ఏవముక్తస్తదా దేవ్యా సృష్ట్యా బ్రహ్మా ప్రజాపతిః । ఉవాచ తాం తదా దేవీం సర్వగా త్వం భవిష్యసి ।। ౮౯.
అప్పుడు సృష్టి దేవి ఇలా అడిగినపుడు, ప్రజాపతి బ్రహ్మ ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: "నీవు అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉంటావు."
ఏవముక్తా తదా తేన సృష్టిః సా కమలేక్షణా । తస్య హ్యఙ్కే లయం ప్రాప్తా సా దేవీ పద్మలోచనా । తస్మాదారభ్య కాలాత్ తు బ్రాహ్మీ సృష్టిర్వ్యవర్ద్ధత ।। ౮౯.
అలా బ్రహ్మ చెప్పగానే, కమలలోచన సృష్టి దేవి ఆయన మడిలో లీనమైంది. అప్పటి నుండి బ్రహ్మ సృష్టి విస్తరించసాగింది.
బ్రహ్మణో మానసాః సప్త తేషామన్యే తపోధనాః । తేషామన్యే తతస్త్వన్యే చతుర్ద్ధా భూతసంగ్రహః । సస్థాణుజఙ్గమానాం చ సృష్టిః సర్వత్ర సంస్థితా ।। ౮౯.
బ్రహ్మకు మానసికంగా పుట్టిన ఏడుగురు కుమారులు, వారిలో కొందరు తపస్సులో నిమగ్నులై, వారిలో మరికొందరు, అలా నాలుగు భాగాలుగా భూత సముదాయంగా మారారు. స్థిరమైనవారూ, చలించేవారూ అన్నీ సృష్టి అన్ని చోట్ల వ్యాపించింది.
యత్కించిద్ వాఙ్మయం లోకే జగత్స్థావరజఙ్గమమ్ । తత్సర్వం స్థాపితం సృష్ట్యా భూతం భవ్యం చ సర్వదా ।। ౮౯.
ఈ లోకంలో ఏదైనా మాటగా ఉన్నదీ, స్థిరమైనదీ, చలించేదీ, భూతకాలములోనిదీ, భవిష్యత్తులోనిదీ, అన్నీ సృష్టి వల్ల ఏర్పడినవే.
శ్రీవరాహ ఉవాచ । శ్రృణు చాన్యం వరారోహే తస్యా దేవ్యా మహావిధిమ్ । యా సా త్రిశక్తిరుద్దిష్టా శివేన పరమేష్ఠినా ।। ౯౦.
శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ సుందరీ! ఆ దేవికి సంబంధించిన గొప్ప విధిని, శివుడు ప్రకటించిన త్రిశక్తి గూర్చి మరింత విను."
తత్ర సృష్టిః పురా ప్రోక్తా శ్వేతవర్ణా స్వరూపిణీ । ఏకాక్షరేతి విఖ్యాతా సర్వాక్షరమయీ శుభా ।। ౯౦.
అక్కడ సృష్టి ప్రాచీనంగా తెలుపు వర్ణంతో, ఒక అక్షరంగా ప్రసిద్ధిగా, అన్ని అక్షరాల సమాహారంగా, మంగళకరంగా వివరించబడింది.
వాగీశేతి సమాఖ్యాతా క్వచిద్ దేవీ సరస్వతీ । సైవ విద్యేశ్వరీ దేవీ సైవ క్వాప్యమితాక్షరా । సైవ జ్ఞానవిధిః క్వాపి సైవ దేవీ విభావరీ ।। ౯౦.
ఆమెను కొంత చోట వాగీశి, మరికొంత చోట సరస్వతిగా పిలుస్తారు. ఆమెనే విద్యేశ్వరి, మరికొంత చోట అమితాక్షరా, మరికొంత చోట జ్ఞాన విధిగా, మరికొంత చోట విభావరీగా పిలుస్తారు.
యాని సౌమ్యాని నామాని యాని జ్ఞానోద్భవాని చ । తాని తస్యా విశాలాక్షి ద్రష్టవ్యాని వరాననే ।। ౯౦.
ఏయే మృదువైన పేర్లు ఉన్నాయో, జ్ఞానంతో ఉద్భవించినవో, అవన్నీ విశాలమైన కళ్లవాడా, సుందరీ! ఆ దేవికి చెందినవిగా భావించాలి.
యా వైష్ణవీ విశాలాక్షీ రక్తవర్ణా సురూపిణీ । అపరా సా సమాఖ్యాతా రౌద్రీ చైవ పరాపరా ।। ౯౦.
వైష్ణవిగా, విశాలాక్షిగా, ఎరుపు వర్ణంతో, సుందరంగా ఉన్న ఆమెను మరో రూపంగా, రౌద్రీగా, పరాపరగా పిలుస్తారు.
ఏతాస్త్రయోఽపి సిద్ధ్యన్తే యో రుద్రం వేత్తి తత్త్వతః । సర్వగేయం వరారోహే ఏకైవ త్రివిధా స్మృతా ।। ౯౦.
ఈ మూడు రూపాలు కూడా, రుద్రుని తత్త్వంగా తెలిసినవారికి సిద్ధిస్తాయి. ఓ సుందరీ! పాడదగినదంతా ఒక్కటే అయినా, మూడు రూపాల్లో గుర్తించబడుతుంది.
ఏషా సృష్టిర్వరారోహే కథితా తే పురాతనీ । తయా సర్వమిదం వ్యాప్తం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ ।। ౯౦.
ఈ సృష్టి, ఓ సుందరీ! నీకు పురాతనంగా వివరించబడింది. ఆమె ద్వారా ఈ స్థావరజంగమమయమైన జగత్తంతా వ్యాపించింది.
యా సాఽఽదౌ వర్ద్ధితా సృష్టిర్బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః । తయా తుల్యాం స్తుతిం చక్రే తస్యా దేవ్యాః పితామహః ।। ౯౦.
ఆదిలో, అవ్యక్త జన్ముడైన బ్రహ్మ నుండి పెరిగిన ఆ సృష్టిని చూసి, ఆ దేవిని బ్రహ్మదేవుడు అదే విధంగా స్తుతించాడు.
బ్రహ్మోవాచ । జయస్వ సత్యసంభూతే ధ్రువే దేవి వరాక్షరే । సర్వగే సర్వజనని సర్వభూతమహేశ్వరి ।। ౯౦.
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: "సత్యస్వరూపిణీ! ధృడమైనదేవి! ఉత్తమమైన అక్షరమయినదేవి! అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడవు, సమస్తజననిగా, సమస్తభూతముల మహేశ్వరిగా నీవు జయించు."
సర్వజ్ఞే త్వం వరారోహే సర్వసిద్ధిప్రదాయినీ । సిద్ధిబుద్ధికరీ దేవి ప్రసూతిః పరమేశ్వరి ।। ౯౦.
అన్నీ తెలిసినదేవి! ఓ సుందరీ! అన్నిసిద్ధులను ప్రసాదించేవాడవు. సిద్ధి, బుద్ధిని ఇచ్చే దేవి! సృష్టికి మూలమైన పరమేశ్వరి నీవే.
త్వం స్వాహా త్వం స్వధా దేవి త్వముత్పత్తిర్వరాననే । త్వమోఙ్కారస్థితా దేవి వేదోత్పత్తిస్త్వమేవ చ ।। ౯౦.
ఓ అందమైన ముఖమున్న దేవీ! నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా, నీవే సృష్టికి మూలకారణం. ఓ దేవీ! నీవే ఓంకారంలో స్థితిచేసుకున్నవాడివి, నీవే వేదాలకు ఆదిగా ఉన్నవాడివి.
దేవానాం దానవానాం చ యక్షగన్ధర్వరక్షసామ్ । పశూనాం వీరుధాం చాపి త్వముత్పత్తిర్వరాననే ।। ౯౦.
ఓ అందమైన ముఖమున్న దేవీ! దేవతలు, దానవులు, యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు, జంతువులు, మొక్కలు — వీటన్నిటికీ నీవే ఆది కారణమవు.
విద్యా విద్యేశ్వరీ సిద్ధా ప్రసిద్ధా త్వం సురేశ్వరి । సర్వజ్ఞా త్వం వరారోహే సర్వసిద్ధిప్రదాయినీ ।। ౯౦.
నీవే విద్య, నీవే విద్యలకు అధిపతిగా ఉన్నవాడివి, నీవే సిద్ధురాలు, ప్రఖ్యాతురాలు, దేవతల రాణివి. ఓ అందమైనవాడివి! నీవు అన్నీ తెలిసినవాడివి, అన్నీ సిద్ధులు ప్రసాదించేవాడివి.
సర్వగా గతసందేహా సర్వశత్రునిబర్హిణీ । సర్వవిద్యేశ్వరీ దేవీ నమస్తే స్వస్తికారిణి ।। ౯౦.
నీవు ఎక్కడైనా ఉన్నవాడివి, ఎలాంటి సందేహం లేని వాడివి, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడివి. నీవే అన్నీ విద్యలకు అధిపతిగా ఉన్న దేవతవు. ఓ మంగళాన్ని కలిగించే దేవీ! నీకు నమస్కారం.
ఋతుస్నాతాం స్త్రియం గచ్ఛేద్ యస్త్వాం స్తుత్వా వరాననే । తస్యావశ్యం భవేత్ సృష్టిస్త్వత్ప్రసాదాత్ ప్రజేశ్వరి । స్వరూపా విజయా భద్రా సర్వశత్రుప్రమోహిని ।। ౯౦.
ఓ అందమైన ముఖమున్న దేవీ! యావనపు కాలం పూర్తయిన స్త్రీని, నిన్ను స్తుతిస్తూ చేరినవాడికి, నీ అనుగ్రహంతో సృష్టి తప్పక కలుగుతుంది. ఓ ప్రజల రాణి! ఆ స్త్రీ తన స్వరూపంలో నిలిచి, విజయవంతురాలై, మంగళకరురాలై, శత్రువులను మాయచేసే శక్తిని పొందుతుంది.
శ్రీవరాహ ఉవాచ । యా మన్దరగతా దేవీ తపస్తప్తుం తు వైష్ణవీ । రాజసీ పరమా శక్తిః కౌమారవ్రతధారిణీ ।। ౯౧.
శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: వైష్ణవీ శక్తి కలిగిన ఆ దేవీ, మందరపర్వతానికి వెళ్లి తపస్సు చేసేందుకు, పరమమైన రాజశక్తిగా, కన్యావ్రతాన్ని ఆచరించేందుకు సిద్ధమైంది.
సైకాకినీ తపస్తేపే విశాలాయాం తు శోభనే । తస్యాస్తపన్త్యాః కాలేన మహతా క్షుభితం మనః ।। ౯౧.
ఆమె ఒంటరిగా విశాలా నగరంలో తపస్సు చేసింది. ఆ తపస్సులో నిమగ్నమై ఉండగా, కాలక్రమంలో ఆమె మనస్సు బాగా కలవరపడింది.
తస్మాత్ క్షోభాత్ సముత్తస్థుః కుమార్యః సౌమ్యలోచనాః । నీలకుఞ్చితకేశాన్తా బిమ్బోష్ఠాయతలోచనాః । నితమ్బరశనోద్దామా నూపురాఢ్యాః సువర్చసః ।। ౯౧.
ఆ కలవరంతో, మృదువైన చూపులు ఉన్న కన్యలు, నల్లని వంకర జుట్టుతో, గోపురాలాంటి పెదవులతో, విశాలమైన కళ్లతో, మెరిసే వస్త్రాలు, నడికట్టులు ధరించి, మణిపాదసరాలు వేసుకుని, అందంగా వెలిగే రూపంతో పుట్టుకొచ్చారు.
ఏవంవిధాః స్త్రియో దేవ్యా క్షోభితే మనసి ద్రుతమ్ । ఉత్తస్థుః శతసాహస్త్రాః కోటిశో వివిధాననాః ।। ౯౧.
అలా ఆ దేవత మనస్సు కలవరపడినప్పుడు, అనేక రకాల ముఖాలతో ఉన్న లక్షలాది, కోటిలాది యువతులు వెంటనే ఉద్భవించాయి.
దృష్ట్వా కుమార్యః సా దేవీ తస్మిన్నేవ గిరౌ శుభా । తపసా నిర్మమే దేవీ పురం హర్మ్యశతాకులమ్ ।। ౯౧.
ఆ కన్యలను ఆ పర్వతంపై చూసిన ఆ మంగళకరమైన దేవీ, తన తపస్సు ద్వారా వందలాది భవనాలతో నిండిన ఒక నగరాన్ని సృష్టించింది.
విశాలరథ్యం సౌవర్ణప్రాసాదైరుపశోభితమ్ । అన్తర్జలాని వేశ్మాని మణిసోపానవన్తి చ । రత్నజాలగవాక్షాణి ఆసన్నోపవనాని చ ।। ౯౧.
ఆ నగరంలో విశాలమైన వీధులు, బంగారు ప్రాసాదాలు, లోపల నీటి కొట్ల్లు ఉన్న ఇళ్ళు, రత్నాల మెట్లతో కూడిన గృహాలు, రత్నజాలాల కిటికీలు, దగ్గర్లోనే తోటలు ఉండేవి.
అసంఖ్యాతాని హర్మ్యాణి తథా కన్యా ధరాధరే । ప్రాధాన్యేన ప్రవక్ష్యామి కన్యానామాని శోభనే ।। ౯౧.
ఆ పర్వతంపై లెక్కలేనన్ని భవనాలు, కన్యలు ఉండేవారు. ఓ మంగళకరమైనవాడివి! ఇప్పుడు ఆ కన్యలలో ముఖ్యమైన పేర్లను చెబుతాను.
విద్యుత్ప్రభా చన్ద్రకాన్తిః సూర్యకాన్తిస్తథాఽపరా । గమ్భీరా చారుకేశీ చ సుజాతా ముఞ్జకేశినీ ।। ౯౧.
విద్యుత్ప్రభ, చంద్రకాంతి, సూర్యకాంతి, గంభీరా, చారుకేశి, సుజాత, ముంజకేశిని.
ఘృతాచీ చోర్వశీ చాన్యా శశినీ శీలమణ్డితా । చారుకన్యా విశాలాక్షీ ధన్యా పీనపయోధరా ।। ౯౧.
ఘృతాచీ, ఉర్వశీ, శశినీ (ధర్మంతో అలంకరించబడినది), చారుకన్య, విశాలాక్షి, ధన్య, పీనపయోధరా.
చన్ద్రప్రభా గిరిసుతా తథా సూర్యప్రభాఽమృతా । స్వయంప్రభా చారుముఖీ శివదూతీ విభావరీ ।। ౯౧.
చంద్రప్రభ, గిరిసుత, సూర్యప్రభ, అమృత, స్వయంప్రభ, చారుముఖి, శివదూతి, విభావరి.
జయా చ విజయా చైవ జయన్తీ చాపరాజితా । ఏతాశ్చాన్యాశ్చ శతశః కన్యాస్తస్మిన్ పురోత్తమే ।। ౯౧.
జయ, విజయ, జయంతి, అపరాజిత, ఇంకా వందలాది ఇతర కన్యలు ఆ ఉత్తమ నగరంలో ఉండేవారు.