వరాహపురాణమ్

బుభుక్షితస్తరోః పర్ణమైచ్ఛద్ భక్షితుమన్తికాత్ । ఇత్యేవం కుర్వతో వ్యోమ్ని వాగువాచాశరీరిణీ ।। ౩౮.

ఆకలితో ఉన్న ఆ వ్యాధుడు, దగ్గరలోని చెట్టు ఆకును తినాలని అనుకున్నాడు. అప్పుడు అతను తినబోయే సమయంలో, ఆకాశంలో శరీరం లేని వాణి వినిపించింది.

మా భక్షయస్వ సకటముచ్చైరేవం ప్రభాషితే । తతోఽసౌ తం విహాయాన్యద్ వార్క్షం పతితమగ్రహీత్ ।। ౩౮.

ఆ వాణి బలంగా — 'వంకరగా ఉన్న ఆ ఆకును తినవద్దు' అని చెప్పింది. అప్పుడు అతను దాన్ని వదిలేసి, వేరే చెట్టు నుంచి పడిన మరో ఆకును తీసుకున్నాడు.

తమప్యేవం నిషిద్ధం స్యాదన్యం తథైవమేవ చ । ఏవం స సకటం మత్వా వ్యాధః కిఞ్చిన్న భక్షయత్ ।। ౩౮.

ఆ ఆకును కూడా అలాగే తినవద్దని ఆ వాణి చెప్పింది. అప్పుడు వ్యాధుడు, అవన్నీ వంకరగా ఉన్నాయని భావించి, ఏదీ తినలేదు.

నిరాహారస్తపస్తేపే స్మరన్ గురుమతన్ద్రితః । తస్యాథ బహునా కాలే గతే ఋషివరోఽభ్యగాత్ ।। ౩౮.

ఆయన ఉపవాసంగా ఉండి, తన గురువును ఎప్పుడూ మర్చిపోకుండా, అలసట లేకుండా తపస్సు చేశాడు. చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత, ఆ మహర్షి అక్కడికి వచ్చాడు.

దుర్వాసాః శంసితాత్మా వై కిఞ్చిత్ప్రాణమపశ్యత । వ్యాధం తపోత్థతేజోభిర్జ్వలమానం హవిర్యథా ।। ౩౮.

దుర్వాసుడు, మనస్సు నిగ్రహించుకున్నవాడు, అతనిలో ఇంకా కొంత ప్రాణం మాత్రమే మిగిలి ఉందని చూశాడు. ఆ వ్యాధుడు తపస్సు వల్ల వచ్చిన తేజంతో అగ్నిలో హవిస్సు మాదిరిగా ప్రకాశిస్తున్నాడు.

సోఽపి వ్యాధస్తు తం నత్వా శిరసాఽథ మహామునిమ్ । ఉవాచ స కృతార్థోఽస్మి భగవన్ దర్శనాత్ తవ ।। ౩౮.

ఆ వ్యాధుడు కూడా ఆ మహామునికి తల వంచి నమస్కరించి, 'ప్రభూ, మీ దర్శనంతో నాకు సార్థకత కలిగింది,' అని అన్నాడు.

ఇదానీం శ్రాద్ధకాలం మే ప్రాప్తం త్వమవధారయ । శీర్ణపర్ణాని భక్షయన్ వై తైరేవాహం మహామునే । భవన్తం ప్రీణయామీతి వ్యాధస్తం వాక్యమబ్రవీత్ ।। ౩౮.

'ఇప్పుడు నాకు శ్రాద్ధకాలం వచ్చింది, దయచేసి ఇది గుర్తుంచుకోండి. మహర్షీ, నేను ఎండిపోయిన ఆకులు మాత్రమే తింటూ, వాటితోనే మిమ్మల్ని సంతుష్టిపర్చాలని ప్రయత్నిస్తున్నాను,' అని వ్యాధుడు అన్నాడు.

దుర్వాసా అపి తం శుద్ధం శుద్ధభావం జితేన్ద్రియమ్ । జిజ్ఞాసుస్తత్తపో వాక్యమిదముచ్చైరువాచ హ ।। ౩౮.

దుర్వాసుడు, అతన్ని పరిశుద్ధుడిగా, స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో, ఇంద్రియాలను జయించుకున్నవాడిగా చూసి, అతని తపస్సును పరీక్షించాలనే ఉద్దేశంతో, ఈ మాటలు బిగ్గరగా అన్నాడు.

యవగోధూమశాలీనామన్నం చైవ సుసంస్కృతమ్ । దీయతాం మే క్షుధార్తాయ త్వాముద్దిశ్యాగతాయ చ ।। ౩౮.

'నాకు బార్లీ, గోధుమ, బియ్యం వంటి బాగా వండిన అన్నం ఇవ్వు. నేను ఆకలితో, నిన్ను ఆశ్రయించి ఇక్కడికి వచ్చాను,' అని అన్నాడు.

ఇత్యుక్తేన త్వసౌ వ్యాధశ్చిన్తాం పరమికాం గతః । క్వ సంభవిష్యతే మహ్యమితి చిన్తాపరోఽభవత్ ।। ౩౮.

అలా అన్న తర్వాత, ఆ వ్యాధుడు లోతైన ఆలోచనలో పడిపోయాడు. 'ఇది నాకు ఎలా సాధ్యమవుతుంది?' అని ఆందోళనతో మునిగిపోయాడు.

తస్య చిన్తయతః పాత్రమాకాశాత్ పతితం శుభమ్ । సౌవర్ణం సిద్ధిసంయుక్తం తజ్జగ్రాహ కరేణ సః ।। ౩౮.

అతను ఆలోచిస్తున్నప్పుడు, ఆకాశం నుండి ఒక శుభ్రమైన బంగారు పాత్ర సిద్ధిగా పడింది. అతను దాన్ని చేతిలో పట్టుకున్నాడు.

తద్ గృహీత్వా మునిం ప్రాహ దుర్వాసాఖ్యం ససాధ్వసః । అత్రైవ స్థీయతాం బ్రహ్మన్ యావద్ భిక్షాటనం త్వహమ్ । కరోమి తత్ప్రసాదోఽయం క్రియతాం బ్రహ్మవిత్తమ ।। ౩౮.

ఆ పాత్రను తీసుకుని, దుర్వాస అనే మునికి భయంతో ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణా, మీరు ఇక్కడే ఉండండి. నేను భిక్షాటనకు వెళ్తాను. దయచేసి ఈ ఉపకారం చేయండి, బ్రహ్మవిత్తమా.'

ఏవముక్త్వా తతో భిక్షామటనం వ్యాధసత్తమః । నాతిదూరేణ నగరం ధనయోషసమన్వితమ్ ।। ౩౮.

అలా చెప్పి, ఆ ఉత్తమ వ్యాధుడు భిక్షాటనకు బయలుదేరాడు. అక్కడి నుంచి చాలా దూరంలో కాదు, ధనమూ స్త్రీలతో నిండిన ఒక పట్టణానికి వెళ్లాడు.

తస్య తత్ర ప్రయాతస్య అగ్రతః సర్వశోభనాః । వృక్షేభ్యో నిర్యయుశ్చాన్యా హేమపాత్రాగ్రపాణయః । వివిధాన్నాని తస్యాశు దత్త్వా పాత్రం ప్రపూరితమ్ ।। ౩౮.

అతను అక్కడికి చేరగానే, అందమైన స్త్రీలు అందరూ వృక్షాల నుంచి బయటకు వచ్చారు. వారి చేతుల్లో బంగారు పాత్రలు ఉండగా, వివిధ రకాల అన్నాలతో అతని పాత్రను త్వరగా నింపారు.

స చ భూతార్థమాత్మానం మత్వా పునరథాశ్రమమ్ । ఆజగామ తతోఽపశ్యత్ తమృషిం జపతాం వరమ్ ।। ౩౮.

తన పని పూర్తయిందని భావించి, మళ్లీ ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ జపంలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ మునిని చూశాడు.

తం దృష్ట్వా స్థాప్య తాం భిక్షాం శుచౌ దేశే ప్రసన్నధీః । ప్రణమ్య తమృషిం వాక్యమువాచ వ్యాధసత్తమః ।। ౩౮.

అతన్ని చూసి, ఆ భిక్షను శుభ్రమైన స్థలంలో ఉంచి, మనస్సు ప్రశాంతంగా, ఆ మునికి నమస్కరించి, ఉత్తమ వ్యాధుడు ఇలా అన్నాడు.

భగవన్ క్షాలనం పద్భ్యాం క్రియతామృషిపుంగవ । యది త్వహమనుగ్రాహ్యస్తదేవం కర్త్తుమర్హసి ।। ౩౮.

'ప్రభూ, మునిశ్రేష్ఠా, మీ పాదాలను కడగడానికి అనుమతించండి. నేను మీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనైతే, దయచేసి నాకు ఈ అవకాశం ఇవ్వండి.'

ఏవముక్తః స జిజ్ఞాసుస్తపోవీర్యం శుభం మునిః । నదీం గన్తుం న శక్నోమి జలపాత్రం న చాస్తి మే ।। ౩౮.

అలా అడిగినప్పుడు, ఆ ముని అతని తపస్సు శక్తిని పరీక్షించాలనే ఉద్దేశంతో, 'నేను నదికి వెళ్లలేను, నాకు నీళ్లు తీసుకురావడానికి పాత్ర కూడా లేదు,' అని అన్నాడు.

కథం ప్రక్షాలయామ్యాశు వ్యాధ పాదౌ మహామతే । ఇత్యేతన్మునినా వ్యాధః శ్రుత్వా చిన్తాపరోఽభవత్ । కిం కరోమి కథం చాస్య భోజనం వై భవిష్యతి ।। ౩౮.

'ఓ జ్ఞానవంతుడా, నేను ఎలా త్వరగా మీ పాదాలను కడగగలను?' అని ముని అడిగిన మాటలు విని, వ్యాధుడు ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు. 'ఇప్పుడు నేను ఏం చేయాలి? ఆయనకు భోజనం ఎలా కల్పించగలను?' అని ఆందోళనపడ్డాడు.

ఏవం సంచిన్త్య మనసా గురుం స్మృత్వా విచక్షణః । జగామ శరణం తాం తు సరితం దేవికాం సుధీః ।। ౩౮.

అలా మనసులో ఆలోచిస్తూ, తన గురువును స్మరించి, ఆ జ్ఞానవంతుడు దేవికా నదిని ఆశ్రయించాడు.

వ్యాధ ఉవాచ । వ్యాధోఽస్మి పాపకర్మాఽస్మి బ్రహ్మహాఽస్మి సరిద్వరే । తథాపి సంస్మృతా దేవి పాహి మాం శరణం గతమ్ ।। ౩౮.

వ్యాధుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను వ్యాధుడిని, పాపకర్మ చేసినవాడిని, బ్రాహ్మణహంతకుడిని, ఓ పవిత్ర నదీ దేవీ! అయినా, నిన్ను స్మరించి, నీ శరణు వచ్చిన నన్ను రక్షించు.'

దేవతాం నైవ జానామి న మన్త్రం న తథార్చనమ్ । గురుపాదౌ పరం ధ్యాత్వా పశ్యామి సతతం శుభే ।। ౩౮.

దేవతను నాకు తెలియదు, మంత్రం కూడా తెలియదు, యథావిధిగా పూజ చేయడం కూడా నాకు రాదు. నేను నా గురువు పాదాలను మాత్రమే ధ్యానిస్తూ, శుభే! ఎప్పుడూ వాటిని చూస్తూ ఉంటాను.

ఏవం విధస్య మే దేవి దయాం కురు సరిద్వరే । ఋషేః క్షాలార్థసలిలం సమీపం కురు మాచిరమ్ ।। ౩౮.

ఇలా ఉన్న నన్ను, నదులలో శ్రేష్ఠురాలైన దేవి! నీవు దయచూపి, ఋషికి చేతులు కడుక్కోవడానికి నీటిని త్వరగా ఇక్కడకు తీసుకురా.

ఏవముక్త్వాఽథ వ్యాధేన దేవికా పాపనాశినీ । ఆజగామ యతస్తస్థౌ దుర్వాసాః సంశితవ్రతః ।। ౩౮.

వేటగాడు ఇలా చెప్పిన వెంటనే, పాపాలను తొలగించే దేవికా, దుర్వాసుడు ఉన్న చోటికి వచ్చింది.

తస్య పాదౌ స్వయం దేవీ క్షాలయన్తీ సరిద్వరా । జగామ హ్రాదినీ భూత్వా వ్యాధాశ్రమసమీపతః ।। ౩౮.

ఆ నదిదేవత తానే స్వయంగా ఋషి పాదాలను కడుగుతూ, ప్రవాహంగా మారి వేటగాడి ఆశ్రమం దగ్గరికి వెళ్లింది.

తం దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యం దుర్వసా విస్మయం యయౌ । ప్రక్షాల్య హస్తౌ పాదౌ చ తదన్తం శ్రద్ధయాన్వితమ్ । బుభుజే పరమప్రీతస్తథాచమ్య విచక్షణః ।। ౩౮.

ఈ గొప్ప అద్భుతాన్ని చూసి దుర్వాసుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. చేతులు, పాదాలు శ్రద్ధతో కడుక్కొని, ఆనందంతో భోజనం చేసి, నీళ్లు మ్రోగి తృప్తిగా ఉన్నాడు.

తమస్థిశేషం వ్యాధం తు క్షుధాదుర్బలతాం గతమ్ । ఉవాచ వేదాధ్యయనం సర్వే వేదాః ససంగ్రహాః । బ్రహ్మవిద్యా పురాణాని ప్రత్యక్షాణి భవన్తు తే ।। ౩౮.

ఆ వేటగాడు ఆకలితో బలహీనంగా, ఎముకలు మిగిలినట్టుగా ఉన్న వాడిని చూసి, దుర్వాసుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీకు వేదాధ్యయనం, అన్ని వేదాలు, బ్రహ్మవిద్య, పురాణాలు ప్రత్యక్షంగా తెలుస్తాయి.'

ఏవం ప్రాదాద్ వరం తస్య దుర్వాసా నామ చాకరోత్ । భవాన్ సత్యతపా నామ ఋషిరాద్యో భవిష్యతి ।। ౩౮.

ఇలా దుర్వాసుడు అతనికి వరం ఇచ్చి, 'నీవు ఇకపై సత్యతపా అనే ఋషిగా, మునులలో ప్రథముడిగా అవుతావు' అని అన్నాడు.

ఏవం దత్తవరో వ్యాధస్తమాహ మునిసత్తమమ్ । వ్యాధో భూత్వా కథం బ్రహ్మన్ వేదానధ్యాపయామ్యహమ్ ।। ౩౮.

ఆ వరం పొందిన తర్వాత వేటగాడు ఆ గొప్ప మునిని అడిగాడు: 'బ్రాహ్మణా! నేను వేటగాడిగా ఉండి వేదాలను ఎలా బోధించగలను?'