సర్వసత్త్వహితే దేవి సర్వసత్త్వమయే ధ్రువే । విద్యాపురాణశిల్పానాం జననీ భూతధారిణీ ।। ౯౪.
ఓ దేవీ! సమస్త జీవులకు మేలు చేయువాడవు, అన్ని ప్రాణుల్లోనూ నీవే ఉన్నావు, స్థిరంగా నిలిచివున్నావు. విద్య, పురాణాలు, కళలకు తల్లివి, భూతాలను అనుసంధానించేవాడవు.
సర్వదేవరహస్యానాం సర్వసత్త్వవతాం శుభే । త్వమేవ శరణం దేవి విద్యేఽవిద్యే శ్రియేఽమ్బికే । విరూపాక్షి తథా క్షాన్తి క్షోభితాన్తర్జలేఽవిలే ।। ౯౪.
ఓ మంగళకరమైనవాడవు! సమస్త దేవతల రహస్యాలను తెలిసినవాడవు, సమస్త జీవుల్లో అవతరించినవాడవు. ఓ దేవీ! విద్య, అవిద్య, శ్రీ, అంబికా! నీవే మా శరణ్యం. వింత చూపుతో, సహనంతో, అంతర్లోలిత జలాల్లో కలిసిపోయిన రూపమవు.
నమోఽస్తు తే మహాదేవి నమోఽస్తు పరమేశ్వరి । నమస్తే సర్వదేవానాం భావనిత్యేఽక్షయేఽవ్యయే ।। ౯౪.
ఓ మహాదేవీ! నీకు నమస్కారం. ఓ పరమేశ్వరి! నీకు నమస్కారం. సమస్త దేవతలలో నిత్యమైనవాడవు, నశించని, మారని స్వరూపమవు.
శరణం త్వాం ప్రపద్యన్తే యే దేవి పరమేశ్వరి । న తేషాం జాయతే కిఞ్చిదశుభం రణసఙ్కటే ।। ౯౪.
ఓ దేవీ! ఓ పరమేశ్వరి! ఎవరు నిన్ను శరణు కోరుతారో, వారికీ యుద్ధ భయాల్లో ఎలాంటి అశుభం సంభవించదు.
యశ్చ వ్యాఘ్రభయే ఘోరే చౌరరాజభయే తథా । స్తబవమేనం సదా దేవి పఠిష్యతి యతాత్మవాన్ ।। ౯౪.
ఎవరైనా పులుల భయములోనో, దొంగల రాజుల భయములోనో ఉన్నప్పుడు, ఎప్పుడూ ఈ స్తోత్రాన్ని నియమంగా చదివితే, ఓ దేవీ! ఆత్మ నియంత్రణతో చదివేవారు —
నిగడస్థోఽపి యో దేవి త్వాం స్మరిష్యతి మానవః । సోఽపి బన్ధైర్విముక్తస్తే సుసుఖం వసతే సుఖీ ।। ౯౪.
ఓ దేవీ! గొలుసులతో కట్టబడినవాడు అయినా, నిన్ను స్మరించినవాడు బంధనాల నుండి విముక్తి పొంది, సుఖంగా, సంతోషంగా జీవిస్తాడు.
శ్రీవరాహ ఉవాచ । ఏవం స్తుతా తదా దేవీ దేవైః ప్రణతిపూర్వకమ్ । ఉవాచ దేవాన్ సుశ్రోణీ వృణుధ్వం వరముత్తమమ్ ।। ౯౪.
శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ సమయంలో దేవతలు వినయంతో స్తుతించగా, అందమైన నడుముతో ఉన్న ఆ దేవీ దేవతలను చూచి — 'మీరు కోరిన గొప్ప వరాన్ని అడగండి' అని పలికింది.
దేవా ఊచుః । దేవి స్తోత్రమిదం యే హి పఠిష్యన్తి తవానఘే । సర్వకామసమాపన్నాన్ కురు దేవి స నో వరః ।। ౯౪.
దేవతలు ఇలా అన్నారు: ఓ పాపరహిత దేవీ! నీ ఈ స్తోత్రాన్ని ఎవరైనా చదువుతారో, వారికీ అన్ని కోరికలు నెరవేర్చు. ఇదే మాకు వరంగా ఇవ్వు.
ఏవమస్త్వితి తాన్ దేవానుక్త్వా దేవీ పరాఽపరా । విససర్జ తతో దేవాన్ స్వయం తత్రైవ సంస్థితా ।। ౯౪.
'అలా జరుగుతుంది' అని పరమదేవి దేవతలకు చెప్పి, వారిని పంపించి, తానే అక్కడే నిలిచింది.
ఏతద్ ద్వితీయం యో జన్మ వేద దేవ్యా ధరాధరే । స వీతశోకో విరజాః పదం గచ్ఛత్యనామయమ్ ।। ౯౪.
ఈ దేవీ యొక్క రెండవ అవతారాన్ని భూమిపై ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు శోకాన్ని దాటి, నిర్మలంగా, వ్యాధి లేని స్థితిని పొందుతారు.
శ్రీవరాహ ఉవాచ । యా సా నీలగిరిం యాతా తపసే ధృతమానసా । రౌద్రీ తమోద్భవా శక్తిస్తస్యాః శ్రృణు ధరే వ్రతమ్ ।। ౯౫.
శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: నీలగిరికి వెళ్లి, తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్న, క్రూరమైన, అంధకారంలో జన్మించిన ఆ శక్తి తపస్సు గురించి విను, ఓ భూమీ!
తపః కృత్వా చిరం కాలం పాలయామ్యఖిలం జగత్ । ఏవముద్దిశ్య పఞ్చాగ్నిం సాధయామాస భామినీ ।। ౯౫.
ఆమె చాలా కాలం తపస్సు చేసి, మొత్తం లోకాన్ని పోషించింది. అలా ఉద్దేశించి, ఆ భామ పంచాగ్ని వ్రతాన్ని సాధించింది.
తస్యాః కాలాన్తరే దేవ్యాస్తపన్త్యాస్తప ఉత్తమమ్ । రురుర్నామ మహాతేజా బ్రహ్మదత్తవరోఽసురః ।। ౯౫.
ఆ దేవీ అత్యుత్తమ తపస్సు చేస్తుండగా, మరో సమయంలో రురు అనే మహాతేజస్సు గల అసురుడు, బ్రహ్మా వరప్రాప్తుడై, అక్కడ ఉన్నాడు.
సముద్రమధ్యే రత్నాఢ్యం పురమస్తి మహావనమ్ । తత్ర రాజా స దైత్యేన్ద్రః సర్వదేవభయంకరః ।। ౯౫.
సముద్ర మధ్యలో రత్నాలతో నిండిన ఒక నగరం, పెద్ద అడవి ఉంది. అక్కడ ఆ దైత్యేంద్రుడు, దేవతలకు భయంకరుడై, పాలించాడు.
అనేకశతసాహస్త్రకోటికోటిశతోత్తరైః । అసురైరన్వితః శ్రీమాన్ ద్వితీయో నముచిర్యథా ।। ౯౫.
అనేక లక్షల, కోట్ల, వందల కోట్ల అసురులతో కూడి, ఆ మహాశక్తివంతుడు, రెండవ నముచిలా కీర్తిని పొందాడు.
కాలేన మహతా చాసౌ లోకపాలపురాణ్యథ । జిగీషుః సైన్యసంవీతో దేవైర్భయమరోచయత్ ।। ౯౫.
కాలక్రమంలో, గొప్ప సైన్యంతో కూడి, లోకపాలుల పురాలను జయించాలనే కోరికతో, దేవతలకు భయాన్ని కలిగించాడు.
ఉత్తిష్ఠతస్తస్య మహాసురస్య సముద్రతోయం వవృధేఽతిమాత్రమ్ । అనేకనక్రగ్రహమీనజుష్ట - మాప్లావయత్ పర్వతసానుదేశాన్ ।। ౯౫.
ఆ మహాసురుడు పైకి లేచినప్పుడు, సముద్రపు నీరు విపరీతంగా పెరిగింది. అనేక మొసళ్ళు, చిమ్మలు, చేపలు నిండిన ఆ నీరు, పర్వతాల కింద భాగాలను పూర్తిగా ముంచేసింది.
అన్తః స్థితానేకసురారిసంఘం విచిత్రచర్మాయుధచిత్రశోభమ్ । భీమం బలం బలినం చారుయోధం వినిర్యయౌ సిన్ధుజలాద్ విశాలమ్ ।। ౯౫.
అందులోనుండి అనేక దేవతా శత్రువుల సమూహాలతో, విచిత్రమైన కవచాలు, ఆయుధాలతో అలంకరించబడిన, భయంకరమైన, బలమైన, యుద్ధంలో నిపుణులైన గొప్ప సైన్యం సముద్రపు నీటిలోనుండి బయటకు వచ్చింది.
తత్ర ద్విపా దైత్యవరైరుపేతా సమానఘణ్టాసుసమూహయుక్తాః । వినిర్యయుః స్వాకృతిభీషణాని సమన్తముచ్చైః ఖలు దర్శయన్తః ।। ౯౫.
అక్కడ, గొప్ప దైత్యులతో నిండిన ద్వీపాలు, పెద్ద పెద్ద గంటలతో కూడినవి, తమ భయంకరమైన రూపాలను చుట్టూ ఎత్తుగా ప్రదర్శిస్తూ, అన్ని వైపులా బయటకు వచ్చాయి.
అశ్వాస్తథా కాఞ్చనపీడనద్ధా రోహీతమత్స్యైః సమతాం జలాన్తః । వ్యవస్థితాస్తే సమమేవ తూర్ణం వినిర్యయుః లక్షశః కోటిశశ్చ ।। ౯౫.
బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడిన గుఱ్ఱాలు, నీటిలో ఎర్ర చేపలవలె కనిపిస్తూ, సిద్ధంగా నిలబడి, లక్షల కొద్దీ, కోట్ల కొద్దీ వేగంగా బయటకు వచ్చాయి.
రథా రవిస్యన్దనతుల్యవేగాః సుచక్రదణ్డాక్షత్రివేణుయుక్తాః । సుశస్త్రయన్త్రాః పరిపీడితాఙ్గా - శ్చలత్పతాకాస్త్వరితం విశఙ్కాః ।। ౯౫.
సూర్యుని రథంలా వేగంగా పోయే రథాలు, మంచి చక్రాలు, దండాలు, మూడు యుక్తులతో కూడినవి, మంచి ఆయుధాలు, యంత్రాలతో నిండినవి, పతాకాలు ఊగిపోతూ, భయమేమీ లేకుండా త్వరగా కదిలాయి.
తథైవ యోధాః స్థగితేతరేతరా - స్తితీర్షవః ప్రవరాస్తూర్ణపాణయః । రణే రణే లబ్ధజయాః ప్రహారిణో విరేజురుచ్చైరసురానుగా భృశమ్ ।। ౯౫.
అలాగే, యోధులు ఒకరినొకరు కప్పి, దాటి పోవాలని ఉత్సాహంతో, అత్యుత్తములు, వేగంగా ఆయుధాలు పట్టినవారు, యుద్ధం యుద్ధంలో విజయం సాధించినవారు, అసురులకు అనుగాములుగా ఎంతో ప్రకాశించారు.
దేవేషు చైవ భగ్నేషు వినిర్గత్య జలాత్ తతః । చతురఙ్గబలోపేతః ప్రాయాదిన్ద్రపురం ప్రతి ।। ౯౫.
దేవతలు ఓడిపోయినప్పుడు, నాలుగు రకాల సైన్యంతో కూడిన ఆ సేన, నీటిలోనుండి బయటకు వచ్చి, ఇంద్రుని పట్టణం వైపు ముందుకు సాగింది.
యుయోధ చ సూరైః సార్ద్ధం రురుర్దైత్యపతిస్తథా । ముద్గరైర్ముశలైః శూలైః శరైర్దణ్డాయుధైస్తథా । జఘ్నుర్దైత్యాః సురాన్ సంఖ్యే సురాశ్చైవ తథాఽసురాన్ ।। ౯౫.
దైత్యాధిపతి రురు తన వీరులతో కలిసి, ముద్గరాలు, ముషలాలు, కత్తులు, బాణాలు, దండాయుధాలతో యుద్ధం చేశాడు. దైత్యులు యుద్ధంలో దేవతలను కొట్టగా, దేవతలు కూడా అసురులను ఎదురుదాడి చేశారు.
ఏవం క్షణమథో యుద్ధం తదా దేవాః సవాసవాః । అసురైర్నిర్జితాః సద్యో దుద్రువుర్విముఖా భృశమ్ ।। ౯౫.
అలా కొంతసేపు యుద్ధం జరిగిన తరువాత, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు అసురుల చేతిలో అకస్మాత్తుగా ఓడిపోయి, చాలా భయంతో పరారయ్యారు.
దేవేషు చైవ భగ్నేషు విద్రుతేషు విశేషతః । అసురః సర్వదేవానామన్వధావత వీర్యవాన్ ।। ౯౫.
దేవతలు ఓడిపోయి, ముఖ్యంగా చెల్లాచెదురుగా పారిపోతుండగా, ఆ బలవంతుడు అయిన అసురుడు అందరు దేవతలను వెంబడించాడు.
తతో దేవగణాః సర్వే ద్రవన్తో భయవిహ్వలాః । నీలం గిరివరం జగ్ముర్యత్ర దేవీ వ్యవస్థితా ।। ౯౫.
తర్వాత, భయంతో వణికిపోతూ పారిపోతున్న అన్ని దేవతా గణాలు, దేవి ఉన్న నీలగిరి పర్వతానికి చేరుకున్నారు.
ౌద్రీ తపోరతా దేవీ తామసీ శక్తిరుత్తమా । సంహారకారిణీ దేవీ కాలరాత్రీతి తాం విదుః ।। ౯౫.
ఆ దేవి తపస్సులో నిమగ్నమై, తామస స్వభావంతో, అత్యుత్తమ శక్తిగా, సంహారం చేసే శక్తిగా, 'కాలరాత్రి' అని ప్రసిద్ధి పొందింది.
సా దృష్ట్వా తాన్ తదా దేవాన్ భయత్రస్తాన్ విచేతసః । మా భైష్టేత్యుచ్చకైర్దేవీ తానువాచ సురోత్తమాన్ ।। ౯౫.
ఆ సమయంలో భయంతో గజగజ వణికిపోతున్న దేవతలను చూసి, ఆ దేవి గొప్ప శబ్దంతో, 'భయపడకండి' అని ఉత్తమ దేవతలకు ధైర్యం చెప్పింది.
దేవ్యువాచ । కిమియం వ్యాకులా దేవా గతిర్వ ఉపలక్ష్యతే । కథయధ్వం ద్రుతం దేవాః సర్వథా భయకారణమ్ ।। ౯౫.
దేవి ఇలా అన్నది: 'దేవతలారా! మీరు ఇంతగా కలవరపడటానికి కారణం ఏమిటి? ఏ ప్రమాదం కనిపిస్తోంది? మీరు భయపడటానికి అసలు కారణం ఏమిటో త్వరగా చెప్పండి.'