అహన్యహని యే దేవ పశ్యేయురురగా దృశా । మనుష్యపశురూపం వా తత్సర్వం భస్మసాద్ భవేత్ ।। ౨౪.
దేవా, ప్రతిరోజూ, పాములు మనుష్యులను లేదా జంతువులను కన్నుతో చూస్తే, అవన్నీ బూడిదైపోతున్నాయి.
త్వయా సృష్టిః కృతా దేవ నీయతే సా భుజంగామైః । ఏతజ్జ్ఞాత్వా తు దుర్వృత్తం తత్కురుష్వ మహామతే ।। ౨౪.
దేవా, ఈ సృష్టిని నువ్వే సృష్టించావు. ఇప్పుడు అది పాముల వల్ల నాశనమవుతోంది. ఈ చెడును తెలుసుకొని, అవసరమైనది చేయుము, ఓ మహామతి.
బ్రహ్మోవాచ । అహం రక్షాం విధాస్యామి భవతీనాం న సంశయః । వ్రజధ్వం స్వాని ధిష్ణ్యాని ప్రజా మాభూత్ ససాధ్వసా ।। ౨౪.
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: నేను మీ అందరికీ రక్షణ కల్పిస్తాను, సందేహం లేదు. మీ మీ స్థలాలకు వెళ్ళండి. జీవులు భయపడవద్దు.
ఏవముక్త్వా ప్రజాస్తేన బ్రహ్మణాఽవ్యక్తమూర్త్తినా । ఆజగ్ముః పరమప్రీత్యా నత్వా చైవ స్వయంభువే ।। ౨౪.
ఇలా చెప్పిన తరువాత, అవ్యక్త స్వరూపుడైన బ్రహ్మ జీవులను పంపించాడు. వారు పరమ ఆనందంతో స్వయంభువుని నమస్కరించి వెళ్లిపోయారు.
ఆగతాసు ప్రజాస్వాద్యస్తానాహూయ భుజంగమాన్ । శశాప పరమక్రుద్ధో వాసుకిప్రముఖాంస్తదా ।। ౨౪.
జీవులు వెళ్లిన తరువాత, బ్రహ్మ పాములను పిలిపించి, వాసుకిని మొదలుపెట్టి వారందరిని అత్యంత కోపంతో శపించాడు.
బ్రహ్మోవాచ । యతో మత్ప్రభవాన్ నిత్యం క్షయం నయత మానుషాన్ । భవాన్తరే అథాన్యస్మిన్ మాతుః శాపాత్ సుదారుణాత్ । భవితాఽతిక్షయం ఘోరం నూనం స్వాయంభువేఽన్తరే ।। ౨౪.
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: మీరు నా నుండి పుట్టి, ఎప్పుడూ మనుష్యులను నాశనం చేస్తున్నందున, మరొక యుగంలో, మీ తల్లి ఇచ్చిన భయంకరమైన శాపం వల్ల, స్వాయంభువ మను కాలంలో ఘోరమైన మహానాశనం తప్పక జరుగుతుంది.
ఏవముక్తాస్తు వేపన్తో బ్రహ్మాణం భుజగోత్తమాః । నిపత్య పాదయోస్తస్య ఇదమూచుర్వచస్తదా ।। ౨౪.
ఇలా బ్రహ్మా వారు మాట్లాడినప్పుడు, ఆ గొప్ప పాములు భయంతో వణికుతూ ఆయన పాదాలకు పడి, ఇలా అన్నారు:
నాగా ఊచుః । భగవన్ కుటిలా జాతిరస్మాకం భవతా కృతా । విషోల్బణత్వం క్రూరత్వం దృక్శస్త్రత్వం చ నస్త్వయా । సంపాదితం త్వయా దేవ ఇదానీం శమయాచ్యుత ।। ౨౪.
పాములు అన్నారు: ప్రభూ, మా స్వభావాన్ని మీరు వంకరగా చేసారు. మాకు తీవ్రమైన విషాన్ని, క్రూరతను, భయంకరమైన చూపును మీరు ఇచ్చారు. దేవా, మీరు ఇలా చేసారు; ఇప్పుడు, అచ్యుతా, దయచేసి దీన్ని తగ్గించండి.
బ్రహ్మోవాచ । యది నామ మయా సృష్టా భవన్తః కుటిలాశయాః । తతః కిం మనుజాన్ నిత్యం భక్షయధ్వం గతవ్యథాః ।। ౨౪.
బ్రహ్మా అన్నారు: నిజంగా నేను మిమ్మల్ని వంకర మనసుతో సృష్టించానంటే, మరి భయపడకుండా ఎప్పుడైనా మనుష్యులను తినవచ్చు కదా?
నాగా ఊచుః । మర్యాదాం కురు దేవేశ స్థానం చైవ పృథక్ పృథక్ । మనుష్యాణాం తథాఽస్మాకం సమయం చ పృథక్ పృథక్ । నాగానాం వచనం శ్రుత్వా దేవో వచనమబ్రవీత్ ।। ౨౪.
పాములు అన్నారు: దేవతల అధిపతీ, మనుష్యులకు, మాకూ వేరువేరు హద్దులు, వేరువేరు నివాసాలు ఏర్పాటు చేయండి. అలాగే, మనుష్యులకు, మాకూ వేరే వేరే నియమాలు పెట్టండి. పాముల మాటలు విని, ఆ దేవుడు ఇలా అన్నాడు:
అహం కరోమి వో నాగాః సమయం మనుజైః సహ । తదేకమనసః సర్వే శ్రృణుధ్వం మమ శాసనమ్ ।। ౨౪.
నేను మిమ్మల్ని, మనుష్యులను ఒక ఒప్పందంలో పెట్టుతాను. అందరూ ఒకే మనసుతో నా ఆజ్ఞను వినండి.
పాతాలం వితలం చైవ హర్మ్యాఖ్యం చ తృతీయకమ్ । దత్తం చైవ సదా రమ్యం గృహం తత్ర గమిష్యథ ।। ౨౪.
పాతాళం, విటలం, హర్మ్యము అనే మూడవది—ఈ అందమైన నివాసాలు మీకిచ్చాను; మీరు అక్కడికి వెళ్ళాలి.
తత్ర భోగాన్ బహువిధాన్ భుఞ్జానా మమ శాసనాత్ । తిష్ఠధ్వం సప్తమం యావద్ రాత్ర్యన్తం తు పునః పునః ।। ౨౪.
అక్కడ నా ఆజ్ఞ ప్రకారం ఎన్నో రకాల ఆనందాలను అనుభవించండి; ఏడవ రాత్రి వరకు అక్కడే ఉండండి, మళ్ళీ మళ్ళీ అలాగే చేయండి.
తతో వైవస్వతస్యాదౌ కాశ్యపేయా భవిష్యథ । దాయాదాః సర్వదేవానాం సుపర్ణస్య చ ధీమతః ।। ౨౪.
తర్వాత వైవస్వత మన్వంతర ప్రారంభంలో, మీరు కాశ్యపునందనులు, అన్ని దేవతలకీ, జ్ఞానవంతుడైన సుపర్ణునికీ వారసులవుతారు.
తదా ప్రసూతిర్వః సర్వా భోక్ష్యతే చిత్రభానునా । భవతాం నైవ దోషోఽయం భవిష్యతి న సంశయః ।। ౨౪.
అప్పుడు మీ సంతానం అంతా చిత్రభాను చేత తినబడుతుంది; అందులో మీకు ఎలాంటి తప్పు ఉండదు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యే వై క్రూరా భోగినో దుర్వినీతా - స్తేషామన్తో భవితా నాన్యథైతత్ । కాలప్రాప్తం భక్షయధ్వం దశధ్వం తథాఽపకారే చ కృతే మనుష్యమ్ ।। ౨౪.
ఎవరు క్రూరమైన, అణకట్టని పాములైతే—వారికి అంతం తప్పదు. సమయం వచ్చినప్పుడు, లేదా మనుష్యుడు మీకు అపకారం చేస్తే, మీరు కాటు వేసి తినవచ్చు.
మన్త్రౌషధైర్గారుడమణ్డలైశ్చ బద్ధైర్దృష్టైర్మానవా యే చరన్తి । తేషాం భీతైర్వర్త్తితవ్యం న చాన్య- చ్చిన్త్యం కార్యం చాన్యథా వో వినాశః ।। ౨౪.
మంత్రాలు, ఔషధాలు, గరుడ మండలాలతో రక్షణ పొందిన, లేదా బంధించబడి, కనిపించే మనుష్యుల విషయంలో, భయంతో ప్రవర్తించాలి; వేరేలా ఆలోచించకూడదు, లేకపోతే మీరు నాశనం అవుతారు.
ఇతీరితే బ్రహ్మణా తే భుజఙ్గా జగ్ముః స్థానం క్ష్మాతలాఖ్యం హి సర్వే । తస్థుర్భోగాన్ భుఞ్జమానాః సమగ్రాన్ రసాతలే లీలయా సంస్థితాస్తే ।। ౨౪.
బ్రహ్మా వారు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ పాములందరూ భూమి మీద ఉన్న స్థలానికి వెళ్ళారు; వారు రసాతలలో ఆనందంగా, ఆటపాటలతో అన్ని సుఖాలు అనుభవిస్తూ ఉండిపోయారు.
ఏవం శాపం తు తే లబ్ధ్వా ప్రసాదం చ చతుర్ముఖాత్ । తస్థుః పాతాలనిలయే ముదితేనాన్తరాత్మనా ।। ౨౪.
ఇలా నాలుగు ముఖాలున్న బ్రహ్మా వారు శాపమూ, అనుగ్రహమూ ఇచ్చిన తర్వాత, వారు పాతాళంలో తమ నివాసంలో హర్షంతో, సంతృప్తిగా ఉండిపోయారు.
ఏతత్ సర్వం చ పఞ్చమ్యాం తేషాం జాతం మహాత్మనామ్ । అతస్త్వియం తిథిర్ధన్యా సర్వపాపహరా శుభా ।। ౨౪.
ఈ అన్నీ ఘటనలు ఆ మహాత్ములకు పంచమి తిథినాడు జరిగాయి. అందుకే ఈ తిథి పవిత్రమైనది, అన్ని పాపాలను తొలగించేది, శుభదాయకమైనది.
ఏతస్యాం సంయతో యస్తు అమ్లం తు పరివర్జయేత్ । క్షీరేణ స్నాపయేన్నాగాంస్తస్య యాస్యన్తి మిత్రతామ్ ।। ౨౪.
ఈ రోజున ఎవరైనా నియమంగా ఉండి, పులుపు పదార్థాలు తినకుండా, పాములను పాలతో స్నానపర్చితే, వారు మీకు స్నేహితులవుతారు.
ప్రజాపాల ఉవాచ । అహంకారాత్ కథం జజ్ఞే కార్త్తికేయో ద్విజోత్తమ । ఏతన్మే సంశయం ఛిన్ధి పృచ్ఛతో వై మహామునే ।। ౨౫.
ప్రజాపాలుడు అడిగాడు: మహర్షీ, అహంకారంతో కార్తికేయుడు ఎలా జన్మించాడు? నా ఈ సందేహాన్ని దయచేసి తీర్చండి.
మహాతపా ఉవాచ । సర్వేషామేవ తత్త్వానాం యః పరః పురుషః స్మృతః । తస్మాదవ్యక్తముత్పన్నం తత్త్వాది త్రివిధం తు తత్ ।। ౨౫.
మహాతపా చెప్పారు: అన్ని తత్త్వాలకు మూలమైన పరమాత్ముని నుండి, అవ్యక్తం ఉద్భవించింది. ఆ అవ్యక్తం నుండి తత్త్వాలు మొదలైన మూడు రకాల పదార్థాలు పుట్టాయి.
పురుషావ్యక్తయోర్మధ్యే మహత్త్వం సమపద్యత । స చాహంకార ఇత్యుక్తో యో మహాన్ సముదాహృతః ।। ౨౫.
పురుషుడు, అవ్యక్తం మధ్యలో మహత్తత్త్వం ఏర్పడింది. దానిని అహంకారమని అంటారు; అదే మహత్తు అని చెప్పబడింది.
పురుషో విష్ణురిత్యుక్తః శివో వా నామతః స్మృతః । అవ్యక్తం తు ఉమా దేవీ శ్రీర్వా పద్మనిభేక్షణా ।। ౨౫.
పురుషుని విష్ణువు అని కూడా అంటారు, లేదా శివుడు అని పేరుతో గుర్తిస్తారు. అవ్యక్తమైనది ఉమా దేవి, లేదా పద్మాక్షి అయిన శ్రీదేవి.
తత్సంయోగాదహంకారః స చ సేనాపతిర్గుహః । తస్యోత్పత్తిం ప్రవక్ష్యామి శ్రృణు రాజన్ మహామతే ।। ౨౫.
వాళ్లిద్దరి కలయికతో అహంకారం పుట్టింది, అతడే సేనాధిపతి అయిన గుహుడు. అతని జన్మవిషయాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను, రాజా! విను.
ఆద్యో నారాయణో దేవస్తస్మాద్ బ్రహ్మా తతోఽభవత్ । అతః స్వయంభువశ్చాన్యే మరీచ్యాద్యార్కసంభవాః ।। ౨౫.
ముందుగా నారాయణుడు ఉనికిలోకి వచ్చాడు. ఆయన నుండి బ్రహ్మా పుట్టాడు. ఆ తరువాత స్వయంభువుడు, మరీచి మొదలైనవారు, సూర్యుని నుండి జన్మించినవారు.
తేష్వారభ్య సురా దైత్యా గన్ధర్వా మానుషాః ఖగాః । పశవః సర్వభూతాని సృష్టిరేషా ప్రకీర్తితా ।। ౨౫.
వారిలోంచి దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, మనుషులు, పక్షులు, పశువులు, అన్ని జీవులు పుట్టాయి. ఇదే సృష్టి అని చెప్పబడింది.
సృష్ట్యాం విస్తారితాయాం తు దేవదైత్యా మహాబలాః । సాపత్న్యం భావమాస్థాయ యుయుధుర్విజిగీషవః ।। ౨౫.
సృష్టి విస్తరించినప్పుడు, మహాబలశాలి అయిన దేవతలు, దానవులు పరస్పరం వైరం పెంచుకుని, గెలుపుకోసం యుద్ధం చేశారు.
దైత్యానాం బలినః సన్తి నాయకా యుద్ధదుర్మదాః । హిరణ్యకశిపుః పూర్వం హిరణ్యాక్షో మహాబలః । విప్రచిత్తిర్విచిత్తిశ్చ భీమాక్షః క్రౌఞ్చ ఏవ చ ।। ౨౫.
దానవుల్లో బలవంతులు, యుద్ధంలో గర్వపడే నాయకులు ఉన్నారు. మొదట హిరణ్యకశిపుడు, తరువాత మహాబలుడు హిరణ్యాక్షుడు, విప్రచిత్తి, విచిత్తి, భీమాక్షుడు, అలాగే క్రౌంచుడు.