వరాహపురాణమ్

అశ్వశిరా ఉవాచ । భవన్తౌ బ్రాహ్మణౌ సిద్ధౌ తపసా దగ్ధకిల్బిషౌ । కథం నారాయణావావామితి వాక్యమథేరితమ్ ।। ౪.

అశ్వశిరా అన్నాడు: మీరు బ్రాహ్మణులు, తపస్సుతో పాపాలు తొలగించుకున్న siddhulu. మరి మీరు నారాయణులమని ఎలా అంటున్నారు? ఈ మాట నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది.

శఙ్ఖచక్రగదాపాణిః పీతవాసా జనార్దనః । గరుడస్థో మహాదేవః కస్తస్య సదృశో భువి ।। ౪.

శంఖం, చక్రం, గదను ధరించి, పీతాంబరం ధరించి, గరుడుపై కూర్చున్న జనార్దనుడు మహాదేవుడు. భూమిపై ఆయనకు సమానుడు ఎవరు?

తస్య రాజ్ఞో వచః శ్రుత్వా తౌ విప్రౌ సంశితవ్రతౌ । జహసతుః పశ్య విష్ణుం రాజన్నితి జజల్పతుః ।। ౪.

రాజు మాటలు విని, ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు, దీక్షతో ఉన్న వారు, నవ్వుతూ, 'రాజా! విష్ణువును చూడు' అని అన్నారు.

ఏవముక్త్వా స కపిలః స్వయం విష్ణుర్బభూవ హ । జైగీషవ్యశ్చ గరుడస్తత్క్షణాత్ సమజాయత ।। ౪.

అలా చెప్పగానే, కపిలుడు తానే విష్ణువుగా మారిపోయాడు. జైగీషవ్యుడు వెంటనే గరుడుడిగా మారిపోయాడు.

తతో హాహాకృతం త్వాసీత్ తత్క్షణాద్ రాజమణ్డలమ్ । దృష్ట్వా నారాయణం దేవం గరుడస్థం సనాతనమ్ ।। ౪.

ఆ క్షణంలోనే, రాజసభ అంతా ఆశ్చర్యంతో హాహాకారాలు చేశాయి. ఎందుకంటే, గరుడుపై కూర్చున్న శాశ్వతమైన నారాయణుడిని అందరూ చూశారు.

కృతాఞ్జలిపుటో భూత్వా తతో రాజా మహాయశాః । ఉవాచ శామ్యతాం విప్రౌ నాయం విష్ణురథేదృశః ।। ౪.

అప్పుడు మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాజు, చేతులు జోడించి, 'మహర్షులారా, శాంతించండి. ఇది మనకు తెలిసిన విష్ణువు కాదు' అని అన్నాడు.

యస్య బ్రహ్మా సముత్పన్నో నాభిపఙ్కజమధ్యతః । తస్మాచ్చ బ్రహ్మణో రుద్రః స విష్ణుః పరమేశ్వరః ।। ౪.

యావనాడూ, ఎవరి నాభిపద్మం నుండి బ్రహ్మ వచ్చాడు, బ్రహ్మ నుండి రుద్రుడు జన్మించాడు, ఆ విష్ణువే పరమేశ్వరుడు.

ఇతి రాజవచః శ్రుత్వా తదా తౌ మునిపుంగవౌ । చక్రతుః పరమాం మాయాం యోగమాయాం విశేషతః ।। ౪.

రాజు మాటలు విని, ఆ ఇద్దరు మహర్షులు, అప్పుడు అత్యున్నతమైన యోగమాయను, ప్రత్యేకమైన మాయను ప్రదర్శించారు.

కపిలః పద్మనాభస్తు జైగీషవ్యః ప్రజాపతిః । కమలస్థో బభౌ హ్రస్వస్తస్య చాఙ్కే కుమారకః ।। ౪.

కపిలుడు పద్మనాభుడిగా మారాడు. జైగీషవ్యుడు ప్రజాపతిగా మారాడు. పద్మంపై కూర్చున్న ఆయన ప్రకాశవంతంగా కనిపించాడు. ఆయన మడిలో ఒక చిన్నవాడు కనబడాడు.

దదర్శ రాజా రక్తాక్షం కాలానలసమద్యుతిమ్ । నేత్థం భవతి విశ్వేశో మాయైషా యోగినాం సదా । సర్వవ్యాపీ హరిః శ్రీమానితి రాజా జగాద హ ।। ౪.

రాజు, ఎర్ర కళ్లతో, కాలాగ్నిలా ప్రకాశించే వాడిని చూశాడు. ఇలానే యోగుల మాయతో విశ్వేశ్వరుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు. హరి అన్నీ వ్యాపించి, మహిమాన్వితుడై ఎల్లప్పుడూ ఇలానే ఉంటాడని రాజు చెప్పాడు.

తతో వాక్యావసానే తు తస్య రాజ్ఞో హి సంసది । మశకా మత్కుణా యూకా భ్రమరాః పక్షిణోరగాః ।। ౪.

అలా రాజు మాటలు ముగిసిన వెంటనే, ఆ రాజసభలో దోమలు, తేలు, జుట్టులో ఉండే పిప్పీలు, తేనెటీగలు, పక్షులు, పాములు కనిపించాయి.

అశ్వా గావో ద్విపాః సింహా వ్యాఘ్రా గోమాయవో మృగాః । అన్యేఽపి పశవః కీటా గ్రామ్యారణ్యాశ్చ సర్వశః । దృశ్యన్తే రాజభవనే కోటిశో భూతధారిణి ।। ౪.

అశ్వాలు, ఆవులు, ఏనుగులు, సింహాలు, పులులు, నక్కలు, జింకలు, ఇంకా ఇతర జంతువులు, పురుగులు—ఇవి అన్నీ, ఇంట్లో పెంచేవి గానీ అడవిలో ఉండేవి గానీ, లక్షల సంఖ్యలో జీవరూపాలతో రాజమహల్లో కనిపించేవి.

తం దృష్ట్వా భూతసంఘాతం రాజా విస్మితమానసః । యావచ్చిన్తయతే కిం స్యాదేతదిత్యవగమ్య చ । జైగీషవ్యస్య మాహాత్మ్యం కపిలస్య చ ధీమతః ।। ౪.

ఆ జీవ సమూహాన్ని చూసి రాజు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు. ఇది ఏమిటో ఆలోచిస్తూ, జైగీషవ్యుడి మహిమను, మేధావి కపిలుని గొప్పతనాన్ని గ్రహించాడు.

కృతాఞ్జలిపుటో భూత్వా స రాజాఽశ్వశిరాస్తదా । పప్రచ్ఛ తావృషీ భక్త్యా కిమిదం ద్విజసత్తమౌ ।। ౪.

అప్పుడు అశ్వశిర అనే రాజు చేతులు జోడించి, భక్తితో ఆ ఇద్దరు మహర్షులను ఇలా అడిగాడు: "ఇది ఏమిటి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా?"

ద్విజావూచతుః । ఆవాం పృష్టౌ త్వయా రాజన్ కథం విష్ణురిహేజ్యతే । ప్రాప్యతే వా మహారాజ తేనేదం దర్శితం తవ ।। ౪.

ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు ఇలా చెప్పారు: "రాజా! ఇక్కడ విష్ణువును ఎలా పూజించాలో, ఎలా పొందాలో నువ్వు అడిగావు. అందుకే నీకు ఇది చూపించాం మహారాజా!"

సర్వజ్ఞస్య గుణా హ్యేతే యే రాజంస్తవ దర్శితాః । స చ నారాయణో దేవః సర్వజ్ఞః కామరూపవాన్ ।। ౪.

రాజా! నీకు చూపించినవి ఇవే సర్వజ్ఞుని లక్షణాలు. ఆ నారాయణుడు సర్వజ్ఞుడు, తన ఇష్టానుసారం ఏ రూపమైనా ధరించగలడు.

సౌమ్యస్తు సంస్థితః క్వాపి ప్రాప్యతే మనుజైః కిల । ఆరాధనేన చైతస్య వాక్యమర్థవదిష్యతే ।। ౪.

ఆయన ఎంతో మృదువైనవాడు, ఎక్కడో స్థిరంగా ఉంటాడు. మనుషులు ఆయనను భక్తితో పూజించి పొందగలరు. ఆయన మాటలు కూడా అర్థవంతంగా ఉంటాయి.

కిన్తు సర్వశరీరస్థః పరమాత్మా జగత్పతిః । స్వదేహే దృశ్యతే భక్త్యా నైకస్థానగతస్తు సః ।। ౪.

అయితే, ఆ పరమాత్మ, జగత్పతి, అన్నీ శరీరాల్లో నివసిస్తాడు. భక్తితో చూస్తే తన శరీరంలోనే ఆయన దర్శించవచ్చు, కానీ ఒక్కచోటే ఆయన ఉండడు.

అతోఽర్థం దర్శితం రూపం దేవస్య పరమాత్మనః । ఆవయోస్తవ రాజేన్ద్ర ప్రతీతిః స్యాద్ యథా తవ । ఏవం సర్వగతో విష్ణుస్తవ దేహే జనేశ్వర ।। ౪.

కాబట్టి, పరమాత్మయైన దేవుని ఈ రూపాన్ని నీకు చూపించాం రాజేంద్రా! నీవు నమ్మకం కలిగి ఉండాలని. ఈ విధంగా సర్వవ్యాపకుడైన విష్ణువు నీ శరీరంలోనే ఉన్నాడు జనాధిపతీ!

మన్త్రిణాం భృత్యసఙ్ఘస్య సురాద్యా యే ప్రదర్శితాః । పశవః కీటసఙ్ఘాశ్చ తేఽపి విష్ణుమయా నృప ।। ౪.

రాజా! నీకు చూపించిన మంత్రులు, సేవకులు, దేవతలు, జంతువులు, పురుగులు—వీళ్లందరిలోనూ విష్ణువు వ్యాపించి ఉన్నాడు.

భావనాం తు దృఢాం కుర్యాద్ యథా సర్వగతో హరిః । నాన్యత్ తత్ సదృశం భూతమితి భావేన సేవ్యతే ।। ౪.

హరి సర్వవ్యాపకుడు అని బలమైన భావన కలిగి ఉండాలి. ఆయనకు సమానమైన ఇంకొక జీవి లేదు. ఈ భావంతోనే ఆయనను పూజించాలి.

ఏష తే జ్ఞానసద్భావస్తవ రాజన్ ప్రకీర్తితః । పరిపూర్ణేన భావేన స్మరన్ నారాయణం హరిమ్ ।। ౪.

రాజా! నీకు చెప్పినది ఇదే నిజమైన జ్ఞానస్వరూపం. నీవు నారాయణుడైన హరిని సంపూర్ణ భక్తితో స్మరించాలి.

పరిపూర్ణేన బావేన స్మర నారాయణం గురుమ్ । పుష్పోపహారైర్ధూపైశ్చ బ్రాహ్మణానాం చ తర్పణైః । ధ్యానేన సుస్థితేనాశు ప్రాప్యతే పరమేశ్వరః ।। ౪.

సంపూర్ణ భక్తితో నారాయణుడైన గురువును స్మరించు. పుష్పాలు, ధూపాలు సమర్పించి, బ్రాహ్మణులను తృప్తిపర్చడం ద్వారా, స్థిరమైన ధ్యానంతో పరమేశ్వరుడు త్వరగా లభిస్తాడు.

అశ్వశిరా ఉవాచ । భవన్తౌ మమ సందేహమేకం ఛేత్తుమిహార్హతః । యేన ఛిన్నేన జాయేత మమ సంసారవిచ్యుతిః ।। ౫.

అశ్వశిర అన్నాడు: "మీరిద్దరూ నా ఒక సందేహాన్ని తొలగించగలరు. అది తొలగితే నాకు సంసార బంధం నుండి విముక్తి కలుగుతుంది."

ఏవముక్తే నృపతినా తదా యోగివరో మునిః । కపిలః ప్రాహ ధర్మాత్మా రాజానం యజతాం వరమ్ ।। ౫.

రాజు ఇలా అడిగిన తర్వాత, యోగులలో శ్రేష్ఠుడైన, ధర్మాత్ముడైన కపిలుడు, యజ్ఞకర్తలలో శ్రేష్ఠుడైన రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

కపిల ఉవాచ । కస్తే మనసి సందేహో రాజన్ పరమధార్మిక । ఛిన్దామి యేన తచ్ఛ్రుత్వా బ్రూహి యత్తేఽభివాఞ్ఛితమ్ ।। ౫.

కపిలుడు అన్నాడు: "రాజా! నీ మనసులో ఏ సందేహముంది? నీవు కోరింది చెప్పు. నేను వినగానే ఆ సందేహాన్ని తొలగిస్తాను."

రాజోవాచ । కర్మణా ప్రాప్యతే మోక్ష ఉతాహో జ్ఞానినా మునే । ఏతన్మే సంశయం ఛిన్ధి యది మేఽనుగ్రహః కృతః ।। ౫.

రాజు అన్నాడు: "ముక్తి కర్మచేతనా, లేక జ్ఞానంతోనా లభిస్తుందా, మునీంద్రా? నన్ను అనుగ్రహించావంటే ఈ సందేహాన్ని తొలగించు."

కపిల ఉవాచ । ఇమం ప్రశ్నం మహారాజ పురా పృష్టో బృహస్పతిః । రైభ్యేణ బ్రహ్మపుత్రేణ రాజ్ఞా చ వసునా పురా । వసురాసీన్నృపశ్రేష్ఠో విద్వాన్ దానపతిః పురా ।। ౫.

కపిలుడు అన్నాడు: "మహారాజా! ఈ ప్రశ్నను ప్రాచీన కాలంలో బ్రహ్మపుత్రుడైన రైభ్యుడు, రాజు వసువు, బృహస్పతిని అడిగారు. వసువు అప్పట్లో జ్ఞానవంతుడు, దానశీలుడైన రాజుగా ప్రసిద్ధి పొందాడు."

చాక్షుషస్య మనోః కాలే బ్రహ్మణోఽన్వయవర్ద్ధనః । వసుశ్చ బ్రహ్మణః సద్మ గతవాంస్తద్దిదృక్షయా ।। ౫.

చాక్షుష మనువు కాలంలో, బ్రహ్మ వంశాన్ని అభివృద్ధి చేసిన వసువు, బ్రహ్మను చూడాలనే కోరికతో ఆయన నివాసానికి వెళ్లాడు.