వరాహపురాణమ్

ఏకాగ్రమనసా సర్వాస్తన్మాత్రా మనసా బహిః । కృత్వా పరమకం బ్రహ్మ ధ్యాయన్ సర్గేప్సురుచ్చకైః ।। ౩౪.

అతడు మనస్సు పూర్తిగా ఏకాగ్రతతో, అన్ని సూక్ష్మభూతాలను మనస్సు వెలుపల ఉంచి, సృష్టి కోరికతో పరబ్రహ్మను గాఢంగా ధ్యానం చేశాడు.

తస్యాత్మని తదా యోగం గతస్య పరమేష్ఠినః । తన్మాత్రా నిర్యయుర్దేహాద్ ధూమవర్ణాకృతిత్విషః ।। ౩౪.

అప్పుడు పరమేశ్వరుడు తనలో యోగాన్ని పొందినప్పుడు, అతని శరీరం నుండి పొగ వర్ణంలో, ఆాకారంలో ఉన్న సూక్ష్మభూతాలు వెలువడ్డాయి.

పిబామ ఇతి భాషన్తః సురాన్ సోమ ఇతి స్మ హ । ఊర్ధ్వం జిగమిషన్తో వై వియత్సంస్థాస్తపస్వినః ।। ౩౪.

'మనం పానము చేద్దాం' అని వారు పలుకుతూ, దేవతలను 'సోమ' అని పిలిచారు. పైకి వెళ్లాలనే తపస్సుతో, వారు ఆకాశంలో నిలిచారు.

తాన్ దృష్ట్వా సహసా బ్రహ్మా తిర్యక్సంస్థాన ఉన్ముఖాన్ । భవన్తః పితరః సన్తు సర్వేషాం గృహమేధినామ్ ।। ౩౪.

వారిని ఆకస్మాత్తుగా చూసిన బ్రహ్మ, పైకి ముఖం పెట్టి తటస్థంగా ఉన్న వారితో, 'మీరు అందరి గృహస్థుల పితృదేవతలు కావాలి' అని అన్నాడు.

ఊర్ధ్వవక్త్రాస్తు యే తత్ర తే నాన్దీముఖసంజ్ఞితాః । వృద్ధిశ్రాద్ధేషు సతత పూజ్యా శ్రుతివిధానతః ।। ౩౪.

వారిలో పైకి ముఖం ఉన్నవారు నాందీముఖ పితృదేవతలు అని పిలవబడతారు. వృద్ధి శ్రాద్ధాల్లో, శాస్త్ర విధానానుసారం, ఎప్పుడూ పూజించాలి.

అగ్నిం పురస్కృతో యైస్తు తే ద్విజా అగ్నిహోత్రిణః । నిత్యైర్నైమిత్తికైః కామ్యైః పార్వణైస్తర్పయన్తు తాన్ ।। ౩౪.

అగ్ని ని ముందుగా ఉంచే ద్విజులు, నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య, పాక్షిక తర్పణాలతో వారిని సంతృప్తిపర్చాలి.

బహిఃప్రవరణా యే చ క్షత్రియాస్తర్పయన్తు తాన్ । ఆజ్యం పిబన్తి యే చాత్ర తానర్చయన్తు విశః సదా ।। ౩౪.

బయట వస్త్రం ధరించిన క్షత్రియులు వారిని తర్పణం చేయాలి. ఇక్కడ ఘృతాన్ని పానము చేసే వారిని ప్రజలు ఎప్పుడూ పూజించాలి.

బ్రాహ్మణైరభ్యనుజ్ఞాతాః శూద్రాః స్వపితృనామతః । తానేవార్చయతాం సమ్యగ్విధిమన్త్రబహిష్కృతాః ।। ౩౪.

బ్రాహ్మణుల అనుమతితో, శూద్రులు తమ పితృదేవతలను సరైన విధంగా పూజించాలి. కానీ మంత్రాలు, శాస్త్ర విధులు లేకుండా చేయాలి.

అనాహితాగ్నయో యే చ బ్రహ్మక్షత్రవిశో నరాః । స్వకాలినస్తేఽర్చయన్తు లోకాగ్నిపురతః సదా ।। ౩౪.

అగ్ని ని ప్రతిష్ఠించని బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులు తమ కాలంలో, ఇంటి అగ్ని ముందు ఎప్పుడూ తమ పితృదేవతలను పూజించాలి.

ఇత్యేవం పూజితా యూయమిష్టాన్ కామాన్ ప్రయచ్ఛత । ఆయుః కీర్తిం ధనం పుత్రాన్ విద్యామభిజనం స్మృతిమ్ ।। ౩౪.

ఇలా మీరు పూజించబడితే, మీరు కోరిన కోరికలు—ఆయుషు, కీర్తి, ధనం, కుమారులు, విద్య, మంచి వంశం, జ్ఞాపకం—అందిస్తారు.

ఇత్యుక్త్వా తు తదా బ్రహ్మా తేషాం పన్థానమాకరోత్ । దక్షిణాయనసంజ్ఞం తు పితౄణాం చ పితామహః ।। ౩౪.

ఇలా చెప్పి, బ్రహ్మ ఆ పితృదేవతలకు దక్షిణాయనమనే మార్గాన్ని ఏర్పరిచాడు.

తూష్ణీం ససర్జ భూతాని తమూచుః పితరస్తతః । వృత్తిం నో దేహి భగవన్ యయా విన్దామహే సుఖమ్ ।। ౩౪.

ఆ తరువాత బ్రహ్మ మౌనంగా భూతాలను సృష్టించాడు. అప్పుడు పితృదేవతలు, 'ప్రభూ! మేము సుఖంగా ఉండేందుకు జీవనోపాధి దయచేయండి' అని ప్రార్థించారు.

బ్రహ్మా ఉవాచ । అమావాస్యాదినం వోఽస్తు తస్యాం కుశతిలోదకైః । తర్పితా మానుషైస్తృప్తిం పరాం గచ్ఛథ నాన్యథా ।। ౩౪.

బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: 'అమావాస్య రోజు మీదే. ఆ రోజున మనుషులు కుశ, తిలాలతో నీరు సమర్పిస్తే, మీరు పరమ సంతృప్తిని పొందుతారు. వేరే విధంగా కాదు.'

తిలా దేయాస్తథైతస్యాముపోష్య పితృభక్తితః । పరమం తస్య సంతుష్టా వరం యచ్ఛత మా చిరమ్ ।। ౩౪.

ఈ రోజున పితృదేవతల పట్ల భక్తితో ఉపవాసం చేసి నువ్వులు దానం చేయాలి. అప్పుడా పితృదేవతలు ఎంతో సంతోషించి వెంటనే వరం ప్రసాదిస్తారు.

మహాతపా ఉవాచ । బ్రహ్మణో మానసః పుత్రః అత్రిర్నామ మహాతపాః । తస్య పుత్రోఽభవత్సోమో దక్షజామాతృతాం గతః ।। ౩౫.

మహాతపస్వి ఇలా చెప్పాడు: బ్రహ్మకు మనసులో పుట్టిన కుమారుడు అత్రి అనే మహర్షి. అతనికి కుమారుడిగా సోముడు జన్మించాడు. సోముడు దక్షుడి అల్లుడయ్యాడు.

సప్తవింశతి యాః కన్యా దాక్షాయణ్యః ప్రకీర్త్తితాః । సోమపత్న్యోఽతిమన్తవ్యాస్తాసాం శ్రేష్ఠా తు రోహిణి ।। ౩౫.

దక్షునికి ఇరవైయేడుగురు కుమార్తెలు ప్రసిద్ధి చెందారు. వీరు అందరూ సోముని భార్యలుగా పరిగణించబడతారు. వారిలో రోహిణి ముఖ్యురాలు.

తామేవ రమతే సోమో నేతరా ఇతి శుశ్రుమః । ఇతరాః ప్రోచురాగత్య దక్షస్యాసమతాం శశేః ।। ౩౫.

సోముడు రోహిణినే ఎక్కువగా ప్రేమించేవాడని మనం విన్నాము. మిగతా భార్యలు అంతా కలిసి, సోముడు సమానంగా ప్రవర్తించడంలేదని దక్షుని వద్ద ఫిర్యాదు చేశారు.

దక్షోఽప్యసకృదాగత్య తమువాచ స నాకరోత్ । సమతాం సోఽపి తం దక్షః శశాపాన్తర్హితో భవ ।। ౩౫.

దక్షుడు కూడా పలు సార్లు వచ్చి సోమునికి చెప్పాడు. అయినా సోముడు సమానంగా ప్రవర్తించలేదు. అప్పుడు దక్షుడు సోముని శపించి, 'నీ రూపం మరుగున పడిపో' అన్నాడు.

ఏవం శప్తస్తు దక్షేణ సోమో దేహం త్యజేదథ । ఉవాచ సోమో దక్షం తు భవానేవం భవిష్యతి । అనేకజో విహాయేమం బ్రహ్మదేహం సనాతనమ్ ।। ౩౫.

దక్షుడు ఇలా శపించిన తరువాత, సోముడు తన శరీరం విడిచిపెట్టబోతున్నాడు. అప్పుడు సోముడు దక్షునితో, 'ఇదే నీకూ జరుగుతుంది. నీవు అనేక మంది సంతానం కలిగి, ఈ శాశ్వతమైన బ్రహ్మ శరీరాన్ని విడిచిపెడతావు' అన్నాడు.

ఏవముక్త్వా క్షయం సోమ అగమద్ దక్షశాపతః । దేవా మనుష్యాః పశవో నష్టే సోమే సవీరుధః ।। ౩౫.

ఇలా చెప్పి, దక్షుని శాపం వల్ల సోముడు క్షీణించసాగాడు. సోముడు కనబడకపోవడంతో దేవతలు, మనుషులు, పశువులు, మొక్కలు అన్నీ నశించిపోయాయి.

క్షీణాభవంస్తదా సర్వా ఓషధ్యశ్చ విశేషతః । క్షయం గచ్ఛద్భిరత్యర్థమోషధీభిః సురర్షభాః ।। ౩౫.

అప్పుడు అన్ని జీవులు బలహీనమయ్యాయి, ముఖ్యంగా ఔషధాలు పూర్తిగా క్షీణించిపోయాయి. మొక్కలు ఎండిపోతుండగా దేవతలు చాలా బాధపడ్డారు.

మూలేషు వీరుధాం సోమః స్థిత ఇత్యూచురాతురాః । తేషాం చిన్తాఽభవత్ తీవ్రా విష్ణుం చ శరణం యయుః ।। ౩౫.

అందరూ అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ, సోముడు మొక్కల వేర్లలో ఉన్నాడని అన్నారు. వారి మనస్సులో తీవ్ర ఆందోళన కలిగి, విష్ణువును ఆశ్రయించారు.

భగవానాహ తాన్ సర్వాన్ బ్రూత కిం క్రియతే మయా । తే చోచుర్దేవ దక్షేణ శప్తః సోమో వినాశితః ।। ౩౫.

భగవంతుడు వారందరినీ చూచి, 'నేను ఏమి చేయాలి చెప్పండి' అని అడిగాడు. వారు, 'దేవా! దక్షుని శాపం వల్ల సోముడు నశించిపోయాడు' అని చెప్పారు.

తానువాచ తదా దేవో మథ్యతాం కలశోదధిః । ఓషధ్యః సర్వతో దేవాః ప్రక్షిప్యాశు సుసంయతైః ।। ౩౫.

అప్పుడు ఆ దేవుడు వారితో, 'పాత్ర సముద్రాన్ని మథించండి. అన్ని ఔషధాలను త్వరగా, జాగ్రత్తగా అందులో వేయండి' అని చెప్పాడు.

ఏవముక్త్వా తతో దేవాన్ దధ్యౌ రుద్రం హరిః స్వయమ్ । బ్రహ్మాణం చ తథా దధ్యౌ వాసుకిం నేత్రకారణాత్ ।। ౩౫.

ఇలా చెప్పిన తరువాత హరి స్వయంగా రుద్రునిపై ధ్యానం చేశాడు. అలాగే బ్రహ్మను, మథనానికి అవసరమైన వాసుకిని కూడా ధ్యానించాడు.

తే సర్వే తత్ర సహితా మమన్థుర్వరుణాలయమ్ । తస్మింస్తు మథితే జాతః పునః సోమో మహీపతే ।। ౩౫.

అందరూ కలిసి వరుణుని ఆలయాన్ని మథించారు. మథనమైనప్పుడు, రాజా! సోముడు మళ్లీ జన్మించాడు.

యోఽసౌ క్షేత్రజ్ఞసంజ్ఞో వై దేహేఽస్మిన్ పురుషః పరః । స ఏవ సోమో మన్తవ్యో దేహినాం జీవసంజ్ఞితః । పరేచ్ఛయా స మూర్త్తిం తు పృథక్ సౌమ్యాం ప్రపేదివాన్ ।। ౩౫.

ఈ శరీరంలో ఉన్న క్షేత్రజ్ఞుడు, పరమపురుషుడు, ఆయనే సోముడు. ఆయనే జీవులలో ప్రాణంగా పిలవబడతాడు. పరమాత్మ సంకల్పంతో ఆయన మృదువైన ప్రత్యేక రూపాన్ని ధరించాడు.

తమేవ దేవమనుజాః షోడశేమాశ్చ దేవతాః । ఉపజీవన్తి వృక్షాశ్చ తథైవోషధయః ప్రభుమ్ ।। ౩౫.

మనుషులు, పదహారు దేవతలు, చెట్లు, ఔషధాలు — వీళ్లందరూ ఆయనను ప్రభువుగా భావించి జీవించుతున్నారు.

రుద్రస్తమేవ సకలం దధార శిరసా తదా । తదాత్మికా భవన్త్యాపో విశ్వమూర్తిరసౌ స్మృతః ।। ౩౫.

ఆ సమయంలో రుద్రుడు సోముని పూర్తిగా తన తలపై ధరించాడు. అప్పటి నుండి నీళ్లు ఆయన స్వరూపంగా మారాయి. ఆయన విశ్వమూర్తిగా గుర్తించబడ్డాడు.