వరాహపురాణమ్

పద్మాసనో మే జనకః ప్రసిద్ధ - శ్చైతత్ ప్రసూతావసకృత్పురాణైః । సంబోధ్యతే నాథ న మద్విధోఽపి విదుర్భవన్తం తపసా విహీనాః ।। ౭౩.

పద్మాసనుడైన బ్రహ్మ నా తండ్రిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయనే పురాతనుల మూలంగా పలుమార్లు చెప్పబడ్డాడు. అయినా, ఓ నాధా! నా వంటి వాడికీ నిన్ను పూర్తిగా తెలుసుకోలేను. తపస్సు లేని వారు నిన్ను గ్రహించలేరు.

బ్రహ్మాదిభిస్తత్ప్రవరైరబోధ్యం త్వాం దేవ మూర్ఖాః స్వమనన్తనత్యా । ప్రబోధమిచ్ఛన్తి న తేషు బుద్ధి - రుదారకీర్త్తిష్వపి వేదహీనాః ।। ౭౩.

బ్రహ్మ మొదలైన గొప్ప జ్ఞానులకూ, ఓ దేవా! నిన్ను తెలుసుకోవడం సాధ్యం కాదు. నీపై భక్తి లేని మూర్ఖులు, ఎంత పేరున్నవారైనా, వేద జ్ఞానం లేకుండా జ్ఞానం పొందాలని ఆశిస్తారు, కానీ వారిలో బుద్ధి పుట్టదు.

జన్మాన్తరైర్వేదవిదాం వివేక - బుద్ధిర్భవేన్నాథ తవ ప్రసాదాత్ । త్వల్లబ్ధలాభస్య న మానుషత్వం న దేవగన్ధర్వగతిః శివం స్యాత్ ।। ౭౩.

వేదాన్ని తెలుసుకునే వారికి, ఎన్నో జన్మల్లో, నీ అనుగ్రహంతో వివేకం కలుగుతుంది, ఓ నాధా! నిన్ను పొందినవారికి మానవ జన్మ, దేవతల గతి, గంధర్వుల స్థితి, లేదా మోక్షం ఉండదు.

త్వం విష్ణురూపోఽసి భవాన్ సుసూక్ష్మః స్థూలోఽసి చేదం కృతకృత్యతాయాః । స్థూలః సుసూక్ష్మః సులభోఽసి దేవ త్వద్వాహ్యవృత్త్యా నరకే పతన్తి ।। ౭౩.

నీవు విష్ణువు రూపంలో, చాలా సూక్ష్మంగా ఉన్నవాడవు. అలాగే స్థూలంగా, అన్ని కార్యాలను పూర్తిచేసినవాడవు. ఓ దేవా! నీవు స్థూలుడవు, సూక్ష్ముడవు, సులభంగా పొందదగినవాడవు. కానీ నీకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే వారు నరకంలో పడతారు.

కిముచ్యతే వా భవతి స్థితేఽస్మిన్ ఖాత్మ్యేన్దువహ్న్యర్కమహీమరుద్భిః । తత్త్వైః సతోయైః సమరూపధారి - ణ్యాత్మస్వరూపే వితతస్వభావే ।। ౭౩.

ఈ విశ్వంలో నీవు ఉన్నావు. ఆకాశం, ఆత్మ, చంద్రుడు, అగ్ని, సూర్యుడు, భూమి, గాలి వంటి తత్వాలలో, వాటి స్వరూపాలను ధరించి, నీ స్వభావాన్ని వ్యాపింపజేస్తూ ఉన్న నిన్ను గురించి ఏమి చెప్పగలను?

ఇతి స్తుతిం మే భగవన్ననన్త జుషస్వ భక్తస్య విశేషతశ్చ । సృష్టిం సృజస్వేతి తవోదితస్య సర్వజ్ఞతాం దేహి నమోఽస్తు విష్ణో ।। ౭౩.

భగవంతుడా! నేను చేసిన ఈ స్తోత్రాన్ని, ముఖ్యంగా నీ భక్తుడైన నా నుండి, దయచేసి స్వీకరించు. నీవు చెప్పిన ప్రకారం సృష్టిని సృష్టించు. నాకు సమస్త విషయాల్లో జ్ఞానం ప్రసాదించు. ఓ విష్ణువూ! నీకు నమస్కారం.

చతుర్ముఖో యో యది కోటివక్త్రో భవేన్నరః క్వాపి విశుద్ధచేతాః । స తే గుణానామయుతైరనేకై - ర్వదేత్ తదా దేవవర ప్రసీద ।। ౭౩.

ఒకవేళ ఎవరికైనా నాలుగు ముఖాలు ఉన్నా, కోటి నోళ్ళు ఉన్నా, మనస్సు శుద్ధిగా ఉన్నా, నీ అనేక అపారమైన గుణాలను పూర్తిగా వివరించలేడు, దేవదేవా! కాబట్టి దయచేయు.

సమాధియుక్తస్య విశుద్ధబుద్ధే - స్త్వద్భావభావైకమనోఽనుగస్య । సదా హృదిస్థోఽసి భవాన్నమస్తే న సర్వగస్యాస్తి పృథగ్వ్యవస్థా ।। ౭౩.

ధ్యానంలో లీనమై, బుద్ధి శుద్ధిగా, మనస్సంతా నీయందే నిలిపినవానికి, నీవు ఎప్పుడూ హృదయంలో ఉంటావు. నీకు నమస్కారం. నీకు వేరుగా ఏదీ ప్రత్యేకంగా ఉండదు.

ఇతి ప్రకాశం కృతమేతదీశ స్తవం మయా సర్వగతం విబుద్ధ్వా । సంసారచక్రక్రమమాణయుక్త్యా భీతం పునీహ్యచ్యుత కేవలత్వమ్ ।। ౭౩.

ప్రభూ! నీవు సమస్తంలో వ్యాపించి ఉన్నవాడివని తెలుసుకొని, ఈ స్తోత్రాన్ని నేను స్పష్టంగా చెప్పాను. జనన మరణ చక్రంలో తిరుగుతున్న నాకు, సరైన మార్గం చూపి, నన్ను పవిత్రుడిని చేసి, పరమ ముక్తి ప్రసాదించు, అచ్యుతా!

శ్రీవరాహ ఉవాచ । ఇతి స్తుతస్తదా దేవో రుద్రేణామితతేజసా । ఉవాచ వాక్యం సంతుష్టో మేఘగమ్భీరనిఃస్వనః ।। ౭౩.

శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: అపారమైన తేజస్సుతో కూడిన రుద్రుడు స్తుతించగా, ప్రభువు సంతోషంతో, మేఘగంభీరమైన స్వరంతో ఇలా పలికాడు.

విష్ణురువాచ । వరం వరయ భద్రం తే దేవ దేవ ఉమాపతే । న భేదశ్చావయోర్దేవ ఏకావావాముభావపి ।। ౭౩.

విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: దేవదేవా, ఉమాపతీ! నీకు శుభం కలగాలి. ఒక వరం కోరుకో. మనిద్దరిలో ఎలాంటి భేదం లేదు, మనిద్దరం ఒకటే.

రుద్ర ఉవాచ । బ్రహ్మణాఽహం నియుక్తస్తు ప్రజాః సృజ ఇతి ప్రభో । తత్ర జ్ఞానం ప్రయచ్ఛస్వ త్రివిధం భూతభావనమ్ ।। ౭౩.

రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ! బ్రహ్మా నన్ను ప్రాణులను సృష్టించమని నియమించాడు. అందుకే, భూతాల సృష్టికి కావలసిన మూడు విధాల జ్ఞానం నాకు ప్రసాదించు.

విష్ణురువాచ । సర్వజ్ఞస్త్వం న సందేహో జ్ఞానరాశిః సనాతనః । దేవానాం చ పరం పూజ్యః సర్వదా త్వం భవిష్యసి ।। ౭౩.

విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: నీవు సమస్త విషయాల్లో జ్ఞానవంతుడివి, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. నీవు శాశ్వత జ్ఞానానికి నిలయమైనవాడివి. దేవతలందరిలో నీవు ఎప్పుడూ అత్యంత పూజ్యుడివిగా ఉంటావు.

ఏవముక్తః పునర్వాక్యమువాచోమాపతిర్ముదా । అన్యం దేహి వరం దేవ ప్రసిద్ధం సర్వజన్తుషు ।। ౭౩.

ఇలా వినిపించాక, ఉమాపతి ఆనందంతో మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: దేవా! నాకు మరో ప్రసిద్ధమైన వరాన్ని ప్రసాదించు.

మూర్తో భూత్వా భవానేవ మామారాధయ కేశవ । మాం వహస్వ చ దేవేశ వరం మత్తో గృహాణ చ । యేనాహం సర్వదేవానాం పూజ్యాత్ పూజ్యతరో భవే ।। ౭౩.

కేశవా! నీవు స్వరూపాన్ని ధరించి నన్ను ఆరాధించు. దేవతలలో అధిపతివైనవాడా! నన్ను మోసి, నా నుండి ఒక వరాన్ని స్వీకరించు. దానివల్ల నేను అన్ని దేవతలకన్నా ఎక్కువగా పూజింపబడతాను.

విష్ణురువాచ । దేవకార్యావతారేషు మానుషత్వముపాగతః । త్వామేవారాధయిష్యామి త్వం చ మే వరదో భవ ।। ౭౩.

విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: దేవతల కోసం అవతారాలు తీసుకుని, నేను మానవ రూపంలో ఉన్నప్పుడు, నిన్నే ఆరాధిస్తాను. నువ్వు నాకు వరాలు ప్రసాదించు.

యత్ త్వయోక్తం వహస్వేతి దేవదేవ ఉమాపతే । సోఽహం వహామి త్వాం దేవం మేఘో భూత్వా శతం సమాః ।। ౭౩.

దేవదేవా, ఉమాపతీ! నీవు 'నన్ను మోపు' అని అన్నావు కదా, అందుకే నేను మేఘంగా మారి, నిన్ను వంద సంవత్సరాలు మోస్తాను.

ఏవముక్త్వా హరిర్మేఘః స్వయం భూత్వా మహేశ్వరమ్ । ఉజ్జహార జలాత్ తస్మాద్ వాక్యం చేదమువాచ హ ।। ౭౩.

ఇలా చెప్పి, హరి తానే మేఘంగా మారి, మహేశ్వరుడిని నీటిలోనుంచి పైకి ఎత్తాడు. తరువాత ఈ మాటలు అన్నాడు.

య ఏతే దశ చైకశ్చ పురుషాః ప్రాకృతాః ప్రభో । తే వైరాజా మహీం యాతా ఆదిత్యా ఇతి సంజ్ఞితాః ।। ౭౩.

ప్రభూ! ఈ పదిమంది మరియు ఒకరు, ప్రాకృత పురుషులు, వైరాజులు అని పిలవబడుతూ, భూమికి వచ్చారు. వీరే ఆదిత్యులు అని ప్రసిద్ధి.

మదంశో ద్వాదశో యస్తు విష్ణునామా మహీతలే । అవతీర్ణో భవన్తం తు ఆరాధయతి శంకర ।। ౭౩.

నా ద్వాదశాంశంగా, 'విష్ణువు' అనే పేరుతో భూమిపై అవతరించినవాడు, శంకరా! నిన్నే ఆరాధిస్తున్నాడు.

ఏవముక్త్వా స్వకాదంశాత్ సృష్ట్వాదిత్యం ఘనం తథా । నారాయణః శబ్దవచ్చ న విద్మః క్వ లయం గతః ।। ౭౩.

ఇలా చెప్పి, నారాయణుడు తన భాగం నుండి ఆదిత్యుడిని, మేఘాన్ని సృష్టించాడు. ఆ తరువాత ఆయన శబ్దంలా ఎక్కడికి పోయాడో ఎవరికీ తెలియదు.

రుద్ర ఉవాచ । ఏవమేష హరిర్దేవః సర్వగః సర్వభావనః । వరదోఽభూత్ పురా మహ్యం తేనాహం దైవతైర్వరః ।। ౭౩.

రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు: దేవుడు అయిన హరి, సమస్తంలో వ్యాపించి, అన్నింటినీ సృష్టించేవాడు, నాకు ఒకప్పుడు వరం ఇచ్చాడు. అందుకే దేవతలలో నేను శ్రేష్ఠుడిని.

నారాయణాత్ పరో దేవో న భూతో న భవిష్యతి । ఏతద్ రహస్యం వేదానాం పురాణానాం చ సత్తమ । మయా వః కీర్తితం సర్వం యథా విష్ణురిహేజ్యతే ।। ౭౩.

నారాయణునికి మించిన దేవుడు గతంలో లేడు, భవిష్యత్తులో ఉండడు కూడా. ఇదే వేదాలూ, పురాణాల రహస్యము, మునిశ్రేష్ఠా! నేను మీకు చెప్పినది, ఇక్కడ విష్ణువు ఎలా ఆరాధించబడుతున్నాడో.

శ్రీవరాహ ఉవాచ । పునస్తే ఋషయః సర్వే తం పప్రచ్ఛుః సనాతనమ్ । రుద్రం పురాణపురుషం శాశ్వతం ధ్రువమవ్యయమ్ । విశ్వరూపమజం శంభుం త్రినేత్రం శూలపాణినమ్ ।। ౭౪.

శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు — మళ్లీ ఆ మహర్షులు అందరూ, శాశ్వతుడు, పురాతనుడు, మారని, నశించని, జగత్తు అంతటిని ఆవరించిన రూపమున్న, జన్మలేని, మంగళకరుడు, మూడు కళ్లవాడు, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్న రుద్రుని ప్రశ్నించారు.

ఋషయ ఊచుః । త్వం పరః సర్వదేవానామస్మాకం చ సురేశ్వర । పృచ్ఛామ తేన త్వాం ప్రశ్నమేకం తద్ వక్తుమర్హసి ।। ౭౪.

ఋషులు ఇలా అన్నారు — దేవతలందరిలోను, మాకూ నీవే పరముడు, దేవతాధిపతి. అందుకే మేము నిన్ను ఒక ప్రశ్న అడుగుతున్నాం; దయచేసి దానికి సమాధానం చెప్పు.

భూమిప్రమాణసంస్థానం పర్వతానాం చ విస్తరమ్ । సముద్రాణాం నదీనాం చ బ్రహ్మాణ్డస్య చ విస్తరమ్ । అస్మాకం బ్రూహి కృపయా దేవదేవ ఉమాపతే ।। ౭౪.

దేవదేవా! ఉమాపతీ! దయతో భూమి పరిమాణం, పర్వతాల వెడల్పు, సముద్రాలు, నదుల విస్తీర్ణం, బ్రహ్మాండ పరిమాణం ఇవన్నీ మాకు వివరంగా చెప్పు.

రుద్ర ఉవాచ । సర్వేష్వేవ పురాణేషు భూర్లోకః పరికీర్త్యతే । బ్రహ్మవిష్ణుభవాదీనాం వాయవ్యే చ సవిస్తరమ్ ।। ౭౪.

రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు — అన్ని పురాణాల్లోను భూలోకం విశదంగా వివరించబడింది. ముఖ్యంగా వాయవ్య దిశలో బ్రహ్మ, విష్ణు, భవుడు మొదలైనవారి ప్రాంతంగా చెప్పబడింది.

ఇదానీం చ ప్రవక్ష్యామి సమాసాద్ వః క్షమాన్తరమ్ । తన్నిబోధత ధర్మజ్ఞా గదతో మమ సత్తమాః ।। ౭౪.

ఇప్పుడు నేను మీకు భూమి పరిమాణాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించబోతున్నాను. ధర్మాన్ని తెలిసిన మేలైనవారు, నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా వినండి.