పుష్పభద్రా నదీ యత్ర శిలా చిత్రశిలా తథా । వటో భద్రవటో యత్ర తత్ర తస్యాశ్రమో బభౌ । తత్రోపరి మహత్ తస్య చరితం సంభవిష్యతి ।। ౫౧.
అక్కడ పుష్పభద్రా నది ప్రవహిస్తూ, అందమైన రాళ్లు, శిలలు ఉండేవి. భద్రవటవృక్షం అక్కడ నిలిచింది. ఆ ప్రదేశంలో అతని ఆశ్రమం ప్రకాశించింది. అక్కడ అతని గొప్ప కార్యం జరగబోతుంది.
ధరణ్యువాచ । బహుకల్పసహస్త్రాణి వ్రతస్యాస్య సనాతన । మయా కృతస్య తపసస్తన్మయా విస్మృతం ప్రభో ।। ౫౧.
భూమి ఇలా చెప్పింది: పరమేశ్వరా! ఎన్నో కల్పసహస్రాలుగా నేను ఈ పురాతన వ్రతాన్ని, తపస్సును ఆచరించాను. కానీ అది నాకు మరిచిపోయింది.
ఇదానీం త్వత్ప్రసాదేన స్మరణం ప్రాక్తనం మమ । జాతం జాతిస్మరా చాస్మి విశోకా పరమేశ్వర ।। ౫౧.
ఇప్పుడు నీ కృప వల్ల నా పూర్వ జ్ఞాపకం మళ్లీ వచ్చింది. నేను గతజన్మలను గుర్తు చేసుకోగలిగాను. పరమేశ్వరా! నేను ఇప్పుడు దుఃఖం లేని వాడిని అయ్యాను.
యది నామ పరం దేవ కౌతుకం హృది వర్తతే । అగస్త్యః పునరాగత్య భద్రాశ్వస్య నివేశనమ్ । యచ్చకార స రాజా చ తన్మమాచక్ష్వ భూధర ।। ౫౧.
పరమదేవా! నీ మనసులో ఇంకా ఆసక్తి ఉంటే, అగస్త్యుడు మళ్లీ భద్రాశ్వుని నివాసానికి వచ్చి ఏం చేసాడో, ఆ రాజు ఏం చేసాడో నాకు చెప్పు, ఓ పర్వతా!
శ్రీవరాహ ఉవాచ । ప్రత్యాగతమృషిం దృష్ట్వా భద్రాశ్వః శ్వేతవాహనః । వరాసనగతం దృష్ట్వా కృత్వా పూజాం విశేషతః । అపృచ్ఛన్మోక్షధర్మాఖ్యం ప్రశ్నం సకలధారిణి ।। ౫౧.
శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: మునిని తిరిగి వచ్చినట్టు చూసి, శ్వేతధ్వజుడైన భద్రాశ్వుడు, అతన్ని మంచి ఆసనంపై కూర్చుని ఉన్నట్టు చూచి, విశేషంగా పూజ చేసి, మోక్షధర్మానికి సంబంధించిన ప్రశ్నను అడిగాడు, ఓ భూధరా!
భద్రాశ్వ ఉవాచ । భగవన్ కర్మణా కేన ఛిద్యతే భవసంసృతిః । కిం వా కృత్వా న శోచన్తి మూర్త్తామూర్త్తోపపత్తిషు ।। ౫౧.
భద్రాశ్వుడు ఇలా అడిగాడు: భగవన్! ఏ కార్యం వల్ల జననమరణ చక్రం తెగిపోతుంది? మూర్తిమంతమైనా, అమూర్తమైనా, ఏం చేస్తే మనుషులు దుఃఖించరు?
అగస్త్య ఉవాచ । శ్రృణు రాజన్ కథాం దివ్యాం దూరాసన్నవ్యవస్థితామ్ । దృశ్యాదృశ్యవిభాగోత్థాం సమాహితమనా నృప ।। ౫౧.
అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! దృష్టమైనదానికీ, అదృష్టమైనదానికీ మధ్య తేడా వల్ల ఏర్పడిన, దూరమైనా, దగ్గరగా ఉన్నా, దివ్యమైన కథను మనసు పెట్టి విను.
నాహో న రాత్రిర్న దిశోఽదిశశ్చ న ద్యౌర్న దేవా న దినం న సూర్యః । తస్మిన్ కాలే పశుపాలేతి రాజా స పాలయామాస పశూననేకాన్ ।। ౫౧.
అప్పుడు అక్కడ రాత్రీ, పగలు, దిక్కులు, మధ్యదిక్కులు, ఆకాశం, దేవతలు, సూర్యుడు ఏదీ లేవు. ఆ సమయంలో పశుపాలుడు అనే రాజు అనేక పశువులను కాపాడేవాడు.
తాన్ పాలయన్ స కదాచిద్ దిదృక్షుః పూర్వం సముద్రం చ జగామ తూర్ణమ్ । అనన్తపారస్య మహోదధేస్తు తీరే వనం తత్ర వసన్తి సర్పాః ।। ౫౧.
పశువులను కాపాడుతూ, ఒకసారి తూర్పు సముద్రాన్ని చూడాలని ఆశించి, త్వరగా అక్కడికి వెళ్లాడు. ఆ అనంతమైన మహాసముద్ర తీరంలో, పాములు నివసించే ఒక అడవి ఉంది.
అష్టౌ ద్రుమాః కామవహా నదీ చ తుర్యక్ చోద్ర్ధ్వం బభ్రముస్తత్ర చాన్యే । పఞ్చ ప్రధానాః పురుషాస్తథైకాం స్త్రియం బిభ్రతే తేజసా దీప్యమానామ్ ।। ౫౧.
అక్కడ ఎనిమిది కామవృక్షాలు, ఒక నది ఉన్నాయి. పైగా పక్షులు ఎగురుతూ ఉండేవి. అక్కడ ఐదుగురు ముఖ్యమైన పురుషులు, ఒక ప్రకాశవంతమైన స్త్రీని మోస్తూ ఉండేవారు.
సాఽపి స్త్రీ స్వే వక్షసి ధారయన్తీ సహస్త్రసూర్యప్రతిమం విశాలమ్ । తస్యాధరస్త్రిర్వికారస్త్రివర్ణ- స్తం రాజానం పశ్య పరిభ్రమన్తమ్ ।। ౫౧.
ఆ స్త్రీ తన వక్షస్సుపై వెయ్యి సూర్యుల్లా ప్రకాశించే విస్తారమైన రూపాన్ని మోస్తూ ఉండేది. ఆమె క్రింద మూడు రూపాలు, మూడు రంగులు ఉండేవి. ఆ రాజు అక్కడ తిరుగుతూ కనిపించేవాడు.
తూష్ణీంభూతా మృతకల్పా ఇవాసన్ నృపోఽప్యసౌ తద్వనం సంవివేశ । తస్మిన్ ప్రవిష్టే సర్వ ఏతే వివిశు- ర్భయాదైక్యం గతవన్తః క్షణేన ।। ౫౧.
వాళ్లు అందరూ నిశ్శబ్దంగా, చనిపోయినవారిలా ఉండిపోయారు. ఆ రాజు ఆ అడవిలోకి ప్రవేశించగా, వాళ్లందరూ కూడా భయంతో వెంటనే ఒక్కటయ్యారు.
తైః సర్పైః స నృపో దుర్వినీతైః సంవేష్టితో దస్యుభిశ్చిన్తయానః । కథం చైతేన భవిష్యన్తి యేన కథం చైతే సంసృతాః సంభవేయుః ।। ౫౧.
అక్కడ ఉన్న అశాంతమైన పాములు, దొంగలచేత రాజు చుట్టుముట్టబడి, 'ఇవి ఎలా జరుగుతాయో? వీరంతా ఎలా ఇక్కడ చిక్కుకుపోయారో?' అని ఆలోచించసాగాడు.
ఏవం రాజ్ఞశ్చిన్తయతస్త్రివర్ణః పురుషః పరః । శ్వేతం రక్తం తథా కృష్ణం త్రివర్ణం ధారయన్నరః ।। ౫౧.
రాజు ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, తెలుపు, ఎరుపు, నలుపు రంగులతో కూడిన పరమపురుషుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
స సంజ్ఞాం కృతవాన్ మహ్యమపరోఽథ క్వ యాస్యసి । ఏవం తస్య బ్రువాణస్య మహన్నామ వ్యజాయత ।। ౫౧.
అతడు నాకు సంకేతం చూపి, 'నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్తావు?' అని అడిగాడు. అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, గొప్ప పేరు allí పుట్టింది.
తేనాపి రాజా సంవీతః స బుధ్యస్వేతి చాబ్రవీత్ । ఏవముక్తే తతః స్త్రీ తు తం రాజానం రురోధ హ ।। ౫౧.
ఆ మనిషి రాజును చుట్టుముట్టి, 'లేచి జాగ్రత్తగా ఉండు' అని చెప్పాడు. అప్పుడు ఆ స్త్రీ రాజును ఆపింది.
మాయాతతం తం మా భైష్ట తతోఽన్యః పురుషో నృపమ్ । సంవేష్ట్య స్థితవాన్ వీరస్తతః సర్వేశ్వరేశ్వరః ।। ౫౧.
మాయలో చిక్కుకున్న రాజుకి ఇంకొకడు, 'భయపడవద్దు' అన్నాడు. ఆ సమయంలో ఓ వీరుడు రాజును చుట్టుముట్టి నిలబడ్డాడు — అతడే సమస్త దేవతలకు అధిపతి.
తతోఽన్యే పఞ్చ పురుషా ఆగత్య నృపసత్తమమ్ । సంవిష్ట్య సంస్థితాః సర్వే తతో రాజా విరోధితః ।। ౫౧.
తర్వాత ఐదుగురు మరొకరు ఆ గొప్ప రాజుని దగ్గరకు వచ్చి, చుట్టుముట్టి అక్కడే నిలబడ్డారు. అలా రాజు అడ్డుకోబడ్డాడు.
రుద్ధే రాజని తే సర్వే ఏకీభూతాస్తు దస్యవః । మథితుం శస్త్రమాదాయ లీనాఽన్యోఽన్యం తతో భయాత్ ।। ౫౧.
రాజు అడ్డుపడగానే, ఆ దొంగలు అందరూ ఒక్కటయ్యారు. ఆయుధాలు తీసుకుని యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు, భయంతో ఒకరినొకరు దాచి పెట్టుకున్నారు.
తైర్లీనైర్నృపర్తేర్వేశ్మ బభౌ పరమశోభనమ్ । అన్యేషామపి పాపానాం కోటిః సాగ్రాభవన్నృప ।। ౫౧.
వాళ్లు దాగిపోవడంతో, రాజు మహల్ అద్భుతంగా ప్రకాశించింది. ఇంకా కోటి మందికి పైగా పాపులు అక్కడ ఉన్నారు, ఓ రాజా!
గృహే భూసలిలం వహ్నిః సుఖశీతశ్చ మారుతః । సావకాశాని శుభ్రాణి పఞ్చైకోనగుణాని చ ।। ౫౧.
ఆ ఇంట్లో భూమి, నీరు, అగ్ని, చల్లని గాలి ఉన్నాయి. ఆ ఖాళీ ప్రదేశాలు శుభ్రంగా ఉన్నాయి, ఐదు లక్షణాలు ఒక్కొక్కటి ఒక్కో విధంగా ఉన్నాయి.
ఏకైవ తేషాం సుచిరం సంవేష్ట్యాసజ్యసంస్థితా । ఏవం స పశుపాలోఽసౌ కృతవానఞ్జసా నృప ।। ౫౧.
వాళ్లలో ఒకరే చాలా కాలం అక్కడ ఉండి, చుట్టుముట్టి అతనితో కలిసి ఉన్నది. అలా ఆ గొల్లపిల్ల సులభంగా చేసాడు, ఓ రాజా.
తస్య తల్లాఘవం దృష్ట్వా రూపం చ నృపతేర్మృధే । త్రివర్ణః పురుషో రాజన్నబ్రవీద్ రాజసత్తమమ్ ।। ౫౧.
రాజు యుద్ధంలో చూపిన వేగాన్ని, రూపాన్ని చూసి, మూడు రంగులున్న మనిషి ఆ గొప్ప రాజుతో మాట్లాడాడు.
త్వత్పుత్రోఽస్మి మహారాజ బ్రూహి కిం కరవాణి తే । అస్మాభిర్బన్ధుమిచ్ఛద్భిర్భవన్తం నిశ్చయః కృతః ।। ౫౧.
'నేను మీ కుమారుడిని మహారాజా. మీరు చెప్పండి, మీకోసం ఏమి చేయాలి? మేమంతా బంధుత్వం కోరుకుంటూ, మిమ్మల్ని మనసులో నిర్ణయించుకున్నాం.'
యది నామ కృతాః సర్వే వయం దేవ పరాజితాః । ఏవమేవ శరీరేషు లీనాస్తిష్ఠామ పార్థివ ।। ౫౧.
'దేవా! మేమంతా ఓడిపోయినా, ఈ శరీరాల్లో కలిసిపోయి ఉన్నాం, ఓ రాజా!'
మర్య్యేకే తవ పుత్రత్వం గతే సర్వేషు సంభవః । ఏవముక్తస్తతో రాజా తం నరం పునరబ్రవీత్ ।। ౫౧.
'నీ కుమారుల్లో ఒకడే మిగిలాడు; అందరూ పోయిన తర్వాత, అతడే జీవించేవాడు.' అని చెప్పగా, రాజు ఆ మనిషిని మళ్లీ అడిగాడు.
పుత్రో భవతి మే కర్త్తా అన్యేషామపి సత్తమ । యుష్మత్సుఖైర్నరైర్భావైర్నాహం లిప్యే కదాచన ।। ౫౧.
'నీవు నా కుమారుడవు, ఇతరులకూ అలాగే. మీలాంటి మనుషుల ఆనందాలతో, స్వభావాలతో నేను ఎప్పుడూ కలిసిపోను.'
ఏవముక్త్వా స నృపతిస్తమాత్మజమథాకరోత్ । తైర్విముక్తః స్వయం తేషాం మధ్యే స విరరామ హ ।। ౫౧.
అలా చెప్పి, రాజు అతడిని తన కుమారుడిగా చేసుకున్నాడు. వాళ్ల వల్ల విముక్తుడై, వారి మధ్య విశ్రాంతిగా ఉన్నాడు.
అగస్త్య ఉవాచ । స త్రివర్ణో నృపోత్సృష్టః స్వతన్త్రత్వాచ్చ పార్థివ । అహం నామానమసృజత్ పుత్రం పుత్రస్త్రివర్ణకమ్ ।। ౫౨.
అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మూడు రంగులున్నవాడు, రాజు విడిచిపెట్టడంతో స్వతంత్రుడై, 'అహం' అనే కుమారుణ్ని సృష్టించాడు. ఆ కుమారుడు కూడా మూడు రంగులున్నవాడే.
తస్యాపి చాభవత్ కన్యా అవబోధస్వరూపిణీ । సా తు విజ్ఞానదం పుత్రం మనోహ్వం విససర్జ ।। ౫౨.
ఆయనకి కూడా ఒక కుమార్తె జన్మించింది, ఆమె జ్ఞాన స్వరూపిణి. ఆమె 'మనోహ్వ' అనే కుమారుణ్ని ప్రసవించింది, అతడు జ్ఞానం ప్రసాదించేవాడు.