వరాహపురాణమ్

తతో వాక్యావసానే తు తస్య రాజ్ఞో హి సంసది । మశకా మత్కుణా యూకా భ్రమరాః పక్షిణోరగాః ।। ౪.

అలా రాజు మాటలు ముగిసిన వెంటనే, ఆ రాజసభలో దోమలు, తేలు, జుట్టులో ఉండే పిప్పీలు, తేనెటీగలు, పక్షులు, పాములు కనిపించాయి.

అశ్వా గావో ద్విపాః సింహా వ్యాఘ్రా గోమాయవో మృగాః । అన్యేఽపి పశవః కీటా గ్రామ్యారణ్యాశ్చ సర్వశః । దృశ్యన్తే రాజభవనే కోటిశో భూతధారిణి ।। ౪.

అశ్వాలు, ఆవులు, ఏనుగులు, సింహాలు, పులులు, నక్కలు, జింకలు, ఇంకా ఇతర జంతువులు, పురుగులు—ఇవి అన్నీ, ఇంట్లో పెంచేవి గానీ అడవిలో ఉండేవి గానీ, లక్షల సంఖ్యలో జీవరూపాలతో రాజమహల్లో కనిపించేవి.

తం దృష్ట్వా భూతసంఘాతం రాజా విస్మితమానసః । యావచ్చిన్తయతే కిం స్యాదేతదిత్యవగమ్య చ । జైగీషవ్యస్య మాహాత్మ్యం కపిలస్య చ ధీమతః ।। ౪.

ఆ జీవ సమూహాన్ని చూసి రాజు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు. ఇది ఏమిటో ఆలోచిస్తూ, జైగీషవ్యుడి మహిమను, మేధావి కపిలుని గొప్పతనాన్ని గ్రహించాడు.

కృతాఞ్జలిపుటో భూత్వా స రాజాఽశ్వశిరాస్తదా । పప్రచ్ఛ తావృషీ భక్త్యా కిమిదం ద్విజసత్తమౌ ।। ౪.

అప్పుడు అశ్వశిర అనే రాజు చేతులు జోడించి, భక్తితో ఆ ఇద్దరు మహర్షులను ఇలా అడిగాడు: "ఇది ఏమిటి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా?"

ద్విజావూచతుః । ఆవాం పృష్టౌ త్వయా రాజన్ కథం విష్ణురిహేజ్యతే । ప్రాప్యతే వా మహారాజ తేనేదం దర్శితం తవ ।। ౪.

ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు ఇలా చెప్పారు: "రాజా! ఇక్కడ విష్ణువును ఎలా పూజించాలో, ఎలా పొందాలో నువ్వు అడిగావు. అందుకే నీకు ఇది చూపించాం మహారాజా!"

సర్వజ్ఞస్య గుణా హ్యేతే యే రాజంస్తవ దర్శితాః । స చ నారాయణో దేవః సర్వజ్ఞః కామరూపవాన్ ।। ౪.

రాజా! నీకు చూపించినవి ఇవే సర్వజ్ఞుని లక్షణాలు. ఆ నారాయణుడు సర్వజ్ఞుడు, తన ఇష్టానుసారం ఏ రూపమైనా ధరించగలడు.

సౌమ్యస్తు సంస్థితః క్వాపి ప్రాప్యతే మనుజైః కిల । ఆరాధనేన చైతస్య వాక్యమర్థవదిష్యతే ।। ౪.

ఆయన ఎంతో మృదువైనవాడు, ఎక్కడో స్థిరంగా ఉంటాడు. మనుషులు ఆయనను భక్తితో పూజించి పొందగలరు. ఆయన మాటలు కూడా అర్థవంతంగా ఉంటాయి.

కిన్తు సర్వశరీరస్థః పరమాత్మా జగత్పతిః । స్వదేహే దృశ్యతే భక్త్యా నైకస్థానగతస్తు సః ।। ౪.

అయితే, ఆ పరమాత్మ, జగత్పతి, అన్నీ శరీరాల్లో నివసిస్తాడు. భక్తితో చూస్తే తన శరీరంలోనే ఆయన దర్శించవచ్చు, కానీ ఒక్కచోటే ఆయన ఉండడు.

అతోఽర్థం దర్శితం రూపం దేవస్య పరమాత్మనః । ఆవయోస్తవ రాజేన్ద్ర ప్రతీతిః స్యాద్ యథా తవ । ఏవం సర్వగతో విష్ణుస్తవ దేహే జనేశ్వర ।। ౪.

కాబట్టి, పరమాత్మయైన దేవుని ఈ రూపాన్ని నీకు చూపించాం రాజేంద్రా! నీవు నమ్మకం కలిగి ఉండాలని. ఈ విధంగా సర్వవ్యాపకుడైన విష్ణువు నీ శరీరంలోనే ఉన్నాడు జనాధిపతీ!

మన్త్రిణాం భృత్యసఙ్ఘస్య సురాద్యా యే ప్రదర్శితాః । పశవః కీటసఙ్ఘాశ్చ తేఽపి విష్ణుమయా నృప ।। ౪.

రాజా! నీకు చూపించిన మంత్రులు, సేవకులు, దేవతలు, జంతువులు, పురుగులు—వీళ్లందరిలోనూ విష్ణువు వ్యాపించి ఉన్నాడు.

భావనాం తు దృఢాం కుర్యాద్ యథా సర్వగతో హరిః । నాన్యత్ తత్ సదృశం భూతమితి భావేన సేవ్యతే ।। ౪.

హరి సర్వవ్యాపకుడు అని బలమైన భావన కలిగి ఉండాలి. ఆయనకు సమానమైన ఇంకొక జీవి లేదు. ఈ భావంతోనే ఆయనను పూజించాలి.

ఏష తే జ్ఞానసద్భావస్తవ రాజన్ ప్రకీర్తితః । పరిపూర్ణేన భావేన స్మరన్ నారాయణం హరిమ్ ।। ౪.

రాజా! నీకు చెప్పినది ఇదే నిజమైన జ్ఞానస్వరూపం. నీవు నారాయణుడైన హరిని సంపూర్ణ భక్తితో స్మరించాలి.

పరిపూర్ణేన బావేన స్మర నారాయణం గురుమ్ । పుష్పోపహారైర్ధూపైశ్చ బ్రాహ్మణానాం చ తర్పణైః । ధ్యానేన సుస్థితేనాశు ప్రాప్యతే పరమేశ్వరః ।। ౪.

సంపూర్ణ భక్తితో నారాయణుడైన గురువును స్మరించు. పుష్పాలు, ధూపాలు సమర్పించి, బ్రాహ్మణులను తృప్తిపర్చడం ద్వారా, స్థిరమైన ధ్యానంతో పరమేశ్వరుడు త్వరగా లభిస్తాడు.

అశ్వశిరా ఉవాచ । భవన్తౌ మమ సందేహమేకం ఛేత్తుమిహార్హతః । యేన ఛిన్నేన జాయేత మమ సంసారవిచ్యుతిః ।। ౫.

అశ్వశిర అన్నాడు: "మీరిద్దరూ నా ఒక సందేహాన్ని తొలగించగలరు. అది తొలగితే నాకు సంసార బంధం నుండి విముక్తి కలుగుతుంది."

ఏవముక్తే నృపతినా తదా యోగివరో మునిః । కపిలః ప్రాహ ధర్మాత్మా రాజానం యజతాం వరమ్ ।। ౫.

రాజు ఇలా అడిగిన తర్వాత, యోగులలో శ్రేష్ఠుడైన, ధర్మాత్ముడైన కపిలుడు, యజ్ఞకర్తలలో శ్రేష్ఠుడైన రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

కపిల ఉవాచ । కస్తే మనసి సందేహో రాజన్ పరమధార్మిక । ఛిన్దామి యేన తచ్ఛ్రుత్వా బ్రూహి యత్తేఽభివాఞ్ఛితమ్ ।। ౫.

కపిలుడు అన్నాడు: "రాజా! నీ మనసులో ఏ సందేహముంది? నీవు కోరింది చెప్పు. నేను వినగానే ఆ సందేహాన్ని తొలగిస్తాను."

రాజోవాచ । కర్మణా ప్రాప్యతే మోక్ష ఉతాహో జ్ఞానినా మునే । ఏతన్మే సంశయం ఛిన్ధి యది మేఽనుగ్రహః కృతః ।। ౫.

రాజు అన్నాడు: "ముక్తి కర్మచేతనా, లేక జ్ఞానంతోనా లభిస్తుందా, మునీంద్రా? నన్ను అనుగ్రహించావంటే ఈ సందేహాన్ని తొలగించు."

కపిల ఉవాచ । ఇమం ప్రశ్నం మహారాజ పురా పృష్టో బృహస్పతిః । రైభ్యేణ బ్రహ్మపుత్రేణ రాజ్ఞా చ వసునా పురా । వసురాసీన్నృపశ్రేష్ఠో విద్వాన్ దానపతిః పురా ।। ౫.

కపిలుడు అన్నాడు: "మహారాజా! ఈ ప్రశ్నను ప్రాచీన కాలంలో బ్రహ్మపుత్రుడైన రైభ్యుడు, రాజు వసువు, బృహస్పతిని అడిగారు. వసువు అప్పట్లో జ్ఞానవంతుడు, దానశీలుడైన రాజుగా ప్రసిద్ధి పొందాడు."

చాక్షుషస్య మనోః కాలే బ్రహ్మణోఽన్వయవర్ద్ధనః । వసుశ్చ బ్రహ్మణః సద్మ గతవాంస్తద్దిదృక్షయా ।। ౫.

చాక్షుష మనువు కాలంలో, బ్రహ్మ వంశాన్ని అభివృద్ధి చేసిన వసువు, బ్రహ్మను చూడాలనే కోరికతో ఆయన నివాసానికి వెళ్లాడు.

పథి చైత్రరథం దృష్ట్వా విద్యాధరవరం నృప । అపృచ్ఛచ్చ వసుః ప్రీత్యా బ్రహ్మణోఽవసరం ప్రభో ।। ౫.

రాజా, మార్గంలో విద్యాధరులలో శ్రేష్ఠుడైన చిత్రరథుడిని చూసి, వసువు అతనిని ప్రేమతో బ్రహ్మను కలిసే అవకాశం గురించి అడిగాడు.

సోఽబ్రవీద్ దేవసమితిర్వర్తతే బ్రహ్మణో గృహే । ఏవం శ్రుత్వా వసుస్తస్థౌ ద్వారి బ్రహ్మౌకసస్తదా । తావత్ తత్రైవ రైభ్యస్తు ఆజగామ మహాతపాః ।। ౫.

అతడు, 'బ్రహ్మ నివాసంలో దేవతల సభ జరుగుతోంది' అని చెప్పాడు. ఇది విని వసువు బ్రహ్మ ఇంటి ద్వారంలో నిలిచాడు. అంతలోనే గొప్ప తపస్వి అయిన రైభ్యుడు అక్కడికి వచ్చాడు.

స రాజా ప్రీతమనసా వసుః సంపూర్ణమానసః । ఉవాచ పూజయిత్వాగ్రే క్వ ప్రయాతోఽసి వై మునే ।। ౫.

ఆ రాజు వసువు ఆనందంతో, హృదయం సంతృప్తిగా రైభ్యునికి సత్కారం చేసి ముందుగా అడిగాడు: 'మహర్షీ, మీరు ఎక్కడి నుండి వస్తున్నారు?'

రైభ్య ఉవాచ । అహం బృహస్పతేః పార్శ్వే ఆగతోఽస్మి మహానృప । కిఞ్చిత్కార్యాన్తరం ప్రష్టుమహం దేవపురోహితమ్ ।। ౫.

రైభ్యుడు ఇలా అన్నాడు: 'మహారాజా, నేను బృహస్పతి వద్ద నుండి వచ్చాను. దేవతల పురోహితుడిని ఒక విషయం గురించి అడగాలనుకుంటున్నాను.'

ఏవం వదతి రైభ్యే తు బ్రహ్మణస్తన్మహత్సదః । ఉత్తస్థౌ స్వాని ధిష్ణ్యాని గతా దేవగణాః ప్రభో ।। ౫.

రైభ్యుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, బ్రహ్ముని మహాసభలోని దేవతల సమూహం తమ స్థానాల నుండి లేచి వెళ్లిపోయింది.

తావద్ బృహస్పతిస్తత్ర రైభ్యేణ సహ సంవిదమ్ । కృత్వా స్వధిష్ణ్యమగమద్ వసునా చ సుపూజితః ।। ౫.

అప్పుడే బృహస్పతి, రైభ్యునితో మాట్లాడి, వసువు చేసిన గౌరవాన్ని స్వీకరించి తన స్థానానికి వెళ్లాడు.

రైభ్య ఆఙ్గిరసో రాజా వసుశ్చోపవివేశ హ । ఉపవిష్టేషు రాజేన్ద్ర తేషు తేష్వపి సోఽబ్రవీత్ ।। ౫.

ఆంగిరస వంశజుడైన రైభ్యుడు, రాజు వసువు ఇద్దరూ కూర్చున్నారు. వారు కూర్చున్న తర్వాత, రాజాధిరాజా, ఆయన వారితో మాట్లాడాడు.

బృహస్పతిర్దేవగురూ రైభ్యం వచనమన్తికే । కిం కరోమి మహాభాగ వేదవేదాఙ్గపారగ ।। ౫.

దేవతల గురువు అయిన బృహస్పతి, రైభ్యుని సమక్షంలో ఇలా అడిగాడు: 'వేదాలు, వేదాంగాలు నెరసిన మహాభాగ, నేను మీకేమి చేయాలి?'

రైభ్య ఉవాచ । బృహస్పతే కర్మణా కిం ప్రాప్యతే జ్ఞానినాఽథవా । మోక్ష ఏతన్మమాచక్ష్వ పృచ్ఛతః సంశయం ప్రభో ।। ౫.

రైభ్యుడు ఇలా అన్నాడు: 'బృహస్పతీ, కర్మచేతనా, జ్ఞానంతోనా ఏమి ఫలితం లభిస్తుంది? మోక్షం గురించి నాకు సందేహం ఉంది, దయచేసి వివరించండి.'

బృహస్పతిరువాచ । యత్కించిత్ కురుతే కర్మ పురుషః సాధ్వసాధు వా । సర్వం నారాయణే న్యస్య కుర్వన్ నైవ చ లిప్యతే ।। ౫.

బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: 'మనిషి ఏ పని చేసినా, అది మంచిదైనా, చెడ్డదైనా, అన్నీ నారాయణునికి అర్పించి చేస్తే, అతనికి పాపం అంటదు.'