివరం జగ్ముర్యత్ర దేవీ వ్యవస్థితా ।। ౯౫.
తర్వాత, భయంతో వణికిపోతూ పారిపోతున్న అన్ని దేవతా గణాలు, దేవి ఉన్న నీలగిరి పర్వతానికి చేరుకున్నారు.
ౌద్రీ తపోరతా దేవీ తామసీ శక్తిరుత్తమా । సంహారకారిణీ దేవీ కాలరాత్రీతి తాం విదుః ।। ౯౫.
ఆ దేవి తపస్సులో నిమగ్నమై, తామస స్వభావంతో, అత్యుత్తమ శక్తిగా, సంహారం చేసే శక్తిగా, 'కాలరాత్రి' అని ప్రసిద్ధి పొందింది.
సా దృష్ట్వా తాన్ తదా దేవాన్ భయత్రస్తాన్ విచేతసః । మా భైష్టేత్యుచ్చకైర్దేవీ తానువాచ సురోత్తమాన్ ।। ౯౫.
ఆ సమయంలో భయంతో గజగజ వణికిపోతున్న దేవతలను చూసి, ఆ దేవి గొప్ప శబ్దంతో, 'భయపడకండి' అని ఉత్తమ దేవతలకు ధైర్యం చెప్పింది.
దేవ్యువాచ । కిమియం వ్యాకులా దేవా గతిర్వ ఉపలక్ష్యతే । కథయధ్వం ద్రుతం దేవాః సర్వథా భయకారణమ్ ।। ౯౫.
దేవి ఇలా అన్నది: 'దేవతలారా! మీరు ఇంతగా కలవరపడటానికి కారణం ఏమిటి? ఏ ప్రమాదం కనిపిస్తోంది? మీరు భయపడటానికి అసలు కారణం ఏమిటో త్వరగా చెప్పండి.'
దేవా ఊచుః । అయమాయాతి దైత్యేన్ద్రో రురుర్భీమపరాక్రమః । ఏతస్య భీతాన్ రక్షస్వ త్వం దేవాన్ పరమేశ్వరి ।। ౯౫.
దేవతలు ఇలా అన్నారు: 'ఈ భయంకరమైన శక్తి గల దైత్యేంద్రుడు రురు వస్తున్నాడు. పరమేశ్వరి! భయంతో వణికిపోతున్న మమ్మల్ని రక్షించు.'
ఏవముక్తా తదా దేవైర్దేవీ భీమపరాక్రమా । జహాస పరయా ప్రీత్యా దేవానాం పురతః శుభా ।। ౯౫.
దేవతలు ఇలా ప్రార్థించగా, భయంకరమైన శక్తి గల ఆ అందమైన దేవి, దేవతల ముందే పరమానందంతో నవ్వింది.
తస్యా హసన్త్యా వక్త్రాత్ తు బహ్వ్యో దేవ్యో వినిర్యయుః । యాభిర్విశ్వమిదం వ్యాప్తం వికృతాభిరనేకశః ।। ౯౫.
ఆమె నవ్వుతున్నప్పుడు, ఆమె ముఖం నుండి అనేక భయంకరమైన రూపాల్లో ఉన్న ఎన్నో దేవతలు బయటకు వచ్చాయి. ఆ దేవతల వల్ల ఈ ప్రపంచం అంతా నిండిపోయింది.
పాశాఙ్కుశధరాః సర్వాః సర్వాః పీనపయోధరాః । సర్వాః శూలధరా భీమాః సర్వాశ్చాపధరాః శుభాః ।। ౯౫.
ఆ దేవతలందరూ పాశాలు, అంకుశాలు పట్టినవారు, అందరూ పుష్టిగా ఉన్నవారు, అందరూ భయంకరమైన శూలాలు, అందరూ ధనుస్సులు పట్టిన అందమైనవారు.
తాః సర్వాః కోటిశో దేవ్యస్తాం దేవీం వేష్ట్య సంస్థితాః । యుయుధుదర్నివైః సార్ద్ధం బద్ధతూణా మహాబలాః । క్షణేన దానవబలం తత్సర్వం నిహతం తు తైః ।। ౯౫.
అన్ని దేవతలు కోటికోట్ల సంఖ్యలో ఆ దేవిని చుట్టుముట్టి నిలబడ్డారు. వారు బలమైన ధైర్యంతో, విల్లు చేతబట్టి, రాక్షస సైన్యంతో పోరాడారు. ఒక్క క్షణంలోనే ఆ దేవతలు రాక్షసుల బలాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేశాయి.
దేవాశ్చ సర్వే సంయత్తా యుయుధుర్దానవం బలమ్ । ఆదిత్యా వసవో రుద్రా విశ్వేదేవాస్తథాశ్వినౌ । సర్వే శస్త్రాణి సంగృహ్య యుయుధుర్దానవం బలమ్ ।। ౯౫.
అంతే కాదు, అందరు దేవతలు కూడి, రాక్షస సైన్యంతో యుద్ధానికి దిగారు. ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, విశ్వదేవతలు, అశ్వినీదేవతలు — అందరూ ఆయుధాలు పట్టుకుని రాక్షస సైన్యాన్ని ఎదుర్కొన్నారు.
కాలరాత్ర్యా బలం యచ్చ యచ్చ దేవబలం మహత్ । తత్సర్వం దానవబలమనయద్ యమసాదనమ్ ।। ౯౫.
కాళరాత్రి దగ్గర ఉన్న శక్తి, దేవతల దగ్గర ఉన్న గొప్ప బలం — ఇవన్నీ కలిపి రాక్షస సైన్యాన్ని యమలోకానికి నడిపించాయి.
ఏక ఏవ మహాదైత్యో రురుస్తస్థౌ మహామృధే । స చ మాయాం మహారౌద్రీం రౌరవీం విససర్జ హ ।। ౯౫.
అందులో ఒక గొప్ప రాక్షసుడు రురు మాత్రమే యుద్ధంలో నిలిచిపోయాడు. అతడు భయంకరమైన మాయను విడుదల చేశాడు.
సా మాయా వవృధే భీమా సర్వదేవప్రమోహినీ । తయా తు మోహితా దేవాః సద్యో నిద్రాం తు భేజిరే ।। ౯౫.
ఆ మాయ భయంకరంగా పెరిగి, అందరు దేవతలను మాయలో పడేసింది. ఆ మాయ ప్రభావంతో దేవతలు వెంటనే నిద్రలోకి జారిపోయారు.
దేవీ చ త్రిశిఖేనాజౌ తం దైత్యం సమతాడ్యత్ । తయా తు తాడితాన్తస్య దైత్యస్య శుభలోచనే । చర్మముణ్డే ఉభే సమ్యక్ పృథగ్భూతే బభూవతుః ।। ౯౫.
కానీ దేవి యుద్ధంలో త్రిశూలంతో ఆ రాక్షసుడిని గట్టిగా కొట్టింది. ఆమె దెబ్బ తగిలిన వెంటనే ఆ రాక్షసుని నుండి చర్మ, ముండ అనే ఇద్దరు వేరువేరుగా బయటపడ్డారు.